มังงะหรือคอมิกส์เล่มใดตีความพระยามังรายในมุมใหม่

ในฐานะแฟนประวัติศาสตร์ท้องถิ่น ผมมองเห็นช่องว่างชัดเจนในวงการภาพยนตร์ไทยเมื่อลองตามหาเรื่องราวของพระยามังราย ผลงานภาพยนตร์หรือซีรีส์ที่เล่าเรื่องชีวิตของพระองค์โดยเฉพาะนั้นมีน้อยมาก และสิ่งที่มีมักเป็นสารคดีสั้น ๆ ของพิพิธภัณฑ์ท้องถิ่นหรือรายการพิเศษในช่องท้องถิ่น จึงทำให้ภาพลักษณ์ของพระยามังรายกระจัดกระจายไปตามแหล่งข้อมูลต่าง ๆ แทนที่จะถูกเล่าอย่างต่อเนื่องในรูปแบบละครพีเรียดยาวๆ เมื่อมองจากมุมผู้ชม ฉันมักจะเจอบทสรุปและการอ้างอิงเรื่องราวของพระยามังรายในสารคดีเกี่ยวกับประวัติศาสตร์ล้านนา หรือในซีรีส์สารคดีที่รวบรวมเรื่องเล่าของผู้ปกครองท้องถิ่น ซึ่งมักจะเน้นภูมิหลังทางการเมืองและการตั้งเมืองเชียงรายมากกว่าชีวประวัติแบบดราม่าเต็มรูปแบบ การนำเสนอในรูปแบบนี้มีข้อดีคือได้ข้อมูลเชิงประวัติศาสตร์ที่ชัดเจน แต่ข้อจำกัดคือความเข้มข้นด้านอารมณ์และการสร้างตัวละครไม่เต็มที่ สิ่งที่ผมอยากเห็นต่อไปคือโปรดักชันที่กล้าทดลอง ทั้งหนังฟีเจอร์ที่หยิบปมความขัดแย้งทางอำนาจและมิตรภาพในสมัยนั้นมาขยายเป็นเรื่องเล่า หรือซีรีส์พีเรียดที่ให้เวลากับการปั้นคาแรกเตอร์ของพระยามังรายจนคนดูรู้สึกผูกพัน หากมีผลงานแนวนี้เกิดขึ้นจริง มันคงเติมเต็มช่องว่างทางวัฒนธรรมและทำให้คนรุ่นใหม่เข้าใจที่มาของเชียงรายได้ชัดเจนขึ้น

นี่คือภาพรวมที่ฉันเห็นจากการอ่านนิยายต้นฉบับและตามข่าวสารของแฟนคลับ: ซีซัน 3 ของเรื่อง 'That Time I Got Reincarnated as a Slime' ส่วนใหญ่ดัดแปลงเนื้อหาจากเล่มนิยายต้นฉบับประมาณเล่ม 13–16 ซึ่งเป็นช่วงที่เรื่องเริ่มเข้าสู่การขยายอาณาจักรอย่างจริงจังและมีการปะทะกับฝ่ายจอมปีศาจ/การเมืองระดับทวีป ฉันแบ่งเหตุผลให้เข้าใจง่าย ๆ ว่าเล่ม 13–16 มีอะไรบ้าง: องค์ประกอบหลักคือการขยายอำนาจของเมืองจูรา เทมเพสต์ การจัดตั้งพันธมิตร การเปิดเผยแผนการของ Clayman และการเผชิญหน้ากับภัยคุกคามระดับใหญ่ที่นำไปสู่การเปลี่ยนแปลงสถานะของริมุรุในโลกใบนี้ ทั้งฉากการเจรจาทางการทูตและฉากสู้แหลกมีน้ำหนักทั้งคู่ ถามว่าถ้าอยากอ่านก่อนชม ฉันแนะนำให้เริ่มจากนิยายเล่ม 13 ก่อน แล้วตามด้วย 14–16 เพื่อเก็บอรรถรสของเหตุการณ์เรียงตามลำดับ เพราะฉบับมังงะหลักจะย่อ/เรียงเนื้อหาเป็นตอน ๆ ที่อาจทำให้บางซีนสัมผัสต่างจากนิยายต้นฉบับได้ แต่การอ่านทั้งสองแบบจะเติมเต็มกันได้ดีและทำให้ซีซัน 3 เข้าที่เข้าทางขึ้นที่สุด

