กวีคนใดให้สัมภาษณ์เกี่ยวกับกระบวนการเขียนบทกวี?

บทกวีในเพลงประกอบบางเพลงมีความหมายชั้นลึกที่ซ่อนอยู่ระหว่างบรรทัดและเมโลดี้ ทำให้การแปลไม่ใช่แค่การถอดคำ แต่เป็นการถอดอารมณ์ด้วย เมื่อฟัง 'Unravel' ฉันมักคิดถึงวิธีถ่ายทอดความขมปนโหยหาที่ซ่อนอยู่ในโครงสร้างประโยคของต้นฉบับ: คำบางคำต้องแปลตรง ๆ เพื่อรักษาจังหวะและน้ำเสียง ในขณะที่อีกหลายวลีต้องขยับรูปประโยคในภาษาไทยเพื่อให้ฟังเป็นธรรมชาติและยังคงสะเทือนใจเมื่อร้องตามได้ การตัดสินใจระหว่างความหมายตามตัวและความหมายเชิงภาพยนตร์เป็นสิ่งที่ฉันต่อสู้ด้วยเสมอ เพราะถ้าเลือกแปลแบบ literal อาจสูญเสียสัมผัส แต่ถ้าแปลแบบ free จะเสี่ยงค่าวรรณกรรมนั้นเปลี่ยนไป ฉันจบการแปลด้วยการเลือกคำที่ให้ความหมายใกล้เคียงที่สุดและยังรักษาจังหวะให้ร้องได้ ซึ่งสำหรับฉันคือหัวใจของการทำให้บทกวีในเพลงประกอบยังคงชีวิตเมื่อย้ายมาเป็นภาษาไทย

มีแนวทางหนึ่งที่ฉันมักใช้เมื่ออยากนำกลอนแปดไปแตะเรื่องราวร่วมสมัยและยังคงความงามของแบบแผนดั้งเดิมไว้ ฉันเริ่มจากการรักษาหลักสำคัญที่จับต้องได้ง่ายที่สุด คือจำนวนพยางค์แปดต่อบรรทัด เพราะจังหวะแปดพยางค์เป็นเสน่ห์ที่ทำให้กลอนมีความเป็นเพลงอยู่ในตัว จากนั้นฉันค่อย ๆ เปลี่ยนภาษาและภาพพจน์ให้ทันสมัยขึ้น โดยเลือกคำพูดจากชีวิตประจำวัน ใส่ศัพท์เทคโนโลยีหรือคำสแลงปะปนกับคำโบราณแบบพอเหมาะ เช่นเอาคำว่า 'หน้าจอ' หรือ 'รถไฟฟ้า' มาเข้าคู่กับคำว่า 'เดือน' หรือ 'ลม' เพื่อให้เกิดการชนทางความหมายที่น่าสนใจ แต่ไม่ฉีกโครงสร้างจนหลุดจากความรู้สึกของกลอนแปด อีกเทคนิคที่ฉันชอบคือการเล่นกับสัมผัสและช่องว่างในบรรทัด บางทีก็ให้สัมผัสเข้มข้นตามแบบฉบับเก่า บางทีก็ปล่อยให้สัมผัสขาดเป็นจังหวะสมัยใหม่ การเว้นวรรคย่อหน้าหรือใช้เครื่องหมายวรรคตอนแบบไม่เคร่งครัดช่วยให้เสียงภายในกลอนเปลี่ยนไป ฉันเคยทดลองเขียนกลอนแปดชุดสั้น ๆ ที่เอาเรื่องการเดินทางในเมืองมาต่อกับความคิดถึงชนบท ผลลัพธ์คือได้งานที่ยังคงโครงแปดพยางค์ แต่ภาษากลับสดและเดินตามจังหวะชีวิตคนยุคใหม่ เหมือนฉันเอา 'นิราศภูมิทัศน์' ในจินตนาการมาวางบนถนนคอนกรีตของวันนี้และให้มันร้องเป็นเพลงใหม่ของตัวเอง

ลองมองหาจากงานอีเวนต์และงานหนังสือท้องถิ่นก่อนเลย เพราะบรรยากาศมันพาให้ตาเป็นประกายได้ง่ายมาก การไปร่วมงานแบบนี้ฉันได้พบกวีบุ๊คฉบับลิมิเต็ดหลายครั้ง—บางเล่มเป็นผลงานของนักเขียนอิสระที่พิมพ์จำนวนจำกัด บางเล่มเป็นแฮนด์เมดที่มากับลายเซ็นและโปสการ์ดพิเศษ อย่างครั้งหนึ่งที่ไปงานแฟนมีตแล้วเจอแผงเล็ก ๆ ขายในงาน เข้ามาคุยกับผู้จัดงานแล้วได้รู้ว่าพวกเขาทำโครงการร่วมกับนักเขียนท้องถิ่น ผลงานนั้นมีลวดลายปกไม่ซ้ำใครและสลักหมายเลขบออกไว้ ฉันซื้อไว้เพราะความรู้สึกของการได้คุยกับผู้สร้างงานตรงหน้า นอกจากนี้ลองเช็กตารางงานตามมหาวิทยาลัย ศูนย์วัฒนธรรม หรือชุมชนครีเอเตอร์เล็ก ๆ ก็ได้ พบว่าบางครั้งงานเล็ก ๆ เหล่านี้เป็นแหล่งหา 'Violet Evergarden' แฟนพรินท์หรือกวีบุ๊คแบบลิมิเต็ดที่มาพร้อมจดหมายมือเขียนจากผู้แต่ง ทำให้การสะสมมีความหมายมากกว่าแค่มีเล่มหนึ่งในชั้นหนังสือ

