ใครเป็นผู้สร้างตัวละครพระการ์ตูนในต้นฉบับ?

ตรงไปตรงมาว่าประเด็นสำคัญคือถ้าพาหุอยู่ใน 'ต้นฉบับ' แบบงานวรรณกรรมหรือมังงะ ผู้ที่ถือว่าเป็นผู้สร้างตัวละครนั้นมักจะเป็นผู้เขียนต้นฉบับเอง — คนที่คิดคอนเซ็ปท์ ชื่อ และบุคลิกพื้นฐานของตัวละครก่อนงานอื่นๆ จะมาสร้างภาพหรือดัดแปลงสิ่งนั้นให้เราเห็นในรูปแบบต่าง ๆ ผมมักจะนึกถึงกรณีของงานมังงะอย่าง 'One Piece' ที่ตัวละครหลักถูกวางไว้ตั้งแต่ผู้แต่งคนหนึ่งหยิบปากกาขึ้นมา คือแนวคิด ดราม่า ความสัมพันธ์ระหว่างตัวละคร และที่มาของชื่อ ล้วนมาจากคนเขียนในขั้นต้น แต่การที่ตัวละครนั้นมีหน้าตาจริงจังหรือมีสไตล์โดดเด่นอย่างที่เราเห็นบนปกมาจากการวาดของนักวาดอีกที ทำให้บางครั้งคนทั่วไปจดจำดีไซน์มากกว่าคอนเซ็ปท์ต้นฉบับ ในมุมผม การแยกแยะตรงนี้สำคัญเมื่อถามว่า ‘ใครเป็นผู้สร้าง’ — ถ้าถามเชิงคอนเทนต์และจิตวิญญาณของพาหุ คำตอบควรชี้ไปที่ผู้เขียนต้นฉบับ แต่ถาถามถึงรูปลักษณ์ที่เป็นภาพหรือไอคอนจดจำ บทบาทของนักวาด/นักออกแบบก็มีน้ำหนักไม่น้อย ทั้งสองฝ่ายเลยต่างมีส่วน แต่ต้นตอไอเดียและบุคลิกพื้นฐานโดยมากเป็นของผู้แต่งดั้งเดิม

เคยสงสัยไหมว่าคำว่า 'พระการ์ตูน' บางทีเขาอาจหมายถึงภาพลักษณ์พระสงฆ์ที่ถูกนำมาเล่นเป็นตัวตลกหรือวางในบริบทสังคมสมัยใหม่ — ในความคิดของฉันคำที่ชัดเจนที่สุดคือการนึกถึง 'Saint Young Men' เพราะเรื่องนั้นตั้งใจนำพระพุทธเจ้าและพระเยซูมาเป็นตัวเอกในชีวิตประจำวันแบบซิทคอม เมื่ออ่านหรือดู 'Saint Young Men' ฉันรู้สึกว่าการนำภาพลักษณ์ศักดิ์สิทธิ์มาวางไว้ในสถานการณ์ธรรมดา ๆ อย่างการเดินห้าง กินราเม็ง หรือช้อปปิ้ง สร้างมุมมองใหม่ที่ทั้งนุ่มนวลและตลกร้ายไปพร้อมกัน มุกตลกของเรื่องมักมาจากการใช้ความคาดหวังของเราต่อ 'บทบาทพระ' มาบิดให้เห็นความเป็นมนุษย์ ซึ่งสำหรับฉันแล้วเป็นเสน่ห์สำคัญของงานนี้ บางคนอาจไม่ชอบการตีความแบบขำขัน แต่ส่วนตัวมองว่า 'Saint Young Men' ทำหน้าที่ชวนให้คิดถึงความศรัทธาและความเป็นมนุษย์โดยไม่ลบหลู่ ผลงานแบบนี้จึงกลายเป็นตัวอย่างชัดเจนว่าเมื่อเอา 'พระ' มาแตะกับสื่อชั้นเล็ก ๆ ก็สามารถสร้างทั้งเสียงหัวเราะและความอบอุ่นได้ในเวลาเดียวกัน