ในโลกวรรณกรรมไทยที่ชอบผสมประวัติศาสตร์เข้ากับพลังเหนือธรรมชาติ มีนิยายหลายเรื่องที่หยิบเอารายละเอียดจากชีวิตและตำนานของพระยามังรายไปดัดแปลงเป็นตัวละครสำคัญของเรื่อง ฉันมักจะนั่งจินตนาการว่าผู้เขียนใช้ภาพของผู้ก่อตั้งนครเชียงใหม่—ความเป็นผู้นำ ความเด็ดขาด และการเดินทางพิชิตดินแดน—มาใส่เครื่องหมายวิเศษหรือเปลี่ยนให้เป็นฮีโร่/ผู้ปกครองที่ครอบงำเมืองทั้งในเชิงมนตร์และการเมือง ตัวอย่างที่เด่นชัดคือนิยายเรื่อง 'มังรายมหาราช' ซึ่งเล่าใหม่ในมุมมองแฟนตาซีโดยให้พระยามังรายกลายเป็นบุคคลที่เชื่อมโลกมนุษย์กับโลกวิญญาณผ่านพิธีกรรมและสัญลักษณ์ของวัฒนธรรมล้านนา ฉันชอบที่งานบางชิ้นไม่ยึดติดกับประวัติศาสตร์เป๊ะๆ แต่เลือกใช้แก่นเรื่อง เช่น การตั้งเมือง การสร้างพันธมิตรกับชนเผ่าใกล้เคียง หรือนิสัยเป็นนักรบและนักปกครอง แล้วเติมพลังวิเศษให้เกิดมิติใหม่ เช่น เล่าให้พระยามังรายมีอาวุธศักดิ์สิทธิ์หรือมีผู้ช่วยเป็นวิญญาณผู้พิทักษ์ของป่า เหมือนได้ดูตำนานท้องถิ่นถูกยืดขยายเป็นมหากาพย์แฟนตาซี เมื่ออ่านฉบับต่างๆ เปรียบเทียบกัน ฉันมักจะชอบเวอร์ชันที่เคารพภูมิหลังวัฒนธรรมล้านนาแต่กล้าที่จะทดลองด้วยโทนมืดหรือแนวมิติเวลาที่แปลกใหม่ เพราะมันทำให้ภาพของพระยามังรายมีชีวิตในแบบที่เราไม่เคยเห็นมาก่อนและยังเชื่อมโยงคนรุ่นใหม่เข้ากับรากเหง้าทางประวัติศาสตร์ได้อย่างน่าสนใจ

เคยเดินผ่านร้านของที่ระลึกเล็กๆ ในเมืองเหนือแล้วสะดุดกับฟิกเกอร์พระยามังรายที่วางตรงมุมกระจก ทำให้คิดถึงแหล่งที่มาของของสะสมประเภทนี้มากขึ้น ในประสบการณ์ของฉัน ร้านที่มักมีฟิกเกอร์รูปบุคคลทางประวัติศาสตร์แบบนี้มักเป็นร้านขายของที่ระลึกใกล้แหล่งท่องเที่ยวประวัติศาสตร์ในเชียงใหม่หรือเชียงราย และร้านที่ขายของทำมือหรือของที่ระลึกท้องถิ่น จะมีงานปั้นเล็กๆ หรือของที่ระลึกเป็นชุดจำหน่าย นอกจากนั้น ตลาดนัดนักสะสมบางแห่งในภาคเหนือมักมีแผงของช่างฝีมือเล็กๆ ที่ทำฟิกเกอร์ในสเกลจำกัด ถ้าชอบงานที่ผลิตจำนวนจำกัด ร้านค้าที่ขายของศิลปะและร้านโมเดลอิสระในเมืองใหญ่บางแห่งก็รับนำเข้าสินค้าจากช่างปั้นไทยหรือช่างต่างประเทศ แล้วนำมาวางขายเป็นล็อต ฉันเองเคยซื้อชิ้นที่ทำจากเรซินจากเจ้าของเพจเล็กๆ ผ่านการพูดคุยทางโซเชียลและไปรับของที่ร้านกาแฟใกล้ๆ ซึ่งสะดวกกว่าการรอส่งจากต่างประเทศ อีกทางเลือกคือร้านหนังสือ/พิพิธภัณฑ์ที่มีมุมขายของที่ระลึกแบบพิเศษ พวกนั้นบางครั้งจะมีฟิกเกอร์หรือโมเดลที่ทำขึ้นเพื่องานจัดแสดงโดยเฉพาะ สุดท้ายแล้ว ถ้าอยากได้ชิ้นที่เป็นเอกลักษณ์ การคุยกับช่างปั้นท้องถิ่นเพื่อสั่งทำชิ้นเดียวก็เป็นทางเลือกที่อบอุ่นและได้ของที่มีเรื่องราว แม้ราคาจะสูงกว่าสินค้าที่ผลิตจำนวนมาก แต่ความรู้สึกเวลาเห็นรายละเอียดแล้วคงทำให้คนสะสมอย่างฉันยิ้มได้แบบไม่ต้องลังเล

