เต่าเผือก มีสถานะอนุรักษ์และกฎหมายคุมอย่างไร

ครั้งแรกที่เห็นภาพเต่าเผือกทำให้ใจพองโตไปทั้งวัน เพราะมันดูเหมือนสิ่งมหัศจรรย์จากนิทาน แต่ความจริงคือสีขาวของเต่าเกิดจากความผิดปกติทางพันธุกรรม เช่น ภาวะอัลบิโนหรือเลือมิส ซึ่งทำให้เม็ดสีลดลงหรือหายไป ไม่ได้หมายความว่าเป็นชนิดพันธุ์แยกต่างหาก จึงต้องพิจารณาสถานะการอนุรักษ์ตามชนิดพันธุ์ของเต่าตัวนั้น ๆ มากกว่าแค่สีฟอร์มเดียว เต่าบางชนิดที่พบในไทยหรือภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้นั้นมีสถานะเสี่ยงต่อการสูญพันธุ์ตามรายงานขององค์การอนุรักษ์ธรรมชาติสากล (IUCN) และหลายสายพันธุ์ถูกคุ้มครองในระดับสากลตามอนุสัญญา CITES ซึ่งจำกัดการค้าระหว่างประเทศของสัตว์ป่าที่มีความเสี่ยง

ความหมายเชิงกฎหมายในประเทศไทยชัดเจนว่า สัตว์ป่าที่ขึ้นทะเบียนเป็นสัตว์สงวนหรือสัตว์คุ้มครองอยู่ภายใต้กฎหมายที่ควบคุมการจับ การครอบครอง และการค้า หน่วยงานที่รับผิดชอบหลักจะมีมาตรการอนุญาตและการออกใบอนุญาตไว้ หากเต่าชนิดใดเป็นสัตว์ป่าคุ้มครอง การจับจากธรรมชาติแล้วนำมาเลี้ยง ขาย หรือส่งออกมักถือว่าเป็นความผิด เว้นแต่มีเอกสารอนุญาตชัดเจน ในมุมสากล หากเต่าเป็นชนิดที่อยู่ในภาคผนวกของ CITES การนำเข้า-ส่งออกจะต้องมีเอกสารอนุญาตของหน่วยงานรัฐที่เกี่ยวข้อง สรุปคือ สีขาวไม่ใช่เกณฑ์การอนุรักษ์ ตัวเกณฑ์จะขึ้นกับชนิดพันธุ์และการลงทะเบียนตามกฎหมายทั้งในประเทศและอนุสัญญาระหว่างประเทศ

การที่เห็นเต่าเผือกในธรรมชาติจึงควรมีความระมัดระวังเป็นพิเศษ ไม่ควรจับหรือพยายามเก็บกลับบ้าน เพราะสิ่งที่ผู้คนคิดว่าหายากอาจเป็นตัวหนึ่งของประชากรที่กำลังเผชิญความเสี่ยง การนำเต่าที่จับได้มาส่งให้หน่วยงานที่รับผิดชอบหรือองค์กรช่วยเหลือสัตว์ป่าจะปลอดภัยกว่าการเก็บไว้เอง ถ้าเป็นเจ้าของสัตว์เลี้ยงสีแปลกหน้าตามร้านค้าหรือจากการขายออนไลน์ ควรขอหลักฐานแหล่งที่มาและใบอนุญาตการครอบครอง หากไม่มีเอกสารชัดเจน การซื้อขายอาจมีผลทางกฎหมายและยังเป็นการสนับสนุนการจับจากธรรมชาติที่ทำให้ชนิดพันธุ์เสี่ยงขึ้น

ท้ายสุดมุมมองส่วนตัวคือความตื่นเต้นผสมห่วงใย เมื่อเจอเต่าเผือกมันยากจะไม่ประทับใจ แต่ความน่าทึ่งนั้นมาพร้อมความรับผิดชอบ การรักษากฎหมาย การร่วมมือกับโครงการฟื้นฟูและการรายงานต่อหน่วยงานที่เกี่ยวข้องคือวิธีที่ดีที่สุดในการเคารพชีวิตของสัตว์ป่าแบบนี้ และผมเชื่อว่าการให้ความรู้สาธารณะช่วยลดการค้าผิดกฎหมายได้จริง ๆ ซึ่งเป็นเรื่องปลื้มใจในแง่ของการรักษาธรรมชาติไว้ให้คนรุ่นหลังได้เห็นเช่นกัน