ต้นราชาวดี ปลูกจากเมล็ดหรือกิ่งตอนอย่างไร

ต้องบอกเลยว่าการขยายพันธุ์ 'ราชาวดี' ทำได้ทั้งจากเมล็ดและกิ่งตอน โดยแต่ละวิธีมีข้อดีข้อเสียที่ชัดเจนและเหมาะกับจุดประสงค์ต่างกัน: ถาต้องการให้ได้ต้นที่เหมือนแม่พันธุ์เป๊ะๆ และออกดอกเร็ว เลือกกิ่งตอนหรือการทาบ/เสียบยอดจะดีกว่า แต่ถาต้องการสนุกกับการดูความหลากหลายของสายพันธุ์และไม่กังวลเรื่องเวลา การปลูกจากเมล็ดก็มีเสน่ห์ เพราะจะได้ต้นที่อาจแตกต่างและเป็นเอกลักษณ์ ส่วนเรื่องเวลา เมล็ดมักใช้เวลาหลายปีจึงจะเห็นดอก ในขณะที่กิ่งตอนสามารถออกดอกได้เร็วกว่าเพราะเป็นต้นแก่ที่มีปมเจริญเติบโตแล้ว

วิธีทำกิ่งตอนที่ได้ผลดีคือเลือกกิ่งที่ไม่อ่อนเกินไปและไม่แก่เกินไป ความยาวประมาณ 30–60 เซนติเมตรขึ้นอยู่กับความหนาของกิ่ง ตัดด้วยมีดหรือกรรไกรคมที่ฆ่าเชื้อแล้ว ปล่อยให้แผลแห้งเป็นแคลลัสอย่างน้อย 3–7 วัน ในฤดูร้อนบางครั้งปล่อยนานขึ้นเพื่อหลีกเลี่ยงการเน่า เมื่อตัดแห้งแล้วสามารถจุ่มฮอร์โมนเร่งรากได้เพื่อเพิ่มโอกาส แต่ไม่จำเป็นเสมอไป ปลูกลงในดินระบายน้ำดี เช่น ดินผสมทราย หินภูเขาไฟ หรือผสมปุ๋ยพวกเพอร์ไลต์กับทราย ขั้นตอนสำคัญคืออย่าให้น้ำมากเกินไปในช่วงแรก ควรรดน้ำเบาๆ เมื่อดินเริ่มแห้ง เพราะกิ่งสดมักเน่าถ้าเปียกชื้นตลอดเวลา วางกิ่งในที่มีแสงสว่างไม่จัดจนเกินไป รากจะเริ่มงอกภายใน 3–8 สัปดาห์ ขึ้นกับสภาพอากาศและความชื้น เมื่อรากแข็งแรงแล้วค่อยให้ปุ๋ยสูตรสูงไนโตรเจนเล็กน้อยเพื่อกระตุ้นการแตกยอด การตัดแต่งกิ่งให้รูปทรงหลังจากต้นเริ่มแข็งแรงจะช่วยให้ต้นมีทรงที่สวยและออกดอกได้ดีขึ้น

การปลูกจากเมล็ดต้องเตรียมเมล็ดจากฝักที่แก่จัดหรือซื้อเมล็ดพันธุ์ที่มีคุณภาพ เมล็ดบางชนิดอาจมีกระบวนการพักตัวเล็กน้อย แต่โดยทั่วไปเพียงหว่านในวัสดุเพาะที่ระบายน้ำดี รักษาความชื้นปานกลางและให้ความอบอุ่น เมล็ดจะงอกเร็วกว่าไม้บางชนิดแต่ต้นอ่อนมักช้าในการออกดอกมากกว่า อาจต้องรอ 2–5 ปีขึ้นไปจึงจะได้ดอก ซึ่งเป็นเสน่ห์ของการได้เห็นความแตกต่างของสีและรูปดอกจากพันธุ์ผสม นอกจากนี้การทาบหรือเสียบยอดเป็นวิธีที่ดีถ้าต้องการรักษาลักษณะของพันธุ์แปลกหรือพันธุ์ลายใบ วิธีนี้ต้องมีต้นตอที่แข็งแรงและผู้ลงมือควรมีทักษะพอสมควรแต่จะได้ผลเร็วและแน่นอนกว่าปลูกจากเมล็ด

โดยสรุป ถาต้องการความรวดเร็วและความแน่นอน ให้เลือกกิ่งตอนหรือการทาบยอด แต่ถาต้องการความเพลิดเพลินจากการลุ้นและทดลองพันธุ์ใหม่ ปลูกจากเมล็ดก็ให้ความสุขในแบบของมัน ทั้งสองวิธีควรทำในช่วงการเจริญเติบโตของต้น (ฤดูร้อน-ปลายฝน) ใช้ดินที่ระบายน้ำดี หลีกเลี่ยงความชื้นสูงบริเวณแผลตัด และดูแลเรื่องแสงและปุ๋ยอย่างสม่ำเสมอ จากประสบการณ์ส่วนตัว กิ่งตอนทำให้รู้สึกสำเร็จเร็วและมีความภูมิใจเมื่อเห็นดอกแรก แต่เมล็ดก็ให้ความตื่นเต้นเหมือนเปิดกล่องเซอร์ไพรส์ทุกครั้งที่ต้นแรกออกดอก