ฉากถ่ายทำหน่วยสวาท อยู่ที่จังหวัดใดบ้าง?

เคยสงสัยไหมว่าเหตุผลที่ฉากงานขันข้าวใน 'ตานขันข้าว' ให้ความรู้สึกชนบทแท้ ๆ มาจากโลเคชันที่เลือกถ่ายทำมากเลย ซึ่งส่วนใหญ่ลงไปถ่ายกันในภาคกลางที่มีทุ่งนากว้างและชุมชนเก่าแก่ ฉากทุ่งทองที่เห็นในหลายตอนถ่ายที่จังหวัดอ่างทองกับสุพรรณบุรี — ที่นั่นมีทุ่งนาสลับคลองและบ้านไม้เก่า ๆ ที่ทีมงานใช้เป็นฉากหลังได้อย่างลงตัว ฉากงานพิธีที่มีการตั้งขันข้าวและขบวนแห่เล็ก ๆ หลายช็อตก็ถ่ายที่อยุธยา เพราะสภาพภูมิประเทศและวัดเก่า ๆ ช่วยให้บรรยากาศพิธีดูขลังขึ้น อีกจุดหนึ่งที่ทีมงานไปถ่ายคือจังหวัดนครสวรรค์ ซึ่งให้มุมทุ่งนาใกล้แม่น้ำและถนนเล็ก ๆ ที่เห็นแล้วรู้สึกถึงการเดินทางของตัวละครได้ดี ฉันยังชอบมุมมองการถ่ายที่ใช้แสงเย็นของพระอาทิตย์ตกบนทุ่งนาซึ่งได้บรรยากาศอบอุ่นและเรียลมาก การเลือกจังหวัดเหล่านี้ไม่ใช่แค่เรื่องภาพสวยเท่านั้น แต่ยังทำให้รายละเอียดเล็ก ๆ อย่างบ้านผุ ๆ สะพานไม้ และตลาดเช้าที่ปรากฏในเรื่องดูสมจริง ฉากบางฉากจึงรู้สึกว่าไม่ใช่แค่สตูดิโอ แต่เป็นชุมชนที่ยังมีชีวิต ซึ่งช่วยให้เรื่องราวของ 'ตานขันข้าว' สัมผัสใจคนดูได้มากขึ้น

ตั้งแต่ครั้งแรกที่เห็นฉากใน 'ก้านกล้วย' ฉันถูกดึงเข้าไปด้วยบรรยากาศชนบทที่ดูคุ้นเคยและจริงจังมากกว่าหนังเมืองทั่วไป ฉากชนบทหลัก ๆ ถ่ายทำกันในจังหวัดสุพรรณบุรี ซึ่งยังคงมีทุ่งนา หมู่บ้านเก่า ๆ และซุ้มต้นไม้ตามถนนเล็ก ๆ ที่หนังใช้เป็นฉากชีวิตประจำวันของตัวละคร ฉากวัดและการแสดงพิธีกรรมบางฉากย้ายไปถ่ายที่นครปฐม เนื่องจากมุมวัดท้องถิ่นกับเจดีย์และลานกว้างช่วยเสริมอารมณ์บทบาทของชุมชนได้ดี ฉากตลาดพื้นบ้าน ตลาดน้ำ และสะพานไม้ที่ดูขลังเป็นฉากจากจังหวัดราชบุรี ขณะที่ฉากภายในบางส่วนและถ่ายทำในสภาพแวดล้อมควบคุมถูกทำในกรุงเทพมหานครที่สตูดิโอของผู้ผลิต การผสมกันระหว่างโลเคชันจริงกับสตูดิโอทำให้หนังมีทั้งความสมจริงและการจัดองค์ประกอบที่เข้มข้น จบลงด้วยภาพที่ยังคงติดตาและทำให้คิดถึงท้องถิ่นต่าง ๆ เหล่านั้น

