Kailan Unang Nailathala Ang Alamat Ng Araw At Gabi?

Bilang isang taong mahilig sa mga alamat, lagi akong nagtatanong kung sino ang totoong may-akda ng isang kuwento—lalo na ng paborito kong 'ang alamat ng araw at gabi'. Sa totoo lang, wala itong iisang kilalang may-akda; ito ay bahagi ng ating oral tradition. Ibig sabihin, ipinasa-pasa ito mula sa mga matatanda hanggang sa kabataan sa iba't ibang baryo, at bawat rehiyon may kaunting pagbabago sa detalye: minsan mas malambing ang tono, minsan naman nakakatakot ang bersyon. Dahil sa ganitong paglipat-lipat, maraming manunulat at ilustrador ang nag-retell o nag-adapt ng kuwentong ito sa anyong aklat pambata. Kaya kung makikita mo ang pangalang nakalimbag sa isang partikular na edisyon, iyon ang taong nagkwento o nag-compile ng bersyon na iyon — hindi ang orihinal na pinagmulang tagalikha. Para sa akin, mas nakakaantig na isipin na kolektibong pag-aari ito ng mga komunidad, isang kuwento na nabuo dahil sa sabayang pag-iisip at damdamin ng maraming tao. Natatandaan ko pa kung paano nag-iba ang mga detalye kapag isinunod-sunod sa iba’t ibang dako—iyon ang buhay ng alamat, buhay na buhay at palaging nagbabago.

Uy, ang tanong mo ay parang pang-istorya sa akin habang naglalakad sa palengke ng mga libro—masaya pero medyo kumplikado. Ang totoo, ‘Ang Alamat ng Araw at Gabi’ ay isang kuwentong-bayan na maraming salin at bersyon, kaya wala talagang iisang ilustrador na pwedeng ituro bilang ang tanging gumawa ng larawan para dito. Maraming publishers at independent artists ang nag-interpret ng alamat na ito sa kani-kanilang estilo: may mga tradisyunal na linya at watercolor, may mga modernong flat-color digital, at may mga editions na minimal lang ang ilustrasyon. Kung may partikular na edisyong tinitingnan ka, kadalasan makikita ang pangalan ng illustrator sa title page o sa colophon sa likod ng libro. Bilang mambabasa, mas enjoy ako kapag nakita ko kung paano nagkakaiba-iba ang visual na pagpapakahulugan ng parehong kwento—tila bawat ilustrador nagbibigay-buhay sa ibang mood ng alamat. Kaya sa tanong mo, ang pinakamalinaw na sagot: iba-iba ang nag-illustrate, depende sa edisyon at publisher.

Sa baryo namin, tuwing gabi ay may nagkukwento tungkol sa dalawang magkapatid na palaging nag-aaway—ang Araw at ang Gabi. Minsan sinasabi ng mga matatanda na noon ay magkasabay silang naglalakad sa langit, hanggang sa nag-init nang husto ang mundo dahil sa sobrang ningas ng kapatid na Araw. Napilitan ang Gabi na humarap at itaboy ang Araw palayo, kaya nagkahiwalay sila at nagsimulang magbago-bago ang panahon. Bilang bata, naiintriga ako sa ganitong paliwanag: simple pero puno ng emosyon—selos, habag, at sakripisyo. May ibang bersyon namang sinasabi na may malaki at mabangis na hayop o diyos na humabol sa Araw, kaya tumatatakbo ito at umiiwan ng puwang para sa Gabi. Ang mga kwentong ito ang nagbigay hugis sa aming pananaw sa takbo ng oras: may dahilan ang dilim at liwanag, hindi lang basta pangyayaring pisikal. Ngayon, kapag tinitingnan ko ang pagbulusok ng araw tuwing dapithapon, naiisip ko pa rin ang mga boses ng lolo at lola—hindi perpekto bilang paliwanag sa agham, pero napaka-epektibo sa pagtuturo ng respeto sa ritwal, oras, at pagkukuwento sa komunidad.

Tumalon ako agad sa kuwento ng alamat na ito nung unang beses kong narinig—sobrang simple pero puno ng imahinasyon. Sa pinakasentro, may dalawang magkapatid o minsan dalawang magkaibigang pinangalanang Araw at Gabi, at dahil sa selos o sigalot, naglalaban sila tungkol sa liwanag. Sa isang bersyon, nagnakaw ng apoy ang isa at dahil dito nag-init ang galit; sa iba naman, nag-away sila dahil sa inggit kung sino ang mas may hawak ng liwanag. Dahil sa hidwaan, nag-layo at naglayag ang dalawa sa langit: ang isa ay nagliwanag nang maalinsangan (Araw) at ang isa ay nagdala ng malamlam at payapang liwanag (Gabi). May mga eksena na ipinapakita kung bakit palaging naghahanap-hanap ang isa sa isa—may katagang "habang tanglaw, may paghabol"—na nagpapaliwanag sa palagian nilang pag-iikot at ang dahilan kung bakit nagbabago ang kalangitan. Karaniwan ding nilalagay sa dulo ang aral tungkol sa pagtitimpi, pag-unawa, at kung bakit maganda ang balanse ng magkaibang liwanag. Kung tatanungin mo ako, gustung-gusto ko ang alamat na 'Ang Alamat ng Araw at Gabi' dahil madaling maunawaan pero puno ng simbolismo; parang isang magandang likhang-sining na simpleng tumuturo kung bakit may araw at gabi, at paano nagtatagpo ang init at payapa sa ating mundo.

