นักวิจารณ์ให้คะแนนอิคิไก หนังสืออย่างไรบ้าง?

จะบอกตามตรงว่าเสียงวิจารณ์ที่เจอเกี่ยวกับ 'อิคิไก' มักหลากหลายและมีความเป็นมนุษย์มากกว่าที่คิด

เราเห็นว่าผู้อ่านหลายคนและนักวิจารณ์เชิงไลฟ์สไตล์ชื่นชมหนังสือเพราะมันอ่านง่าย เต็มไปด้วยเรื่องเล่าเกี่ยวกับผู้สูงอายุในโอกินาวะ และคำแนะนำเล็กๆ น้อยๆ ที่นำไปใช้ได้จริง พวกเขามองว่าเนื้อหาให้ความหวังและแนวคิดการใช้ชีวิตแบบค่อยเป็นค่อยไป ซึ่งเข้ากับเทรนด์การดูแลตัวเองในยุคปัจจุบัน การเปรียบเทียบกับแนวคิด 'flow' ของ Mihaly Csikszentmihalyi ก็เป็นสิ่งที่วิจารณ์หลายคนหยิบยกมาเพื่ออธิบายความน่าสนใจของแนวคิดศูนย์กลางชีวิตหรือ purpose ที่หนังสือนำเสนอ

อีกด้านหนึ่ง นักวิชาการบางคนกับนักวิจารณ์เชิงวิชาการชี้ให้เห็นว่าหนังสือมีแนวโน้มเล่าแบบคัดเลือกตัวอย่าง (anecdotal) มากเกินไป ขาดงานวิจัยเชิงสถิติรองรับบางข้อสรุป และมีการตีความวัฒนธรรมญี่ปุ่นให้ง่ายเพื่อให้เข้ากับรสนิยมของผู้อ่านตะวันตก นั่นทำให้บางคนมองว่ามันเป็น ‘pop psychology’ มากกว่าการศึกษาทางวิทยาศาสตร์ลึกซึ้ง

โดยรวมแล้ว ความเห็นส่วนตัวของเราคือถ้ามองในแง่หนังสือแนะนำชีวิตที่อ่านสนุกและกระตุ้นความคิด 'อิคิไก' ทำหน้าที่ได้ดี แต่ถ้าต้องการความเข้มข้นเชิงวิชาการ ก็อาจต้องหาคู่มือหรือการศึกษาเพิ่มเติมประกอบไว้ด้วยเล็กน้อย

ภาพรวมที่คนอ่านมักพูดถึงคือ 'อิคิไก' ได้รับการตอบรับแบบอบอุ่นแต่ไม่ไร้เสียงวิพากษ์วิจารณ์ เรารู้สึกว่าความนิยมมาจากการเล่าเรื่องที่เข้าถึงง่ายและไอเดียการมีชีวิตที่มีจุดมุ่งหมาย ซึ่งทำให้รีวิวเชิงบวกจำนวนมากมุ่งชมเรื่องสไตล์การเขียนและการนำเสนอชีวิตผู้สูงอายุในชุมชน

นักวิจารณ์บางรายตั้งข้อสังเกตว่าเนื้อหาซ้ำซากและบางครั้งให้คำแนะนำที่ฟังดูเรียบง่ายเกินไป ส่วนผู้อ่านที่คาดหวังข้อมูลเชิงลึกทางวิทยาศาสตร์อาจรู้สึกผิดหวัง เราเองมักแนะนำให้มองหนังสือเป็นจุดเริ่มต้นของการคิด ไม่ใช่คำตอบสุดท้าย คนที่ชอบงานแนวเดียวกันอาจชอบเปรียบเทียบกับหนังสืออย่าง 'The Little Book of Hygge' เพราะทั้งสองเล่มเน้นวิธีสร้างความสุขจากวิถีชีวิตประจำวัน แต่โทนและการวิเคราะห์ต่างกันเล็กน้อย

ท้ายที่สุด เราคิดว่านักวิจารณ์ให้คะแนนหนังสือนี้โดยยึดเกณฑ์ว่าต้องการอะไรจากหนังสือ: ถ้าอยากได้แนวทางใช้ชีวิตแบบเป็นมิตรและอ่านง่าย คะแนนจะค่อนข้างดี แต่ถ้าต้องการงานวิจัยเชิงลึก ผลงานนี้อาจต้องโดนหักคะแนนบ้าง

จากมุมมองของเราในฐานะคนที่ชอบอ่านงานวิจารณ์เชิงเปรียบเทียบ การให้คะแนน 'อิคิไก' มักสะท้อนความขัดแย้งระหว่างความนิยมกับความเข้มข้นทางวิชาการ หลายคอลัมนิสต์ให้น้ำหนักบวกเพราะหนังสือสื่อสารได้ชัดเจน นำเสนอเรื่องเล่าอบอุ่นเกี่ยวกับชุมชน การมีส่วนร่วมทางสังคม และกิจวัตรเล็กๆ ที่ช่วยให้ชีวิตมีความหมาย พวกเขามักยกประเด็นว่าหนังสือเหมาะกับผู้อ่านทั่วไปที่กำลังมองหาแรงบันดาลใจหรือแนวทางใช้ชีวิตประจำวัน

ในทางกลับกัน นักวิจารณ์สายวิจัยหรือเชิงสังคมศาสตร์มักให้คะแนนกลางถึงต่ำกว่าเล็กน้อย โดยชี้ว่าเนื้อหามีการตัดต่อข้อมูลเชิงประจักษ์ ทำให้ผลสรุปดูเป็นการชี้นำมากกว่าการพิสูจน์ นอกจากนี้การแปลและการตีความบางส่วนถูกวิจารณ์ว่าอาจทำให้ความหมายดั้งเดิมของคำว่า 'อิคิไก' ถูกลดทอนไป จึงมีการเปรียบเทียบกับงานเกี่ยวกับอายุยืนอื่นๆ เช่น 'Blue Zones' ที่พยายามเชื่อมโยงวิถีชีวิตกับข้อมูลเชิงสถิติ เพื่อชี้ว่า 'อิคิไก' มีบทบาทเป็นผู้ปลุกกระแสมากกว่าจะเป็นการศึกษาที่สมบูรณ์

เราเองมองว่าคะแนนวิจารณ์จึงขึ้นอยู่กับเกณฑ์ที่ผู้วิจารณ์ใช้: ถ้าเน้นการอ่านเพื่อกำลังใจ หนังสือได้คะแนนดี แต่ถ้าต้องการหลักฐานเชิงวิทยาศาสตร์ก็อาจไม่ได้รับการตีตราว่าดีเลิศมากนัก