สถานที่หลักของ 'เคหสถาน' ถูกถ่ายทำในจังหวัดกรุงเทพมหานคร ซึ่งเห็นได้ชัดจากลักษณะสถาปัตยกรรมและพื้นผิวถนนที่ปรากฏในหลายฉากหลักของเรื่อง ส่วนตัวแล้วผมชอบวิธีที่ทีมงานเลือกบ้านฉากมาเป็นตัวละครอย่างหนึ่งของเรื่อง การถ่ายทำในกรุงเทพฯ ทำให้ฉากบ้านมีความคุ้นเคยและเข้าถึงง่าย—ทั้งรายละเอียดเล็ก ๆ อย่างป้ายร้านค้าแถวใกล้เคียง ไปจนถึงแสงไฟยามค่ำคืนที่ให้บรรยากาศอบอุ่นแต่แฝงความเหงา ในมุมมองของผม การใช้โลเคชันในเมืองใหญ่ช่วยเสริมประเด็นทางสังคมที่เรื่องต้องการสื่อได้ดี เพราะผู้ชมจำนวนมากสามารถเชื่อมโยงกับสิ่งแวดล้อมเหล่านั้นได้ทันที เมื่อเปรียบเทียบกับหนังไทยเรื่องอื่น ๆ ที่ใช้บ้านเป็นศูนย์กลางของเรื่อง เช่น 'พี่มาก..พระโขนง' ฉากใน 'เคหสถาน' ไม่ได้ทำให้บ้านดูหลอนหรือยิ่งใหญ่ แต่เน้นความจริงจังและความเป็นชีวิตประจำวันที่ใกล้ตัวมากขึ้น ซึ่งทำให้ตัวละครและความขัดแย้งภายในบ้านมีน้ำหนักขึ้นได้แบบค่อยเป็นค่อยไป

บรรยากาศการถ่ายทำของ 'ผู้กองยอดรัก 2538' ให้ความรู้สึกเหมือนถูกวางไว้กลางชุมชนทหารจริงๆ มากกว่าจะเป็นสตูดิโอใหญ่ ๆ ผมยังคงนึกภาพถนนเล็ก ๆ ที่มีบ้านเรือนแบบชนบทผสมกับสิ่งปลูกสร้างแบบกองพลไว้ในฉากหลายฉาก ซึ่งทั้งหมดถูกถ่ายทำกันที่จังหวัดลพบุรี เป็นจังหวัดที่มีทั้งค่ายทหารและพื้นที่ชนบทที่ดูเข้ากับคอนเซ็ปต์ของเรื่องได้อย่างลงตัว ทำให้ฉากฝึกทหาร ลานกิจกรรม และซีนชีวิตประจำวันของตัวละครออกมาดูสมจริงไม่แข็ง ฉากภายในบางฉากอาจมีการย้ายไปถ่ายในสตูดิโอบ้าง แต่โทนภาพรวมและโลเคชันหลัก ๆ ยังคงเป็นพื้นที่จริงในลพบุรี มุมมองส่วนตัวในฐานะแฟนซีรีส์ยุคเก่า ผมรู้สึกว่าการเลือกถ่ายทำในลพบุรีช่วยเติมรายละเอียดที่หนังสือบทหรือการแต่งฉากแค่ไหนก็ให้ไม่ได้ เช่น เสียงระฆังโบสถ์ที่ได้ยินไกล ๆ หรือถนนที่มีต้นไม้อยู่สองข้าง แม้จะผ่อนคลายและเรียบง่าย แต่ก็ทำให้เรื่องราวของทหารหนุ่ม ๆ กับชุมชนรอบค่ายมีความอบอุ่นและเชื่อมโยงกับผู้ชมได้ดี ตอนดูตอนแรกก็สะดุดตาว่าบรรยากาศมันไม่ใช่ฉากจำลองทั่วไป นั่นแหละที่ทำให้ฉากใน 'ผู้กองยอดรัก 2538' ยังติดตาและพูดถึงได้มาจนถึงวันนี้

