นักประวัติศาสตร์บอกว่า บุพเพ อิงความจริงหรือไม่?

คำถามนี้มักทำให้เกิดการถกเถียงในหมู่นักประวัติศาสตร์และแฟนๆ ว่า 'บุพเพสันนิวาส' คือเรื่องจริงหรือแค่ฟิคชันที่แต่งเติมขึ้นมาอย่างสวยงาม — สำหรับผมคำตอบสั้นๆ คือ มันอิงรากประวัติศาสตร์จริง แต่ไม่ได้เป็นภาพสะท้อนของความจริงแบบเป๊ะๆ

ผมชอบที่งานชิ้นนี้เอาบริบทสังคม วัฒนธรรม และพิธีการสมัยอยุธยา-รัตนโกสินทร์ต้นๆ มาวางเป็นฉากหลังได้อย่างน่าเชื่อถือ ไม่ว่าจะเป็นเครื่องแต่งกาย การจัดชั้นยศ การใช้คำเรียกขานบางอย่าง หรือการใส่รายละเอียดเรื่องเครื่องใช้ในราชสำนัก สิ่งเหล่านี้มักเป็นผลจากการอ้างอิงแหล่งข้อมูลและการทำคอสตูมที่ละเอียด ดังนั้นในแง่ของบรรยากาศและภาพรวมหลายอย่างจึงให้ความรู้สึกใกล้เคียงกับความเป็นจริง แต่เมื่อมองในระดับเหตุการณ์และความสัมพันธ์ของตัวละคร มันเป็นนิยายที่ออกแบบมาเพื่ออารมณ์และความบันเทิงมากกว่า

ผมมักยกตัวอย่างให้เพื่อนว่ามีสองส่วนที่ต้องแยกให้ชัดเจน: ข้อเท็จจริงเชิงบริบท กับการตีความเชิงเนื้อเรื่อง ตัวอย่างเชิงบริบท เช่น พิธีการบางอย่าง เครื่องแต่งกาย หรือการมีระบบชั้นยศในราชสำนัก ที่ผู้ชมเห็นมักมีรากมาจากแหล่งประวัติศาสตร์จริง แต่ตัวละครหลักและเหตุการณ์รักโรแมนติกที่ผูกเรื่องเข้าด้วยกัน ถูกปรับให้เข้ากับอารมณ์ร่วมของคนดู ทั้งการกดเวลาให้เร็วขึ้น การรวมเหตุการณ์หลายอย่างเข้าด้วยกัน หรือการให้ตัวละครแสดงออกด้วยมุมมองที่ทันสมัยกว่าเดิม นักประวัติศาสตร์บางท่านชื่นชมในรายละเอียดเชิงวัตถุ แต่ก็เตือนว่าบทพูดและพฤติกรรมของตัวละครมักเป็นการตีความของคนเขียนและผู้สร้าง ซึ่งอาจทำให้คนดูเข้าใจบิดเบือนว่าคนในสมัยนั้นคิดหรือทำแบบเดียวกับตัวละครในละคร

สุดท้ายผมมองว่า 'บุพเพสันนิวาส' ทำหน้าที่ได้ดีในฐานะสะพานให้คนรุ่นใหม่สนใจประวัติศาสตร์และวัฒนธรรมไทย เมื่อดูแล้วถ้ารู้สึกอยากรู้ลึกขึ้น นั่นเป็นผลดีมาก แต่ในฐานะแฟนและคนที่ชอบอ่านประวัติศาสตร์ด้วย ผมมักเตือนตัวเอง (และคนรอบข้าง) ให้ใช้ความคิดวิจารณญาณแยกความจริงเชิงบริบทกับความเทิดทูนเชิงนิยายไปพร้อมกัน ผลงานแบบนี้ทำให้ผมยิ้มได้เวลาเห็นคนไปเยี่ยมชมสถานที่จริงหรืออ่านหนังสือเพิ่มเติม เพราะสุดท้ายมันเป็นประตูบานแรกที่ชวนให้คนหันมารักอดีต — และนั่นแหละคือสิ่งที่ผมรู้สึกดีใจที่สุด