Nakakatuwa isipin na may pinag-ugatang simpleng strip na naging pundasyon ng buong industriya ng komiks sa Pilipinas — para sa akin, mahirap hindi maging emosyonal kapag iniisip ang simula nito. Ang pinakakaraniwang itinuturo na unang kilalang komiks sa Tagalog ay ang 'Kenkoy', isang comic strip na unang lumabas sa pahayagang 'Liwayway' noong 1929. Karaniwang binabanggit sa mga talaang pangkasaysayan na si Romualdo Ramos ang nagsulat ng mga kuwento at si Tony Velasquez naman ang nagsilbing cartoonist na nagbigay-buhay sa karakter; dahil dito madalas na binibigyan si Velasquez ng titulo bilang ama ng Philippine comics.\n\nBilang isang taong lumaki sa mga lumang magasin at nagkulong minsan sa kuwarto para lang balikan ang mga lumang pahina, naiintindihan ko kung bakit napakalaki ng naging impluwensya ng 'Kenkoy'. Hindi lang siya nakakatawa — representasyon siya ng bagong paraan ng pagsasalaysay sa wikang Tagalog na madaling maunawaan ng masa. Nagsimula ang mga comic strips na ito bilang regular na bahagi ng mga magasin, at dahil sa popularidad nila na-expand ang medium hanggang sa mga paperback komiks at full-length serialized na mga kuwento noong dekada 30 at 40.\n\nAng idinulot ng paglabas ni 'Kenkoy' ay hindi lamang isang tauhan o biro; nagbukas ito ng pinto para sa mga mang-aalay ng kuwento, ilustrador, at tagapamahala ng publikasyon na makita ang potensyal ng komiks bilang paraan ng masa-komunikasyon at libangan. Mula roon lumitaw ang mga susunod na henerasyon: mga artistang tulad nina Francisco V. Coching at Mars Ravelo, na nagpalawak pa ng sakop ng genre papunta sa mga adventure, drama, at super-heroic na kuwento. Personal, nakakatuwang isipin na ang napakalawak at makulay na tanawin ng komiks ngayon ay may pinagmulan sa isang simpleng strip sa 'Liwayway' noong 1929 — isang maliit na piraso ng papel na tumunog ang resounding echo sa maraming dekada ng malikhaing paglikha.

Minsan, kapag binubuklat ko ang lumang picture book na may pumutok-pula at gintong takip, tahimik akong natatawa sa kung paano naging paborito ko ang bersyong laging binabanggit sa mga klase namin — ang tradisyunal na Tagalog na kuwento na karaniwang tinatawag na 'Alamat ng Araw at Gabi'. Para sa akin, ito ang pinaka-tanyag dahil ito ang madalas ituro sa elementarya at kadalasan ang unang bersyon na nakikita ng mga bata sa mga aklat-aralin, librarya, at mga simpleng puppet shows. May malinaw na balangkas: may tunggalian sa pagitan ng Araw at ng Gabi, dahilan kung bakit hindi sila sabay sa langit. Madaling tandaan, puno ng imahen, at madaling i-illustrate, kaya mabilis na kumalat sa iba't ibang rehiyon at inilimbag ng maraming publisher. Dahil sa pagiging classroom staple, nagkaroon ito ng maraming adaptasyon—mula sa mga nakakatawang picture books hanggang sa mga dramatikong pagtatanghal sa entablado. Kahit maraming lokal na baryasyon ang umiiral (may magmamahalan, may magkakapatid), ang bersyong iyon ang siyang lumago bilang cultural touchstone sa maraming henerasyon.

