Ano Ang Mga Kultura Na Bunga Ng Lokasyong Insular Ng Pilipinas?

Tuwang-tuwa ako kapag iniisip kung paano hinubog ng pagiging kapuluan ng Pilipinas ang lahat ng aspeto ng ating buhay—mula sa pagkain at pananamit hanggang sa mga tradisyon at paraan ng pakikipagkapwa. Dahil tayo ay insular o kapuluan, natural na nakatutok ang kultura natin sa dagat: ang mga lumang bangkang 'balangay', 'vinta', at 'paraw' ay hindi lang sasakyan kundi simbolo ng ugnayan ng mga isla. Dahil dito lumaki ang galing natin sa paglalayag, pangingisda, at pagbuo ng mga komunidad na naka-base sa coastal trade routes. Bago pa dumating ang mga Europeo, may mga malalaking sentrong pangkalakalan na nag-uugnay sa atin sa Malay Archipelago, China, India, at mga bansang Arabo — kaya hindi nakakagulat na napakaraming impluwensiya ang naghalo sa atin na hindi nawawala hanggang ngayon.

Mahalagang tandaan na dulot din ng kapuluan ang napakalaking etnolinggwistikong pagkakaiba-iba: may mahigit 170 na wika at diyalekto sa bansa, at bawat rehiyon may kanya-kanyang tradisyon—mga ritwal, sayaw, at sining-buo gawa sa lokal na materyal. Halimbawa, sa Mindanao makikita mo ang kulintang music at makukulay na 'vinta' na nagpapakita ng koneksyon nila sa dagat at Kalipunan ng Timog-Silangang Asya; sa hilaga naman ay ang mga tattoo at textile traditions ng mga Igorot; sa Visayas makikita ang mga regatta at mga fiesta na pinagyayaman ng seafaring history. Ang pagka-sincretic ng kultura—halo ng katutubong paniniwala, Islam, impluwensiyang Tsino, Kastila, at Amerikano—ay malinaw sa ating lutuin (tulad ng pancit at lumpia), relihiyon at mga pistang patron santo, pati na rin sa arkitektura (bahay kubo na angkop sa baha at bagyo, at ang kolonyal na simbahan sa plaza ng bayan).

Ang lokasyong insular din ang dahilan kung bakit malakas ang sense of community at bayanihan. Kadalasan, kailangan mong umasa sa kapitbahay, sa pamilya sa ibang isla, o sa kinikilalang barkada para sa kaligtasan sa panahon ng bagyo o para sa pagpapadala ng kalakal at balita. Nakakatulong din itong ipaliwanag kung bakit marami tayong diaspora; dahil ilang henerasyon ng paglalakbay at pakikipagkalakalan ang nagturo sa atin na mag-ambag at maglakbay—kaya maraming Pilipino ang nasa ibayong dagat, nagbabalik ng remittances at bagong impluwensya. Higit sa lahat, ang pagiging kapuluan ay nagturo sa atin ng kakayahang umangkop: mga bahay na mataas, pagkain na madaling i-preserve, at mga pista at ritwal na nagpapalakas ng loob pagkatapos ng kalamidad.

Sa personal na pananaw, sobrang saya para sa akin na alamin at ipagdiwang ang produktong galing sa ating mga islas—ang mga kuwentong lumalabas mula sa bayan hanggang dagat, ang mga sayaw at awit na may tunog ng alon, at ang pagluluto gamit ang sariwang tanim at huli. Ito ang nagpapakita na kahit magkakahiwalay ang geograpiya natin, magkakaugnay at makulay pa rin ang ating kultura—isang bagay na gusto kong ibahagi sa sinuman na nagnanais makilala ang tunay na Pilipino hati ng dagat at dugo.