ฉันควรอ่านเรื่องผีของนักเขียนคนไหนเพื่อเรียนงานเขียน?

ฉันชอบเริ่มจากงานที่พาเรากลับไปเห็นสังคมในมุมกว้างก่อน เพราะมันช่วยให้เข้าใจรากที่มาของรสวรรณกรรมไทยรุ่นเก่าได้ง่ายขึ้น เมื่อคิดถึงจุดเริ่มที่ปลอดภัยและอบอุ่นสำหรับคนเพิ่งอยากลองอ่านนิยายไทย ฉันมักแนะนำงานของม.ร.ว.คึกฤทธิ์ ปราโมช ที่สุดคลาสสิกคือ 'สี่แผ่นดิน' ซึ่งไม่ใช่แค่เรื่องราวชีวิตครอบครัวอย่างเดียว แต่เป็นหน้าต่างให้เห็นการเปลี่ยนผ่านของประวัติศาสตร์ วิถี และมารยาทโบราณในแบบที่อ่านแล้วยังคงอยู่ในหัวใจของผมไปนาน เหตุผลที่ฉันพูดว่าเริ่มจากที่นี่เพราะภาษาที่ใช้ละเมียดและไม่ยากจนเกินไป ตัวละครมีมิติ ทำให้เข้าใจว่าเหตุผลบางอย่างในสังคมไทยถูกหล่อหลอมมาจากอะไร อ่านแล้วจะรู้สึกเหมือนได้นั่งคุยกับคนแก่คนหนึ่งที่เล่าเรื่องชีวิตด้วยความเมตตา แต่ก็ไม่อ้อมค้อม — เป็นหนังสือที่เหมาะสำหรับคนที่อยากเริ่มจากนิยายเชิงพรรณนา รู้สึกถึงบรรยากาศ และอยากมีพื้นฐานก่อนจะกระโดดไปหางานร่วมสมัยหรือทดลองแนวอื่น ๆ ของนักเขียนไทยต่อไป

คืนหนึ่งที่ไฟหรี่ในห้องอ่านหนังสือเก่า ทำให้ฉันย้อนไปคิดถึงสำนวนแบบคลาสสิกที่หลอกหลอนโดยไม่ต้องโชว์เลือดสาดนัก งานของ M. R. James มีพลังตรงที่เขาสร้างบรรยากาศราวกับมีกลิ่นเก่าๆ ของฝุ่นหนังสือโบราณแล้วเริ่มกระซิบให้รู้สึกไม่สบายใจ เรื่องอย่าง 'Oh, Whistle, and I'll Come to You, My Lad' หรือ 'A Warning to the Curious' ไม่ได้พึ่งพาการเห็นชัดๆ แต่มันปลูกเมล็ดความไม่แน่นอนไว้ในใจผู้อ่าน แล้วคอยเติบโตเป็นความกลัว ผมชอบวิธีที่รายละเอียดเล็กๆ ถูกจงใจวางไว้เหมือนกับกับดัก—เสียงฝีเท้าแผ่วๆ หนังสือที่เปิดเอง ภาพเงาที่ไม่ตรงกับทิศทางแสง—ทั้งหมดนี้รวมกันจนบรรยากาศดูเป็นของแท้และยากจะลืม James ไม่ได้ให้คำอธิบายมากนัก เขาชอบปล่อยให้จินตนาการของผู้อ่านเติมช่องว่างเอง นั่นแหละคือจุดที่มันทรงพลังและหลอนมากกว่าผีที่ถูกอธิบายซ้ำๆ จบแล้วฉันยังคงมองมุมมืดของห้องด้วยความระวัง—เป็นความรู้สึกเรียบง่ายแต่ติดตรึงใจ