พอเอ่ยชื่อ 'พระมหาชนก' แล้วภาพทะเลลมกรรโชกกับเรือเล็กๆ ก็โผล่มาทันที — ฉากแบบนี้ถูกนำไปเล่าใหม่ไม่รู้กี่ครั้งในรูปแบบภาพเคลื่อนไหวต่างๆ คำตอบแบบตรงไปตรงมาคือไม่มีคนคนเดียวที่เป็น 'ผู้สร้าง' ฉบับอนิเมะของ 'พระมหาชนก' ให้ชัดเจน เพราะเรื่องนี้เป็นนิทานชาดกโบราณที่ถูกหยิบขึ้นมาสร้างเป็นแอนิเมชันหลายเวอร์ชันทั้งในและนอกประเทศ ยกตัวอย่างในประเทศไทย มีเวอร์ชันที่ผลิตเพื่อการศึกษาซึ่งถูกจัดทำโดยทีมงานแอนิเมชันท้องถิ่นร่วมกับหน่วยงานการศึกษา ขณะที่บางเวอร์ชันเป็นผลงานสั้นของนักสร้างอิสระที่นำไปฉายในเทศกาลหนัง มุมมองส่วนตัวคือฉันมักมองการถามว่า 'ใครเป็นผู้สร้าง' ในเชิงเครือข่ายมากกว่าคนเดียว — หนังสือพิมพ์ บทประพันธ์ ผู้กำกับ ผู้วาดคอนเซ็ปต์ และทีมแอนิเมเตอร์ล้วนมีส่วนร่วมจนกลายเป็นงานชิ้นเดียวกัน ถาหากคนถามถึงฉบับใดฉบับหนึ่งโดยเฉพาะ เช่น เวอร์ชันที่ฉายในโรงเรียนหรือเวอร์ชันที่ฉายในเทศกาล คงตอบได้เฉพาะเจาะจงมากขึ้น แต่โดยภาพรวม 'พระมหาชนก' ฉบับแอนิเมชันเกิดจากความร่วมมือระหว่างหลายฝ่ายมากกว่าผู้สร้างเดี่ยว และนั่นก็เป็นเสน่ห์ที่ทำให้แต่ละเวอร์ชันมีบรรยากาศและน้ำเสียงต่างกันไป

แอบชอบการออกแบบของ 'เดก' ตั้งแต่เห็นภาพแรก ๆ ในมังงะ 'Boku no Hero Academia' เพราะรูปลักษณ์และอารมณ์ของตัวละครมันสื่อได้ชัดเจนว่าเขาเป็นคนธรรมดาที่พยายามทำสิ่งยิ่งใหญ่กว่าตัวเอง ผมเชื่อว่าผู้สร้างตัวละคร 'เดก' ก็คือโฮริโคชิ โคเฮ ซึ่งเป็นผู้แต่งและวาดมังงะเรื่องนี้โดยตรง การให้กำเนิดตัวละครแบบเด็กที่ไม่มีพลังเริ่มต้น แต่ถูกเลือกให้รับพลัง 'One For All' จากฮีโร่รุ่นก่อน ทำให้ตัวละครมีชั้นเชิงทั้งด้านอารมณ์และโครงเรื่อง ผู้สร้างเล่นกับธีมความรับผิดชอบและมรดกของพลัง ทำให้ฉากที่ 'เดก' ได้รับการมอบพลังจาก 'All Might' รู้สึกมีน้ำหนักและเปลี่ยนชีวิต ในมุมมองของแฟนที่ติดตามงานภาพและการพัฒนาคาแรกเตอร์ ผมชอบที่โฮริโคชิไม่ยัดเยียดความเก่งลงไปตั้งแต่ต้น แต่ค่อย ๆ ปั้นให้เติบโตจากความพยายาม ทั้งการออกแบบท่าทางในการใช้พลังและการแสดงสีหน้าเล็ก ๆ น้อย ๆ ที่สื่อความมุ่งมั่น — ส่วนนี้สะท้อนถึงฝีมือของผู้สร้างได้ชัดเจน