เวลาที่อ่านบทกวีที่มีคำว่า ชลจร โผล่มาในบรรทัดแรก ฉันมักจะรู้สึกเหมือนถูกพาเดินลงไปใต้น้ำช้าๆ แล้วมองเห็นฟองเล็กๆ ลอยขึ้นมาสู่ผิวน้ำ ต้นคำแบ่งได้เป็นสองส่วนที่ช่วยให้ความหมายชัด: 'ชล' เกี่ยวกับน้ำ ส่วน 'จร' หมายถึงการเคลื่อนไหวหรือการเดินทาง ดังนั้นความหมายพื้นฐานคือกระแสน้ำที่ไหลหรือเส้นทางของน้ำ แต่ในบทกวีคำนี้ไม่ได้ทำหน้าที่เพียงบอกสภาพภูมิศาสตร์ มันทำหน้าที่เป็นเครื่องมือเรียกอารมณ์ด้วย — กระแสของความทรงจำที่ไหลผ่าน การหลุดลอยของความรัก หรือความไม่หยุดนิ่งของชีวิต เมื่อฉันอ่านกวีที่ใช้คำแบบนี้ จะเริ่มนึกภาพละเอียด เช่น ใบไม้ถูกพัดพาไปตามคอคลอง แสงเงาบนผิวน้ำสลับซับซ้อน หรือจังหวะการเว้นวรรคของคำที่ทำให้ผู้อ่านรู้สึกเหมือนกำลังลอยไปตามกระแส นักกวีชอบฉวยคำว่า ชลจร มาใช้แทนคำพูดตรงๆ อย่าง 'น้ำไหล' เพื่อให้เกิดภาพพจน์ที่ลึกกว่าและให้ความรู้สึกของการเคลื่อนไหวที่ต่อเนื่องและไม่สามารถหยุดนิ่งได้ สรุปแบบไม่เป็นทางการก็คือ คำนี้เป็นทั้งภาพและจังหวะ มันให้ทั้งความหมายตรงและความหมายเปรียบเทียบในเวลาเดียวกัน และเมื่อนำมาใช้ได้ตรงจังหวะ มันสามารถเปลี่ยนบรรยากาศของบทกวีให้กลายเป็นสิ่งที่เคลื่อนไหวอยู่ตลอดเวลา — เหมือนความคิดที่ไม่เคยหยุดไหลไปไหน

แพลตฟอร์มอย่าง Instagram หรือ Pinterest คือแหล่งรวมบทกวีสั้นๆ ที่น่าค้นหา เราเคยเจอเพจ 'Midnight Poetry' ที่โพสต์กลอนสี่บรรทัดแต่ทรงพลังมากๆ บทหนึ่งพูดถึงการยอมรับความไม่สมบูรณ์แบบของชีวิต ผ่านภาพถ่ายใบไม้ร่วงที่ขาดไม่เท่ากัน บางทีก็ไม่ต้องไปไกล แค่เปิดทวิตเตอร์ค้นแฮชแท็ก #กวีสั้น แล้วจะพบกับชุมชนคนรักภาษาที่หยิบจับความงามจากเรื่องเล็กน้อย บทกวีเกี่ยวกับแสงไฟจากร้านสะดวกซื้อตอนดึกยังทำให้เราอมยิ้มได้ทั้งวัน