เอาจริงๆ ฉันชอบเริ่มแนะนำให้คนใหม่ลองอ่านงานที่เล่าเรื่องความรักแบบเข้มข้นแต่มีบริบททางสังคมชัดเจนก่อน ความเห็นส่วนตัวคือเริ่มจากงานที่ผูกเรื่องรักเข้ากับประวัติศาสตร์หรือบริบทสังคม เพราะมันให้ทั้งความโรแมนติกและมิติของตัวละครที่ทำให้ความสัมพันธ์ดู "ผู้ใหญ่" มากขึ้น ในแง่นี้ผลงานของ 'รอมแพง' เป็นตัวเลือกที่ดี เพราะการเล่าเรื่องมีทั้งความหวาน ดราม่า และรายละเอียดฉากที่ทำให้เข้าใจแรงจูงใจของตัวละคร ฉันชอบที่บทสนทนาไม่ยืดยาวเกินไปและจังหวะเรื่องทำให้สัมพันธ์ค่อยๆ พัฒนาอย่างเป็นเหตุเป็นผล ถ้าต้องบอกเหตุผลให้ชัดเจนอีกหน่อย ก็เพราะว่าอ่านแล้วรู้สึกว่าความสัมพันธ์ถูกตั้งอยู่บนสภาวะแวดล้อมจริง ไม่ใช่แค่ประกายชั่วคราว เหมาะกับคนที่อยากเริ่มจากนิยายที่ให้ทั้งรูปแบบเรื่องและรสชาติอารมณ์ครบในเล่มแรก ก่อนจะค่อย ๆ ขยับไปหาแนวอื่นที่แปลกหรือหวือหวากว่า

หลายคนมักยกชื่อนักเขียนชุดหนึ่งขึ้นมาเมื่อพูดถึงนิยายผีที่อ่านแล้วนอนไม่หลับ ฉันชอบเล่าถึงคนเขียนที่ทำบรรยากาศได้หนาวเหน็บและละเมียดโดยไม่ต้องพึ่งฉากเลือดสาดเป็นหลัก เช่น 'Shirley Jackson' กับงานอย่าง 'The Haunting of Hill House' ที่ค่อยๆ สร้างความไม่สบายใจผ่านบ้านและความสัมพันธ์ของตัวละครมากกว่าผีโผล่แบบตรงไปตรงมา งานของเธอชวนให้คิดต่อ ไม่ใช่แค่สะดุ้งแล้วลืมไป อีกคนที่ผมมักแนะนำคือ 'M. R. James' ผู้เชี่ยวชาญเรื่องผีแบบโบราณและบรรยากาศแบบอังกฤษโบราณ เรื่องราวสั้นๆ ของเขามีเสน่ห์ตรงการเล่าแบบบรรณารักษ์เก่าที่น่าเชื่อถือและทิ้งปมหลอนให้คนอ่านไปคิดต่อ ส่วนถ้าอยากได้สยองแบบญี่ปุ่นที่แฝงความหลอนทันสมัยลองดู 'Koji Suzuki' กับ 'Ring' ซึ่งใช้สื่อและเทคโนโลยีเป็นตัวกระตุ้นความน่ากลัว ผลงานแบบนี้ทำให้การหลอนรู้สึกใกล้ตัวและทันยุค สรุปโดยสไตล์ส่วนตัว ฉันมองว่านักเขียนแต่ละคนมีวิธีทำให้ผีมีน้ำหนักทางอารมณ์ต่างกันไป บางคนเน้นบรรยากาศ บางคนเน้นปริศนา หรือบางคนโยงกับเทคโนโลยี การเลือกอ่านตามรสนิยมว่าจะชอบความหลอนได้แบบคลาสสิกหรือแบบทันสมัยช่วยให้เลือกนักเขียนที่เหมาะกับคืนที่อยากขนหัวลุกได้ตรงใจ

บอกเลยว่า 'Given' คือหนึ่งในมังงะวายที่ผมอยากแนะนำให้เริ่มต้นอ่านจริง ๆ เพราะมันรวมทั้งดนตรีและความสัมพันธ์ได้ละเอียดอ่อนมาก ฉากที่วงซ้อมด้วยกันแล้วเพลงหนึ่งค่อย ๆ เผยความในใจของตัวละครทำให้ผมรู้สึกว่านี่ไม่ใช่แค่เรื่องรักธรรมดาแต่เป็นการเยียวยากันผ่านเสียงดนตรี งานภาพคมและโทนสีที่เปลี่ยนตามอารมณ์ช่วยขับอารมณ์ให้อิ่มแบบไม่หวือหวา การเล่าเรื่องให้เวลาตัวละครเติบโตและมีพื้นที่ให้ความสัมพันธ์ค่อย ๆ พัฒนา ทำให้ทุกโมเมนต์สำคัญมีน้ำหนัก ผมชอบที่ความเปราะบางถูกนำเสนออย่างจริงใจและไม่ถูกข้ามไป ถ้าชอบบรรยากาศเงียบ ๆ แต่นุ่มลึก รวมถึงเพลงประกอบที่ติดหู เรื่องนี้จะจับใจได้ง่ายทีเดียว