บอกได้เลยว่าพระเอกการ์ตูนมักมีพลังที่โดดเด่นจนกลายเป็นเครื่องหมายประจำตัวของเรื่อง ในมุมมองของคนที่ติดตามมานาน ฉันมักเห็นภาพพลังที่แบ่งเป็นกลุ่มใหญ่ๆ เช่น พลังทางกายภาพระดับเทพ, พลังเวทมนตร์หรือจิต, ความสามารถพิเศษที่เป็นระบบ (มีชื่อกฎชัดเจน), และเทคโนโลยี/อุปกรณ์ที่ทำให้คนธรรมดากลายเป็นฮีโร่ ตัวอย่างชัดเจนคือพลังชักชวนอารมณ์แบบ 'Naruto' กับคอนเซ็ปต์พลังภายในหรือ 'Dragon Ball' ที่พลังชีวิต (ki) กลายเป็นภาษาสากลของการต่อสู้ อีกแบบคือผลไม้ปีศาจใน 'One Piece' ที่เปลี่ยนรูปแบบการต่อสู้และข้อจำกัดของตัวละครอย่างชัดเจน บางครั้งพลังไม่ได้เป็นแค่ความสามารถเชิงยุทธวิธี แต่ผูกเข้ากับตัวตนและธีมของเรื่อง เช่นพลังเวทของนางเอกใน 'Sailor Moon' ที่เกี่ยวข้องกับการเติบโตและมิตรภาพ หรือพลังจิตของตัวเอกใน 'Mob Psycho 100' ที่สะท้อนการควบคุมอารมณ์และการยอมรับตัวเอง อีกมุมคือพลังที่มาพร้อมต้นทุนชัดเจน อย่างใน 'Puella Magi Madoka Magica' ที่พลังมีราคาแพงและพลิกมุมมองของแนวพลังวิเศษไปเลย สิ่งที่ผมชอบคือการออกแบบข้อจำกัดหรือเงื่อนไขให้พลังมีพื้นที่สำหรับการพัฒนา พลังที่สมดุลไม่ใช่แค่แข็งแกร่งที่สุด แต่ต้องมีจุดอ่อนซึ่งทำให้เรื่องมีความตึงเครียดและตัวละครต้องคิดแก้ปัญหา การผสมพลังหลายแบบเข้าด้วยกันหรือการใช้กลยุทธ์กับข้อจำกัดทำให้ฉากต่อสู้และการเติบโตของตัวละครน่าสนใจกว่าการโชว์พลังบริสุทธิ์ ๆ นี่แหละที่ทำให้ติดตามต่อจนจบเรื่องด้วยความอยากรู้ว่าเขาจะเติบโตหรือเปลี่ยนแปลงยังไง