การเล่าถึงฉากถ่ายทำของ 'พจมานสว่างวงศ์' ทำให้ฉันนึกถึงสตูดิโอใหญ่ในกรุงเทพฯ ก่อนเลย เพราะงานหลักของละครมักจัดทำในสตูดิโอเมืองกรุงเพื่อควบคุมแสง สี และฉากภายในที่ต้องเซ็ตอย่างปราณีต ฉันชอบคิดภาพทีมงานกวาดผ้าใบบนพื้นฉาก พระเอกนางเอกเดินเข้าออกในฉากที่สร้างขึ้นมาชัดเจนมาก ภายในกรุงเทพฯ นี่แหละที่มีทั้งสตูดิโอครบครันและทีมช่างศิลป์ที่สามารถเนรมิตคฤหาสน์หรือเรือนยุคเก่าให้ดูสมจริง ฉากภายในบ้านและซีนดราม่าสำคัญส่วนใหญ่จึงถูกถ่ายทำในสตูดิโอที่กรุงเทพฯ เพื่อให้ได้บรรยากาศแบบเดียวกันทุกซีนโดยไม่ขึ้นกับสภาพอากาศ นอกจากสตูดิโอแล้ว บางครั้งก็มีการออกไปถ่ายนอกสถานที่ในเขตชานเมืองหรือจังหวัดใกล้เคียงเพื่อให้ได้วิวธรรมชาติหรือสถานที่จริงที่ต้องการ แต่ถาจะมองภาพรวมของการถ่ายทำหลัก ฉันคิดว่า 'พจมานสว่างวงศ์' ยึดกรุงเทพมหานครเป็นฐานใหญ่ของการถ่ายทำ ซึ่งก็ช่วยให้การผลิตคล่องตัวและคุมคุณภาพงานได้ดีทีเดียว

โลเคชันที่เห็นแล้วรู้สึกว่าเรื่องราวมีพื้นที่หายใจจริงๆ คือฉากบ้านสวนและพื้นที่สีเขียวที่ปรากฏบ่อยใน 'พฤกษาสวาท' ซึ่งทำให้ฉากความสัมพันธ์ครอบครัวดูอบอุ่นและเป็นธรรมชาติมากขึ้น ผมค่อนข้างชอบรายละเอียดเล็กๆ น้อยๆ ของฉากบ้านหลังใหญ่นั้น — เสาไม้ พื้นกระเบื้องเก่า และสนามหญ้าที่ถูกจัดเป็นสวนสมุนไพร ภาพเหล่านี้ไม่น่าจะมาจากสตูดิโอล้วน ๆ แต่เป็นการผสมระหว่างสตูดิโอสำหรับฉากในบ้านและการออกกองจริงกลางแจ้ง ผมเคยอ่านว่าทีมงานเลือกใช้สถานที่ในพื้นที่เขตชานเมืองที่มีบ้านทรงไทยผสมร่วมกับการสร้างฉากเสริมเพื่อให้ได้บรรยากาศที่ต้องการ อีกฉากที่เด่นคือฉากริมทะเลที่ใช้เป็นฉากลมพัดแผ่วๆ กับบทสนทนาสำคัญ ๆ — บรรยากาศแบบชายหาดในตอนหนึ่งช่วยย้ำความเปราะบางของตัวละคร ในมุมมองของผม การสลับระหว่างโลเคชันภายในบ้านชนบท ตลาดท้องถิ่น และหาดเล็ก ๆ ทำให้เรื่องไม่รู้สึกอึดอัด ทุกครั้งที่ดู ฉากเหล่านี้ยังคงทำให้ผมรู้สึกอยากออกไปเที่ยวหาโลเคชันจริงๆ สักครั้ง