ไม่มีใครเขียนผีให้รู้สึกเปราะบางและน่ากลัวได้เท่า Shirley Jackson ใน 'The Haunting of Hill House' — เรื่องนี้ไม่ใช่แค่ผีเดินได้ แต่คือบ้านที่กินความมั่นคงทางจิตใจของตัวละครจนผุ ทีมพากย์ของความเงียบและรายละเอียดเล็ก ๆ ในบรรยากาศทำให้ฉันหลงไปกับความไม่ชัดเจนระหว่างจริงกับจินตนาการ ฉันถูกดึงเข้ากับการบรรยายที่ทำให้คนอ่านกลายเป็นผู้ร่วมเหตุการณ์ ความน่ากลัวไม่ได้มาจากฉากเลือดสาด แต่เป็นความรู้สึกถูกจับจ้องโดยสิ่งที่มองไม่เห็น และการที่ตัวเอกอย่างเอลิเนอร์มีความเปราะบางทางอารมณ์ ทำให้การปรากฏของผีดูเหมือนผลลัพธ์ของความคิดมากกว่าการหลอกหลอนแบบดั้งเดิม ฉันมักจะนึกภาพมุมมืดในบ้านหลังนั้น เวลาที่เสียงธรรมดา ๆ กลับกลายเป็นสัญญาณเตือนว่ามีบางอย่างผิดปกติ และนั่นแหละที่ทำให้เรื่องของ Jackson อยู่เหนือกาลเวลา — มันสะกิดความหวาดหวั่นในจิตใจมนุษย์ไม่ใช่แค่กลไกสยองของพล็อต

นักเขียนผีป่วนชวนมารักมักจะเล่นกับความหวานและความขนลุกพร้อมกันจนทำให้ผู้อ่านยิ้มทั้งน้ำตา สไตล์แบบนี้สำหรับฉันคือการผสมผสานโทนตลกร้ายและความอบอุ่นแบบค่อยเป็นค่อยไป — ไม่ได้หวือหวาด้วยฉากหลอนตลอด แต่ใช้รายละเอียดเล็ก ๆ น้อย ๆ ให้ความสัมพันธ์ระหว่างคนกับผีดูเป็นเรื่องปกติ เช่น ตอนที่ตัวละครใน 'บ้านผีรัก' ทำกับข้าวให้ผีเพื่อนบ้านแล้วทั้งสองหัวเราะใส่เรื่องที่เคยกลัวไว้ก่อนหน้า ฉากแบบนี้ทำให้ฉันรู้สึกว่าเรื่องผีไม่จำเป็นต้องเคร่งเครียดเพื่อจะตราตรึงใจ เวลาที่ฉันเจอนักเขียนแนวนี้ ฉันชอบสังเกตวิธีเล่าเรื่องมากกว่าพล็อต — สำเนียงการบรรยาย การใส่มุกตลกแบบแทรกในบทสนทนา และวิธีเปิดเผยอดีตของตัวละครทีละน้อย ทำให้ความสัมพันธ์ระหว่างฝั่งมีความสมจริงมากขึ้นกว่าแค่ฉากจู่โจมสยอง นอกจากนี้ฉันมักจะกลับไปอ่านเรื่องสั้นของผู้เขียนก่อนเพื่อจับจังหวะเสียงเขา ถ้าชอบก็จะตามอ่านนิยายยาวและหาบทสัมภาษณ์สั้น ๆ เพื่อเห็นมุมมองการสร้างตัวละคร ท้ายที่สุดการรู้จักนักเขียนคนหนึ่งสำหรับฉันคือการยอมปล่อยให้ตัวเองถูกชักนำไปด้วยอารมณ์ที่เขาเซ็ตไว้ — บางทีก็หัวเราะ บางทีก็เก็บตัว แล้วค่อยกลับมามองความสัมพันธ์ในมุมใหม่ ๆ แบบที่เรื่องราว 'บ้านผีรัก' ทำให้ฉันยิ้มและคิดถึงคนที่จากไปพร้อมกัน