คนทั่วไปมักเรียกสั้นๆ ว่า 'เวน' เมื่อหมายถึงตัวละคร 'เวนติ' แต่ต้นกำเนิดจริง ๆ ของตัวละครนี้มาจากทีมพัฒนาของบริษัทผู้สร้างเกมเอง ไม่ใช่นักเขียนนิยายรายบุคคล ผมค่อนข้างชอบเล่ารายละเอียดเล็ก ๆ น้อย ๆ เกี่ยวกับที่มาของตัวละครแบบนี้: 'เวนติ' ถูกออกแบบและรังสรรค์โดยทีมงานของบริษัทผู้พัฒนาเกม 'Genshin Impact' ซึ่งปัจจุบันรู้จักกันในชื่อ HoYoverse (เดิมคือ miHoYo) แนวคิดของตัวละครมาจากการเป็นเทพแห่งลมในโลกของเกม และทีมออกแบบสร้างบุคลิก ภาพลักษณ์ รวมถึงบทบาทในเรื่องให้สอดคล้องกับตำนานและระบบโลกของเกมมากกว่าการเขียนขึ้นในรูปแบบนิยายต้นฉบับที่มีผู้แต่งคนเดียว มุมมองของผมคือการเข้าใจว่าแม้แฟน ๆ บางกลุ่มจะเขียนนิยายแฟนฟิคหรือมีนิยายขยายจักรวาลออกมา ตัวตนดั้งเดิมและคอนเซ็ปต์หลักของเวนติยังคงเป็นงานของทีมครีเอทีฟของ HoYoverse — ทีมนี้มีทั้งนักออกแบบตัวละคร นักเขียนบท นักออกแบบโลก และศิลปินหลายคนที่ร่วมกันขึ้นโครงเรื่องและรายละเอียดปลีกย่อย ถ้าจะยกชื่อบุคคลเฉพาะจริง ๆ มักจะเป็นชื่อทีมงานภายในสตูดิโอมากกว่าชื่อคนเดียว และข้อมูลเชิงลึกเรื่องบทบาทของเวนติในเนื้อเรื่องมักจะถูกเผยผ่านสื่อต่าง ๆ ของผู้พัฒนา ทั้งบทสัมภาษณ์และเอกสารประกอบเกม ซึ่งทำให้ภาพรวมของการสร้างตัวละครนี้ชัดเจนว่าเป็นงานร่วมทีมมากกว่าผลงานของนักเขียนนิยายคนหนึ่ง ท้ายที่สุดแล้ว ถ้าคำว่า 'เวน' ที่ถามหมายถึงตัวละครจาก 'Genshin Impact' ตอบสั้น ๆ ว่าเป็นผลงานของทีมผู้พัฒนา HoYoverse และไม่ได้มีต้นฉบับเป็นนิยายเล่มเดียวที่เขียนโดยนักเขียนอิสระคนหนึ่ง แต่ก็เข้าใจได้ว่าผลงานส่วนขยายอย่างนิยายแฟนเมดจะทำให้คนสับสนได้ง่าย

คำตอบขึ้นกับว่าคุณกำลังพูดถึงเวอร์ชันไหนของตัวละคร 'กระทิน' — ถ้าเป็นกรณีที่ตัวละครมาจากต้นฉบับบทภาพยนตร์ ผู้สร้างตัวละครมักเป็นคนเขียนบทหรือทีมเขียนบทที่ร่วมกันปั้นคาแรกเตอร์ขึ้นมา ฉันมองว่าในโลกภาพยนตร์มีสองแบบชัดเจน: ถ้าตัวละครนั้นมาจากงานวรรณกรรมหรือสื่อก่อนหน้า ชื่อของผู้เขียนต้นฉบับก็มักจะถือว่าเป็นผู้สร้างตัวละคร (ตัวอย่างเช่นตัวละครในนิยายคลาสสิกมักมีเครดิตว่าเป็นผลงานของนักเขียนคนนั้น) แต่ถ้าตัวละครเกิดขึ้นโดยตรงในบทภาพยนตร์ คนที่ควรได้รับเครดิตจะเป็นผู้เขียนบทหรือบางครั้งคือผู้กำกับที่ร่วมออกแบบคาแรกเตอร์กับทีมออกแบบ ผลงานด้านภาพ เช่นคอสตูมหรือการออกแบบลุคโดยผู้กำกับศิลป์และนักออกแบบคาแรกเตอร์ ก็มีบทบาทสำคัญในการทำให้ตัวละครนั้น 'มีชีวิต' บนจอ โดยสรุป ถ้าต้องระบุชื่อจริงจังสำหรับกรณีเฉพาะของ 'กระทิน' ต้องดูเครดิตต้นฉบับของภาพยนตร์นั้นตรงๆ — แต่จากมุมมองของฉัน คนเขียนบท (หรือผู้เขียนต้นฉบับถ้ามี) เป็นคนที่มักถูกมองว่าเป็นผู้สร้างคาแรกเตอร์หลัก ๆ และนักออกแบบวิชวลจะเติมรายละเอียดให้คาแรกเตอร์นั้นโดดเด่นในภาพยนตร์