เสียงเพลงล้านนามักจะซ่อนเรื่องเล่าของผู้ก่อตั้งแผ่นดินล้านนาไว้ในท่วงทำนองและจังหวะที่ฟังแล้วรู้สึกว่าเวลาเดินช้าลงไปอีกก้าวหนึ่ง เมื่อได้ฟังดนตรีพื้นเมืองจากภาคเหนือโดยเฉพาะการบรรเลงซึง ปี่ และกลองยาว จะสัมผัสได้ถึงกลิ่นอายของพิธีกรรมและการบูชาบรรพบุรุษซึ่งมักเชื่อมโยงกับบุคคลสำคัญอย่างพระยามังราย แม้จะไม่ค่อยมีเพลงสากลที่ตั้งชื่อตรง ๆ ว่าเป็นบทเพลงของพระยามังราย แต่ในงานประจำเมืองเชียงใหม่ งาน 700 ปี หรือพิธีครบรอบต่าง ๆ ชุดเพลงพิธีการและบทร้องโบราณมักถูกจัดเรียงใหม่เป็นซาวด์สเคปที่ยกย่องการสถาปนาเมืองและวีรกรรมของท่าน มุมมองส่วนตัวแล้วผมมักตามหาแผ่นบันทึกเสียงของวงพื้นบ้านท้องถิ่นหรือการบันทึกจากพิพิธภัณฑ์ศิลปะล้านนาที่มักมีการนำเรื่องราวพระยามังรายมาเล่าในรูปของเพลงพิธี ถ้าอยากได้ความรู้สึกเดิม ๆ ให้เลือกฟังการบรรเลงเครื่องสายล้านนาและปี่ ซึ่งจะให้โทนที่เล่าถึงการเดินทัพ การสถาปนา และความเคารพเชิงพิธีกรรมได้ชัดเจนกว่าดนตรีร่วมสมัยที่มักตีความใหม่จนกลิ่นเดิมลดลง

ชื่อ 'พระยาภิรมย์ภักดี' ฟังแล้วให้ความรู้สึกเหมือนเป็นตำแหน่งประวัติศาสตร์มากกว่าจะเป็นตัวละครจากมังงะสากลเรื่องใดเรื่องหนึ่ง ในสายตาของคนชอบอ่านนิยายประวัติศาสตร์ ผมมองว่าเจอชื่อนี้บ่อยในงานที่อิงเหตุการณ์จริงหรือเรื่องแต่งที่ต้องการให้บรรยากาศโบราณ เช่น นิยายแผนกประวัติศาสตร์ หรือละครเวทีที่หยิบเอาตำแหน่งขุนนางมาใช้เป็นตัวขับเรื่อง แต่เท่าที่ติดตามมาไม่เคยเห็น 'พระยาภิรมย์ภักดี' กลายเป็นตัวเอกในมังงะญี่ปุ่นหรือมังงะที่เป็นที่รู้จักกว้าง ๆ ความรู้สึกส่วนตัวคือชื่อแบบนี้มักถูกนำมาใช้เพื่อเพิ่มความสมจริงให้พล็อตมากกว่าจะเป็นการอ้างอิงถึงบุคคลเดียวกันทุกครั้ง นักเขียนแต่ละคนมักสร้างพื้นหลังหรือบุคลิกให้ต่างกันไป ดังนั้นถ้าหวังจะเจอตัวละครเดียวกันในหลายเรื่อง โอกาสนั้นค่อนข้างน้อย แต่ถาชอบบรรยากาศประวัติศาสตร์ จะสนุกกับการตามหาเวอร์ชันต่าง ๆ ของชื่อนี้ได้เยอะ