เราเป็นคนชอบศึกษารายละเอียดเส้นและแสงในงานวาด เห็นงานดี ๆ แล้วมักจะแยกชิ้นส่วนดูว่าสิ่งไหนทำให้ภาพนั้นทำงานได้—มุมกล้อง การไล่เส้น ไวท์สเปซ การคอนทราสต์ ทุกอย่างเชื่อมกันจนเกิดอารมณ์ภาพที่เรารู้สึกได้ตอนได้ดู ถ้าอยากฝึกลายเส้นแบบจัดเต็ม แนะนำเริ่มจากศึกษา 'Solo Leveling' อย่างละเอียด งานชิ้นนี้เด่นเรื่องพลังของโพสและการจัดแสงที่ทำให้ตัวละครดูมีน้ำหนักและเคลื่อนไหวได้ แม้จะเป็นภาพนิ่ง แต่การวางไฮไลต์และเงาทำให้อ่านทิศทางแรงปะทะได้ง่าย ต่อด้วย 'The Breaker' ซึ่งเป็นตัวอย่างเยี่ยมของการวาดการเคลื่อนไหวแบบมาร์เชียลอาร์ต ดูการแบ่งเส้นกล้ามเนื้อ สัดส่วนร่างกาย และไลน์พลังตอนต่อสู้ ส่วน 'Noblesse' จะสอนเรื่องการจัดเฟรมและพื้นที่ว่างให้ภาพหายใจได้ ทำให้ฉากใหญ่ดูสง่างามไม่อุดอู้ วิธีฝึกที่เราใช้คือ: เลือกหน้าเพจที่ชอบ มาทำ thumbnail ใหม่ในขนาดเล็ก วาด gesture ซีลูเอตต์เพื่อจับทิศทางพลัง แล้วลองจำลองแสงเงาแบบขาว-ดำก่อนลงสี การคัดลอกแบบ (study copy) ไม่ได้หมายถึงก็อปปี้แบบเป๊ะ แต่เป็นการอ่านภาษาภาพของคนอื่นแล้วแปลออกมาเป็นวิธีของตัวเอง สุดท้ายอย่าลืมเอาไปประยุกต์กับสไตล์ของตัวเอง เพราะเทคนิคที่ดีคือเทคนิคที่ใช้ซ้ำแล้วเกิดผลงานที่เป็นเราได้จริง ๆ