Isang kaakit-akit na kwento ang bumabalot sa alamat ng araw at gabi. Sa pinakapayak na paliwanag, ito ay tungkol sa mga diyos na araw at gabi na naglalaban para sa puso ng isang magandang diyosa. Ang kwento ay nagsimula nang ang araw, isang makapangyarihang diyos na may napakagandang liwanag, ay nahulog sa pag-ibig sa diyosa ng gabi. Nakita ng gabi ang kanyang mga pagsisikap at nagbigay ng pag-asa na kahima-himala. Subalit, hindi nagtagal, naisip ng gabi na siya ay mas angkop upang magbigay ng pahinga at kapayapaan sa mga tao sa mundo. Ang saloobin na ito ay nagdulot ng matinding pag-aaway sa pagitan ng araw at gabi, sa kabila ng kanilang pagmamahal sa diyosa. Sa bawat pag-ikot ng mundo, ang kanilang kwentuhan ay patuloy na lumalabas habang ang liwanag ng araw ay sumisikat at ang dilim ng gabi ay bumabalot sa mundo. Sa bawat umaga, ang araw ay nagiging simbolo ng bagong simula, samantalang ang gabi ay nagbibigay ng pahinga at kapanatagan. Isang araw, nagkaayos ang dalawa, at naisip nila na mas maganda ang kanilang relasyon kung magtutulungan sila sa kanilang mga pag-usap. Kaya naman, ang pagkakaroon ng sikat ng araw at ng gabi ay naging simbolo ng balanse sa kalikasan. Hanggang sa ngayon, bawat pagsikat at paglubog ng araw ay alaala ng kanilang kwento na hangang-hanga ang mga tao. Ang kwentong ito ay nagdadala ng mga mensahe ng pag-ibig at sakripisyo, nagpapakita ng kagandahan ng pagkakaibang ito ng dalawa. Ang mga tao ay minsang nadarama ang mga pag-adjust sa kanilang pang-araw-araw na buhay na tila isang laban sa pagitan ng liwanag at dilim, ngunit sa likod nito ay naroon ang pagtanggap sa kanilang pagkakaiba. Ito ang mahalagang aral na maaaring dalhin natin mula sa kwento: ang pag-unawa at pagtanggap sa bawat isa, kahit gaano pa man ito kahirap. Sobrang ganda ng kwento na ito, talaga namang nagbibigay ng inspirasyon para sa mga tao na ipaglaban ang kanilang mga pinapangarap na pagmamahal!

Kapag sinabing alamat ng araw at gabi, para sa akin, naiiba ito dahil mas malalim ang paksa nito kumpara sa ibang alamat. Sa mga lokal na kwento, nababansagan ang alamat na ito na tila may malalim na simbolismo, na kumakatawan sa dualidad ng buhay. Ang alamat ay naglalarawan ng saloobin ng pag-ibig, pagkakaroon ng mga pagsubok, at ang pakikibaka para sa pagkakaisa. Halimbawa, sa isang kwento, ang araw at gabi ay mga nilalang na nahulog sa pag-ibig, ngunit sa mga katotohanan ng kanilang mga tungkulin, naging magkalaban sila. Ang ganitong tema ay nagbibigay sa atin ng mga aral kung paano natin tinatanggap ang pagkakaiba at mga pagsubok sa ating buhay. Bukod dito, ang alamat na ito ay nag-aalok ng mas komprehensibong pananaw sa mga sikolohikal na aspeto ng tao. Ang araw at gabi ay hindi lamang symbolo ng ilaw at dilim kundi pati na rin ng mga emosyon, kaya't napaka-aktibo ng kanilang ugnayan. Ang ganitong pagkakaugnay ay mas tila nagdedepende sa ating persepsyon sa mga bagay at kung paano natin tinitingnan ang mga sa ating paligid, kaya't nagbibigay ito ng ibang kabatiran at pagninilay. Isang mahalagang konsepto sa alamat na ito ay ang pag-aangkop at paglakas sa mga pagsubok na dala ng ating mga kalagayan. Nakakamangha kung paano ang araw at gabi ay naging simbolo ng balanseng yin at yang. Mahirap maunawaan ang isa kung wala ang iba, na parang sinasabi sa atin na ang ating mga hamon at tagumpay ay nagsisilbing bahagi ng kabuuan ng ating buhay. Kaya, sa kabila ng pagiging alamat lamang, tila mayroon itong mas malalim na mensahe na nagbibigay liwanag kung paano dapat tayong umunlad sa ating mga hamon at pag-asa.

May isang kwento akong laging iniisip tuwing sumisikat at lumulubog ang araw—hindi lang dahil maganda ang tanawin, kundi dahil nagpapakita ito ng aral na paulit-ulit na binabalik sa atin ng alamat. Bilang isang taong mahilig magmuni-muni sa gabi habang nagkakape, nakikita ko sa 'Alamat ng Araw at Gabi' ang malaking leksyon tungkol sa balanse: hindi pwedeng puro liwanag o puro dilim lang, kailangan ng dalawa para gumana ang mundo. Kapag ang isang bahagi ay nanaig sa sobra-sobrang pagmamay-ari o inggit, may nangyayaring hiwa o paghihiwalay—parang sa kwento na nagkaroon ng away at pagkakalayo ng mga elemento. Bukod diyan, tinuruan ako ng alamat na respetuhin ang natural na ritmo ng pagbabago. Ang araw at gabi ay hindi kalaban; magkatuwang sila sa mas malaking siklo. Madalas kong gamitin ang aral na ito sa buhay ko—kapag hyper ako sa trabaho o sobra sa lakas, pinipilit kong huminto at magpahinga, at kapag tahimik naman, sinusubukan kong pumasok sa aksyon. Sa huli, ang pinaka-malalim na natutunan ko: huwag hayaang ang ego o takot ang magdikta kung kailan tayo magningning o magtahimik, kasi sa pagitan ng dalawang iyon nabubuo ang tunay na daigdig.