ความแตกต่างระหว่างนิยายและมังงะของ 'ประไหมสุหรี' น่าสนใจมากเมื่อพิจารณาจากมุมการเล่าเรื่องและพื้นที่ว่างที่แต่ละสื่อให้ตัวละคร การอ่านฉบับนิยายเปิดโอกาสให้ฉากหนึ่ง ๆ ขยายความอย่างลึก ซับในความคิดตัวละครมักถูกถ่ายทอดผ่านพรรณนาและมโนทัศน์ที่กินความยาว การบรรยายเชิงภาพพรรณนาในฉบับนิยายทำให้ฉันได้จินตนาการรายละเอียดเล็ก ๆ น้อย ๆ ของโลกและบรรยากาศ เช่น กลิ่นของตลาดหรือความร้อนของแสงแดด ที่ในมังงะต้องอาศัยภาพวาดและการเลือกลงรายละเอียดของศิลปินแทน มังงะกลับชัดเจนเรื่องจังหวะและการแสดงอารมณ์แบบทันที เส้นและมุมกล้องในกรอบภาพบอกจังหวะ การเคลื่อนไหว และน้ำหนักของบทสนทนาได้โดยไม่ต้องบรรยายยาว ๆ ฉากบางฉากที่ในนิยายใช้สองหน้ากลายเป็นหน้ากระดาษเดียวที่กระแทกความรู้สึกตรง ๆ การตัดต่อภาพยังทำให้การเปลี่ยนฉากหรือการย้อนอดีตมีพลังต่างออกไปด้วย สุดท้ายพบว่าทั้งสองเวอร์ชันเติมเต็มกันได้ดีเมื่ออ่านควบคู่กัน: นิยายให้พื้นหลังและความลึกของตัวละคร ส่วนมังงะเติมอารมณ์ด้วยภาพ ส่วนตัวมักสลับไปมาระหว่างทั้งสองเวอร์ชันเพราะได้ประสบการณ์ครบถ้วนและสนุกกับการเปรียบเทียบรายละเอียดเล็ก ๆ ที่ถูกเพิ่มหรือตัดออกไป

ตารางออกเล่มของสำนักพิมพ์ไทยมักมีความผันผวนเป็นเรื่องปกติ แต่เมื่อมองจากแนวโน้มและซีรีส์ที่ยังต่อเนื่องอยู่ ฉันมองว่าโอกาสที่ผู้อ่านจะได้เห็นเล่มใหม่ของ 'One Piece' ค่อนข้างสูง เนื่องจากเป็นซีรีส์ยาวที่ออกเล่มใหม่เป็นประจำในญี่ปุ่นและมักตามมาด้วยการวางจำหน่ายฉบับแปลในไทยไม่นานนัก คาแรกเตอร์ที่ซับซ้อนและพล็อตที่ยังเดินไปข้างหน้า ทำให้สำนักพิมพ์มักให้ความสำคัญกับการนำเข้ามาอย่างสม่ำเสมอ ฉันเองเคยดีใจทุกครั้งที่ได้เห็นปกเล่มใหม่วางบนชั้นหนังสือในร้านหนังสือใหญ่ การรอคอยบางครั้งทำให้การเปิดเล่มแรกในวันวางจำหน่ายนั้นมีความหมายมากขึ้น เพราะมันเหมือนการร่วมเป็นส่วนหนึ่งของการเดินทางในโลกของโจรสลัดและมิตรภาพที่ยาวนาน แต่ถ้าจะให้ชัวร์ ควรเฝ้าดูประกาศจากช่องทางอย่างเป็นทางการของสยาม อินเตอร์ คอมิคหรือร้านหนังสือที่ติดตามไว้ เพราะนั่นคือที่มาของประกาศวางตลาดจริง ๆ — และความรู้สึกตอนจับเล่มใหม่ยังคงทำให้ยิ้มได้ทุกครั้ง