ในฐานะคนที่หลงใหลเรื่องหลอนจากญี่ปุ่น ผมอยากแนะนำรายชื่อนักเขียนที่เหมาะกับผู้อ่านไทยทั้งหน้าใหม่และคนที่ชอบความสยองเชิงบรรยากาศหรือจิตวิทยา เพราะแต่ละคนมีรสของความน่ากลัวต่างกัน ทำให้สามารถเลือกได้ตามอารมณ์ว่าจะอยากโดนหลอกแบบทันทีหรือค่อยๆ ถูกแทรกจนจิตใจสั่นเรื่อยๆ รายแรกที่ผมมักแนะนำคือจุนจิ อิโตะ (Junji Ito) สำหรับคนที่ชอบความสยองแบบภาพและไอเดียแปลกสุดๆ งานมังงะของเขาขยับขยายความน่ากลัวด้วยภาพที่ติดตาอย่าง 'Uzumaki' ที่เปลี่ยนลายก้นหอยให้กลายเป็นอาการโรคระบาดของเมืองเล็กๆ หรือ 'Tomie' ที่วิญญาณสาวชวนหลงใหลและวนกลับมาตายแล้วเกิดใหม่ซ้ำๆ ใครที่ชอบความน่ากลัวแบบเห็นแล้วเสียวสยองต่อเนื่องไม่ควรพลาด ส่วนถ้าชอบนิยายสยองที่เน้นพล็อตและบรรยากาศ ควรลองโคจิ สึซุกิ (Koji Suzuki) เจ้าของ 'Ring' ที่เปลี่ยนตำนานลางร้ายให้กลายเป็นหนังสือที่อ่านแล้วขนลุกตามด้วยภาพยนตร์และซีรีส์ที่เป็นที่รู้จักทั่วโลก งานของสึซุกิให้ความหลอนแบบค่อยๆ บีบและมีปมเหตุผลวิทยาศาสตร์ปนไสยศาสตร์ ซึ่งคนไทยมักชอบเพราะจับความเชื่อพื้นบ้านมาเล่าใหม่ได้ดี ถ้าชอบความคลาสสิกและบรรยากาศแปลกประหลาดแบบญี่ปุ่นเก่า เอโดงาวะ รัมโป (Edogawa Rampo) เป็นชื่อที่ต้องเอ่ยถึง งานของเขาเป็นต้นแบบ weird fiction ที่ผสมระหว่างอาชญากรรมและความโหดร้ายทางจิตใจ อ่านแล้วจะได้กลิ่นของยุคก่อนและความมืดที่แฝงอยู่ในจิตคน นอกจากนี้ อัตสึอิจิ (Otsuichi) เหมาะกับคนชอบเรื่องสั้นที่จบสั้นแต่ตอกย้ำความแปลกของมนุษย์ เช่น 'Goth' และ 'ZOO' ซึ่งหลายเรื่องแปลเป็นไทยและอ่านง่าย อีกคนที่อยากเชียร์คือโอโนะ ฟูยูมิ (Fuyumi Ono) ที่ 'Shiki' ของเธอเป็นนิยายแวมไพร์ผสมชุมชนเล็กๆ ที่สั่นสะเทือนและมีมุมมองต่อความตายกับสังคม ทำให้อ่านแล้วคิดต่อไปอีกนาน สุดท้ายอยากให้ลองเปิดใจอ่านหลายรูปแบบ ทั้งมังงะ นวนิยาย และเรื่องสั้น เพราะวิธีเล่าแต่ละรูปแบบจะทำให้ความหลอนเปลี่ยนรสชาติ บางคนเริ่มจากมังงะแบบจุนจิแล้วย้ายมานิยายของสึซุกิ บางคนชอบเรื่องสั้นของอัตสึอิจิจนหลงใหลความสยองเชิงจิตวิทย สำหรับผม ความสนุกคือการค้นพบว่าแต่ละคนใช้ไอเดียพื้นฐานเดียวกัน—ความตาย ความหลงใหล ความแปลก—แล้วเลี้ยงมันจนเป็นประสบการณ์ที่ต่างกันไปทุกครั้ง และนั่นแหละคือเสน่ห์ที่ทำให้ยังอยากอ่านซ้ำอยู่เสมอ

แนะนำให้เริ่มจากบทกวีที่พูดถึงธรรมชาติและความเป็นอยู่ประจำวันอย่างตรงไปตรงมา เช่นผลงานของ 'Mary Oliver' เพราะเธอจับภาพการใช้ชีวิตด้วยภาษาง่าย ๆ แต่เต็มไปด้วยความเห็นอกเห็นใจและการตื่นตัว ในมุมมองของฉัน บทกวีของเธอเหมาะกับผู้เริ่มต้นเพราะไม่ต้องมีพรมแดนทางภาษาเยอะที่จะเข้าใจ ตัวอย่างเช่นบทกวีอย่าง 'The Summer Day' และ 'Wild Geese' ไม่ได้สอนแบบเทศนา แต่ชวนให้หยุดหายใจมองโลกด้วยความสงสัยแทน สำนวนของเธออบอุ่นและให้ความกล้าทดลองชีวิต นั่งอ่านแล้วรู้สึกอยากออกไปเดินป่า สังเกตนก หรือแค่ตั้งคำถามกับวันที่ผ่านมาในแบบที่ไม่ต้องรีบร้อน ถ้าวางหนังสือของเธอไว้เป็นจุดเริ่มต้น จะมีบันไดทอดไปสู่กวีที่ลึกขึ้นแต่ไม่ทิ้งความเป็นมนุษย์ไว้ข้างหลัง การอ่านแล้วกลับมาทบทวนขณะเดินออกไปจิบกาแฟเล็ก ๆ ช่วยให้บทกวีไม่ใช่เรื่องไกลตัว แต่กลายเป็นเพื่อนสนทนาที่จริงจังและใจดี