เวลากลางคืนมักเปิดประตูให้บทกวีเดินเข้ามาในจังหวะเงียบ ๆ ของฉัน ฉันชอบเริ่มจากภาพเฉพาะหน้าที่จับต้องได้ เช่นแสงจันทร์ที่ตกกระทบบนกิ่งไผ่หรือขอบหน้าต่าง แทนที่จะพูดว่า 'ดวงจันทร์สวย' ให้เปลี่ยนเป็นการกระทำหรือผลกระทบ—มันกระซิบ มันเผาไหม้ มันห่มผ้าคนที่หลับ—เพื่อให้ไวพจน์กลายเป็นประสบการณ์ที่ผู้อ่านร่วมรู้สึกได้ ในบางครั้งการนำเสียงและกลิ่นเข้ามาช่วยจะทำให้คำไวพจน์ไม่แห้งและไม่ไกลจากภาพจริง เช่น แสงจันทร์ที่ทำให้กลิ่นเกลือทะเลเย็นลง ขบวนคำสั้นๆ สลับกับวลียาวๆ ยังช่วยสร้างจักรริทึมที่เหมาะกับอารมณ์ การอ้างอิงเชิงวัฒนธรรมหรือเรื่องเล่าก็มีพลังมาก ฉันชอบยกฉากจาก 'Sailor Moon' ที่ใช้ดวงจันทร์เป็นสัญลักษณ์ของความหวังและความรัก แต่จะไม่ยืมตรง ๆ เสมอไป—จะนำเอาโทนหรือความหมายมาแปรเป็นภาพใหม่ในบทกวี เช่นเปลี่ยนจากเจ้าหญิงบนดวงจันทร์เป็นคนเฝ้าตะเกียงริมท่าเรือ การเล่นกับความขัดแย้งระหว่างแสงกับความมืดหรือความเย็นกับความอบอุ่นจะทำให้ไวพจน์นี้ไม่กลายเป็นคำฟุ่มเฟือย แต่กลายเป็นสะพานที่พาไปสู่ความรู้สึกของผู้อ่านได้จริงๆ

ในโลกของ 'ปณิธานกวี' ตัวละครที่แฟนๆ แอบยกให้เป็นหัวใจของเรื่องคงต้องยกให้ 'กวี' ก่อนเลย เพราะมิติของเขาทำงานได้ทั้งแง่โรแมนติกและดราม่า, และฉันหลงใหลกับการเขียนที่ทำให้เห็นความเปราะบางซ่อนอยู่ใต้ความมั่นใจ การเติบโตของตัวละครนี้ไม่ได้มาในรูปแบบเดียว; บางฉากเป็นบทสนทนาเรียบง่ายที่ทำให้คนอ่านเข้าใจความคิดของเขามากขึ้น ขณะที่บางฉากเป็นการกระทำเล็กๆ ที่ทิ้งความหมายไว้กว้างใหญ่ ฉากฝนตกที่กวีสารภาพต่อ 'นิล' กลายเป็นฉากในตำนานเพราะจังหวะและบทกวีที่ถูกวางลงไปอย่างพอดี, ฉากนี้สั่นสะเทือนแฟนๆ เพราะมันรวมทั้งความกลัว ความกล้า และความจริงใจในคำพูดเดียว อีกคนที่แฟนๆ ชื่นชอบคือ 'อาจารย์ธาร' ผู้ให้คำปรึกษาที่ไม่สวยหรูแต่เต็มไปด้วยบาดแผล การมีตัวละครแบบนี้ช่วยสมดุลโทนเรื่องและทำให้ฉากสอนใจไม่กลายเป็นคติสอนใจเปล่าๆ เมื่อคิดถึงภาพรวมแล้วฉันเห็นว่าความนิยมของตัวละครใน 'ปณิธานกวี' มาจากความสามารถของผู้เขียนในการให้พื้นที่ทางอารมณ์กับแต่ละคน ไม่ได้ยัดเยียดบทบาทเพียงเพื่อให้ตัวเอกโดดเด่น และนั่นแหละที่ทำให้แฟนๆ ยึดติดและหยิบเอาประโยคหรือช่วงเวลาไปคุยกันต่อในวงกลมแฟนคลับอย่างไม่รู้จบ

แอบตื่นเต้นที่ได้พูดถึงเรื่องนี้ เพราะ 'กวีบุ๊ค' เป็นชื่อที่ผมเห็นว่ามีความหมายกับวงการกวีนิพนธ์ไทยพอสมควร จากที่ตามอ่านมา มีผลงานเด่นจากชุด 'กวีบุ๊ค' ถูกคัดเลือกแปลเป็นอังกฤษอยู่บ้าง ในลักษณะของบทคัดย่อหรือบทแปลสั้น ๆ ที่ปรากฏในวารสารแปลวรรณกรรม เช่นฉบับออนไลน์ของ 'Words Without Borders' และบางครั้งก็มีรวมเป็นบทในเล่มรวมบทกวีเอเชียที่สำนักพิมพ์มหาวิทยาลัยต่างประเทศจัดพิมพ์ เช่นฉบับที่ออกโดย 'University of Hawai'i Press' ที่มักรวบรวมผู้แต่งจากภูมิภาคนี้ นอกจากนั้น ยังมีการทำเล่มไบลิงกัวล (ไทย-อังกฤษ) แบบจำกัดจำนวน สำหรับผลงานเด่นบางเรื่อง ซึ่งมักเป็นความร่วมมือระหว่างนักแปลอิสระกับสำนักพิมพ์ขนาดเล็ก ผลคือถ้าใครกำลังมองหาฉบับแปลภาษาอังกฤษของงานจาก 'กวีบุ๊ค' แนะนำให้สอดส่องวารสารแปลและสำนักพิมพ์มหาวิทยาลัยเป็นจุดเริ่มต้น เพราะโอกาสเจอชิ้นที่แปลคุณภาพดีมีสูงกว่าการรอให้มีฉบับพิมพ์ขนาดใหญ่