ยิ่งพูดถึงเรื่อง 'สมิงพระราม' ยิ่งเห็นความหลากหลายของการตีความที่แฟนการ์ตูนไทยทำกันเองอยู่บ่อย ๆ ในฐานะคนที่ติดตามฉากการ์ตูนพื้นบ้านและงานดัดแปลงมาเป็นเวลานาน ฉันไม่พบหลักฐานว่ามีการดัดแปลง 'สมิงพระราม' เป็นมังงะออกมาในรูปแบบตีพิมพ์อย่างเป็นทางการจากสำนักพิมพ์ใหญ่ ๆ แบบที่เราคุ้นกับการประกาศผู้วาดชัดเจน เช่นมีชื่อคนวาดหน้าเครดิตหรือประกาศขายเป็นเล่มอย่างเป็นทางการ เรื่องนี้ไม่แปลกใจนักเพราะนิทานพื้นบ้านหรือการ์ตูนไทยบางเรื่องมักถูกนำไปตีความใหม่โดยศิลปินอิสระหรือแฟนคอมมูนน้อย ๆ ที่วาดเป็นตอนสั้น ๆ ลงโซเชียลมีเดียแทนการออกเป็นมังงะรูปเล่ม ถ้าหมายถึงงานจากผู้วาดเชิงมืออาชีพที่ประกาศว่าดัดแปลงเป็นมังงะจริง ๆ ส่วนใหญ่จะมีสัญญาณชัดเจน เช่นโลโก้สำนักพิมพ์ ลายเซ็นของผู้วาด และหมายเลข ISBN ฉันมักเจองานแนวฟอร์มย่อยซึ่งผู้วาดทำ reinterpretation ของตัวละครหรือเรื่องราวแล้วโพสต์ในแพลตฟอร์มต่าง ๆ มากกว่าจะเป็นมังงะตีพิมพ์ หากใครต้องการยืนยันชื่อผู้วาดจริง ๆ วิธีที่เชื่อถือได้คือดูเครดิตในปกหรือหน้าสารบัญของหนังสือที่วางขายแล้ว แต่จากที่ติดตามมา ไม่มีชื่อของนักวาดคนใดที่โดดเด่นว่าดัดแปลง 'สมิงพระราม' ให้เป็นมังงะอย่างเป็นทางการ สรุปแล้วเรื่องนี้จึงน่าจะอยู่ในพื้นที่แฟนเมดและงานอิสระมากกว่าการผลิตระดับพาณิชย์

บอกตรง ๆ ว่าประเด็นนี้ทำให้คนรักหนังสือหัวใจเต้นได้เหมือนกัน: ฉบับนิยายของ 'Percy Jackson' ถูกแปลเป็นภาษาไทยและหาง่ายกว่าสิ่งที่เป็นการ์ตูนหรือคอมิกส์มาก เราเป็นคนชอบสะสมทั้งหนังสือและฉบับภาพด้วย เลยเห็นว่าในตลาดไทยมีการพิมพ์นิยายแปลของชุด 'Percy Jackson and the Olympians' ที่แปลโดยสำนักพิมพ์ไทยหลายครั้ง แต่พอเป็นฉบับกราฟิกโนเวล—ซึ่งเป็นการดัดแปลงภาพจากนิยาย เช่นเล่มที่ดัดแปลงจาก 'The Lightning Thief'—การแปลเป็นไทยจะมีน้อยกว่าและมักจะออกมาช้าหรือมีแค่เล่มแรกๆ เท่านั้น ผลคือคนไทยหลายคนที่อยากอ่านฉบับภาพมักต้องพึ่งพาฉบับภาษาอังกฤษหรือรอการพิมพ์ซ้ำจากสำนักพิมพ์ไทย บางครั้งเล่มที่แปลแล้วก็หาได้จากร้านหนังสือมือสองหรืออีเวนต์ของนักสะสมเท่านั้น แต่ถาอยากได้อารมณ์ภาพจากต้นฉบับ ประสบการณ์อ่านฉบับอังกฤษก็ไม่ได้ห่วย—มันยังคงถ่ายทอดความสนุกแบบที่นิยายทำได้อยู่ดี และสำหรับคนที่สะสม การเจอฉบับแปลไทยเป็นช่วงๆ ก็เหมือนพบสมบัติเล็ก ๆ ในชั้นหนังสือ