เอาจริงนะ ฉันติดตาม 'ไทบ้าน เดอะซีรี่ส์' มาตั้งแต่ซีซันแรกและสิ่งที่ทำให้รู้สึกใกล้ชิดคือโลเกชันถ่ายทำที่เป็นชุมชนอีสานจริงๆ ไม่ได้ใช้สตูดิโอเยอะนัก ทำให้บรรยากาศมันสดและมีชีวิตมากๆ โดยพื้นฐานแล้วงานถ่ายทำของซีรีส์ชุดนี้กระจายตัวอยู่ในภาคอีสานของประเทศไทยเป็นหลัก โดยจังหวัดที่มักถูกอ้างถึงและเป็นศูนย์กลางการถ่ายทำคือจังหวัดยโสธร ซึ่งบรรยากาศชนบท อีเวนต์พื้นบ้าน และสนามนากลายเป็นแบ็กกราวด์สำคัญที่ทำให้ซีรีส์นี้มีเอกลักษณ์ ส่วนฉากบางตอนก็ย้ายไปถ่ายในจังหวัดใกล้เคียงเพื่อเพิ่มความหลากหลายของสถานที่ เช่นร้อยเอ็ดและอุบลราชธานี ซึ่งมีชุมชนและวิถีชีวิตที่เข้ากับธีมเรื่องได้อย่างดี สาเหตุที่ทีมงานเลือกถ่ายทำในพื้นที่เหล่านี้ไม่ได้มีแค่ความสวยงามของท้องทุ่งหรือบ้านไม้เท่านั้น แต่ยังเพราะภาษาพูดและวัฒนธรรมท้องถิ่นที่นักแสดงสามารถสื่อสารออกมาได้อย่างลื่นไหล ทำให้มู้ดของเรื่องจริงใจและเข้าถึงคนดูได้ง่าย ฉากตลาดนัดท้องถิ่น วัดประจำหมู่บ้าน งานบุญประจำปี หรือซุ้มแซ่บในพลาซ่าหน้าวัด เป็นฉากที่เห็นบ่อยและมักถูกถ่ายทำในชุมชนจริงของจังหวัดในภาคอีสาน ไม่ว่าจะเป็นบ้านเรือนของชาวบ้าน โรงเรียนชุมชน หรือถนนเล็กๆ รอบหมู่บ้าน ซึ่งสิ่งเหล่านี้ช่วยเสริมความสมจริงให้กับเรื่องราวได้มากกว่าการตั้งฉากในสตูดิโอ อีกมุมที่ฉันชอบคือผลกระทบในเชิงชุมชน หลายพื้นที่ที่เป็นโลเกชันถ่ายทำกลายเป็นแหล่งท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรมชั่วคราวหลังซีรีส์ออกฉาย คนดูอยากมาเดินถ่ายรูปในสถานที่จริง ซื้อของกินตามฉาก หรือเข้าร่วมงานประเพณีที่ปรากฏในเรื่อง ทีมงานมักเปิดโอกาสให้ชาวบ้านมีส่วนร่วมเป็นตัวประกอบหรือช่วยเหลือด้านโลจิสติกส์ ทำให้เศรษฐกิจท้องถิ่นได้ประโยชน์ไปด้วย ในฐานะแฟน ฉันชอบความรู้สึกว่าเรื่องราวถูกถ่ายทอดจากพื้นที่จริงของคนจริง ไม่ใช่แค่ฉากสวยๆ แต่เป็นภาพสะท้อนวิถีชีวิตที่ยังดำเนินอยู่ สรุปแล้ว ถามว่า 'ไทบ้าน เดอะซีรี่ส์' ถ่ายทำที่จังหวัดไหนบ้าง คำตอบสั้นๆ ว่าเป็นพื้นที่หลักของภาคอีสาน โดยเฉพาะจังหวัดยโสธรเป็นศูนย์กลางสำคัญ และมีการขยับไปถ่ายทำในจังหวัดใกล้เคียงอย่างร้อยเอ็ดและอุบลราชธานีในบางตอน ความเป็นชนบทและวัฒนธรรมท้องถิ่นคือหัวใจของภาพยนตร์เรื่องนี้ และนั่นแหละที่ทำให้ฉันรู้สึกผูกพันกับทุกซีนของซีรีส์อย่างไม่รู้ตัว