คนหนึ่งที่ผมมักจะนึกถึงเมื่อพูดถึงการยกเรื่องราวของพระพุทธเจ้ามาทำเป็นการ์ตูนคือศิลปินญี่ปุ่นที่หลายคนยอมรับว่าเป็นตำนานในวงการการ์ตูนโลก นามของเขาคือ โอซามุ เทะซึกะ ซึ่งได้สร้างผลงานการ์ตูนชื่อ 'Buddha' ที่เล่าเรื่องชีวประวัติของพระพุทธเจ้าและบริบททางสังคมในยุคนั้นแบบเข้มข้นและซับซ้อน ผมรู้สึกว่าความกล้าของเทะซึกะคือการหยิบเรื่องศาสนาและประวัติศาสตร์มานำเสนอในรูปแบบละครภาพ แต่ไม่ทำให้ศาสนาลดทอนความศักดิ์สิทธิ์ หลัก ๆ เขาใส่มนุษยนิยมและการตั้งคำถามต่อสังคมเข้าไป ทำให้ตัวละครมีมิติและคนอ่านทั่วไปเข้าถึงได้ ไม่ใช่แค่เป็นข้อเทศนาที่ยากจะเข้าใจ สิ่งนี้ทำให้ 'Buddha' ไม่เพียงแต่ได้รับความนิยม แต่ยังเป็นผลงานที่ถูกพูดถึงในแง่วรรณกรรมและศิลปะด้วย ในมุมมองส่วนตัว ผมคิดว่าเทะซึกะใช้ภาษาภาพที่เป็นเอกลักษณ์ของเขาได้อย่างมีประสิทธิภาพ ทั้งการจัดองค์ประกอบเฟรม ใบหน้าแสดงอารมณ์ และการบาลานซ์ระหว่างฉากชีวิตกับฉากปรัชญา ผลงานชิ้นนี้อาจเคยก่อให้เกิดการถกเถียงบ้างเพราะเป็นการตีความเรื่องศาสนา แต่สิ่งที่เหลือคือความประทับใจและการเปิดพื้นที่ให้คนรุ่นใหม่ได้เข้าใจประวัติศาสตร์และความคิดของพระพุทธเจ้าในมุมมองที่แตกต่าง ซึ่งผมเองยังคิดถึงเสมอเมื่ออยากแนะนำงานที่ทำให้การเรียนรู้เรื่องศาสนาไม่น่าเบื่อ

เราเห็นความแตกต่างระหว่างต้นฉบับกับฉบับการ์ตูนเสมอเมื่อพูดถึง 'มหาชนกชาดก' — ต้นเรื่องดั้งเดิมมาจากคัมภีร์ชาดกในพระไตรปิฎก ดังนั้นจึงไม่มี 'ผู้แต่ง' คนเดียวในความหมายสมัยใหม่ การบรรยายนี้ถูกส่งต่อเป็นบทเล่าโบราณในภาษาบาลีและสันสกฤต แล้วถูกแปลและเรียบเรียงซ้ำแล้วซ้ำเล่าโดยคณะสงฆ์ นักปราชญ์และนักแปลตลอดหลายศตวรรษ ส่วนงานภาพหรือฉบับการ์ตูนที่เราเห็นในร้านหนังสือและนิตยสารนั้นมีผู้วาดหลายคน ความจริงก็คือชื่อผู้วาดจะเป็นเครดิตของฉบับนั้น ๆ — บางเล่มระบุชัดเจนว่าเป็นการดัดแปลงโดยใครและวาดภาพโดยใคร ในความรู้สึกของคนที่ชอบศึกษา ฉบับการ์ตูนจึงเป็นการร่วมงานระหว่างงานวรรณกรรมโบราณที่ไม่มีผู้แต่งเฉพาะ และนักเขียน/นักวาดร่วมสมัยที่นำเรื่องมาเล่าใหม่ให้เข้าถึงคนรุ่นนี้ได้มากขึ้น