ลองนึกภาพการขับรถผ่านทุ่งนากว้างๆ แล้วเห็นทีมงานกำลังเซ็ตกล้องอยู่ข้างทาง — บรรยากาศแบบนี้คือสิ่งที่ผมรักที่สุดในงานถ่ายทำ 'ไทบ้านเดอะซีรีส์ 2.1' และมันชัดเจนว่าโลเคชันหลักๆ อยู่ในภาคอีสานของประเทศไทย ผมสังเกตว่าโทนภาพและทิวทัศน์ที่เห็นบ่อยๆ คือภาพทุ่งนาและหมู่บ้านเล็กๆ ที่ค่อนข้างใกล้เคียงกับบรรยากาศจังหวัดยโสธรและอุบลราชธานี ทั้งสองจังหวัดให้ความรู้สึกชนบทที่อบอุ่น เหมาะกับฉากครอบครัวและบทสนทนาเรียบง่าย นอกจากนี้ยังมีชอตที่ให้ความรู้สึกเมืองขยายตัวเล็กๆ ซึ่งมีลักษณะเหมือนจังหวัดขอนแก่น ที่นี่มักใช้เป็นฉากถ่ายทำตลาดหรือถนนเส้นหลักของเมือง การเล่นโทนและการเลือกสถานที่ทำให้ผมรู้สึกว่าโปรดักชันตั้งใจจะจับภาพวิถีชีวิตอีสานแบบแท้จริง ไม่ได้ใช้สตูดิโอใหญ่ ฉากงานวัดฉาบด้วยโทนสีอิ่มและเสียงเพลงพื้นบ้าน ทำให้ทุกจังหวัดที่ถ่ายทำมีเอกลักษณ์ของตัวเอง สรุปคือถ้าใครอยากตามรอยให้มองไปที่จังหวัดยโสธร อุบลราชธานี และขอนแก่น — แต่ก็เตรียมใจไว้เลยว่าจะเจอภาพอีสานที่คุ้นเคยและอบอุ่นมากกว่าที่คิด

อยุธยาให้ฟีลย้อนยุคที่เข้ากับฉากไทยบ้านได้สุด ทางน้ำและบ้านไม้ริมแม่น้ำยังเก็บรายละเอียดของชีวิตคนไทยสมัยก่อนไว้ชัดเจน เกาะกลางประวัติศาสตร์อย่างอุทยานประวัติศาสตร์อยุธยาเองมีวัดและซากปราสาทที่เป็นฉากหลังทรงพลัง ถ้าต้องการบ้านไม้แบบเก่า ๆ ที่ตั้งเรียงหน้ากันริมคลอง แถวชุมชนริมน้ำใกล้แม่น้ำเจ้าพระยา เช่นบริเวณวัดพนัญเชิงหรือชุมชนเก่าในตัวเมือง จะได้ทั้งซุ้มประตูไม้ หน้าต่างบานเกล็ด และซอยแคบ ๆ ที่ให้มู้ดภาพยนตร์โบราณได้ดีมาก อีกจุดที่ห้ามมองข้ามคือพระราชวังบางปะอินซึ่งมีศาลาและอาคารทรงไทยแบบต่าง ๆ ที่เหมาะกับฉากรับรองหรือฉากในบ้านฐานะดี ส่วนริมแม่น้ำใกล้ท่าเรือเก่า ๆ มอบกรอบภาพที่เป็นธรรมชาติและเคลื่อนกล้องได้ง่าย ข้อควรระวังคือการขออนุญาตถ่ายทำในพื้นที่อนุรักษ์และการจัดการเสียงจากเรือท่องเที่ยว แต่พอจัดการเสร็จแล้ว ฉากไทยบ้านที่อยุธยาจะให้ความรู้สึกเรียลและอบอุ่น เหมือนพาผู้ชมย้อนเวลาไปหาเรื่องราวเก่า ๆ ของชุมชน