ซีรีส์ 'จ้อง' ดัดแปลงจากหนังสือหรือเรื่องแต่ง?

ความจริงคือฉันรู้สึกว่าซีรีส์ 'เพียงสบตา' นั้นมาจากนิยายออนไลน์ที่มีชื่อเดียวกัน โดยผู้เขียนใช้นามปากกา 'สายลมเหนือ' (ข้อมูลการตีพิมพ์และคอนเน็กชันกับโปรดักชันมักปรากฏในเครดิตต้นเรื่องและสื่อประชาสัมพันธ์) และเวอร์ชันซีรีส์พยายามรักษาโครงเรื่องหลักของต้นฉบับไว้มากกว่าการเขียนใหม่ทั้งหมด ตอนอ่านนิยาย ฉันรู้สึกคุ้นกับการเล่าเรื่องที่มุ่งไปทางอารมณ์ภายในตัวละคร ซึ่งซีรีส์ก็เลือกแสดงออกผ่านมุมกล้องและบทพูดที่เน้นความเงียบและแววตาแทนบทบรรยายยาว ๆ ที่มีในหนังสือ ช่วงกลางเรื่องมีการตัดฉากบางอย่างเพื่อให้จังหวะละครไหลลื่นขึ้น แต่โครงสร้างปมหลักยังเด่นชัดเหมือนในนิยายต้นฉบับ สรุปแบบไม่เป็นทางการคือคนที่ชอบอ่านต้นฉบับจะเห็นร่องรอยการดัดแปลงชัดเจน ทั้งการย่อเหตุการณ์และปรับตัวละครให้เข้ากับมาตรฐานการเล่าเรื่องบนหน้าจอ แต่แก่นของเรื่องยังคงเป็นสิ่งเดียวกัน ไว้ดูแล้วลองย้อนอ่านต้นฉบับจะเห็นความแตกต่างที่สนุกไปอีกแบบ

แว่วๆ ในหัวฉันยังมีท่อนเพลงจากการ์ตูนสั้นที่เล่นแผลงๆ อยู่เสมอ — นั่นคือเวอร์ชันคลาสสิกของดิสนีย์ที่ชื่อ 'Three Little Pigs' ซึ่งฉันชอบบอกคนอื่นว่าทำให้มุมมองของนิทานโบราณเปลี่ยนไปได้ด้วยเพลงและมุขตลก ฉันชอบดูซ้ำเพราะงานอนิเมชันของมันฉลาดและเรียบง่าย; การเลือกให้หมูแต่ละตัวเป็นตัวแทนบุคลิกต่างกันทำให้เรื่องดูมีมิติ นอกจากเวอร์ชันนี้แล้ว ยังมีการ์ตูนสไตล์พาร็อดีอย่าง 'Three Little Bops' ที่เปลี่ยนธีมเป็นดนตรีแจ๊ซและเล่นกับโครงเรื่องเดิมอย่างสร้างสรรค์ ทั้งสองเรื่องนี้ชวนให้ฉันนึกถึงวิธีที่ผู้สร้างนำเรื่องพื้นบ้านมาปัดฝุ่นใหม่ให้เข้ากับยุคสมัยโดยไม่ทิ้งแก่นของนิทานเดิม

ตั้งแต่เห็นโปสเตอร์ครั้งแรก ความคิดแรกที่ผุดขึ้นคือว่าซีรีส์เรื่องนี้มาจากนิยายที่คนอ่านคุ้นเคยมากกว่าหนังต้นฉบับแบบสั้น ๆ ในจอ สิ่งที่ฉันชอบคือมันถูกดัดแปลงมาจากนิยายชื่อ 'สะกดใจให้เจอเธอ' ซึ่งเนื้อหาในซีรีส์พยายามรักษาแก่นกลางของหนังสือไว้ได้ค่อนข้างดี แม้จะมีการย่อฉากหรือขยับจังหวะเหตุการณ์ให้เหมาะกับเวลาของทีวี แต่แก่นเรื่องที่เกี่ยวกับความไม่แน่นอนของความรักและการตามหาตัวตนยังคงชัดเจน ตัวละครหลักบางคนถูกขยายมิติให้น่าสนใจขึ้น ขณะที่ฉากบางฉากที่ในหนังสือใช้คำบรรยายยาว ๆ กลายเป็นภาพที่สื่ออารมณ์ได้เร็วและทรงพลัง ถ้าอยากเทียบ ผมมักนึกถึงบรรยากาศของ 'The Notebook' ในแง่การจับความเศร้าและความหวังแบบหวานอมขมกลืน—แต่การเล่าในซีรีส์นี้มีจังหวะที่เป็นเอกลักษณ์ของงานเอเชียมากกว่า ทำให้ทั้งคนที่อ่านนิยายต้นฉบับและคนที่ไม่เคยอ่านสามารถเข้าถึงอารมณ์ได้ง่ายขึ้น

ชอบความลึกลับของเรื่อง '12 ตายไม่เป็น' มากจนอยากรู้ว่ามันมีต้นกำเนิดจากไหน ซึ่งสำหรับผมแล้วความน่าสนใจคือมันถูกผูกปมมาเพื่อสื่อภาพและจังหวะของหน้าจอมากกว่าการยึดติดกับโครงเรื่องที่มาจากหนังสือเล่มหนึ่งเล่มใด พอได้ดูเครดิตและโทนการเล่า มันชัดเจนว่าทีมเขียนสร้างบทต้นฉบับสำหรับซีรีส์นี้แทนที่จะยกเรื่องจากนิยายเพียงเรื่องเดียว ฉากเล็ก ๆ ที่ถ่ายทอดผ่านมุมกล้อง สคริปต์ที่ตัดสลับระหว่างตัวละคร และการเปิดเผยข้อมูลเป็นช่วง ๆ ทำให้รู้สึกแบบเดียวกับงานที่ออกแบบให้คนดูค่อย ๆ ประกอบภาพเอง เหมือนกับประสบการณ์ดูซีรีส์แนวสยองขวัญ-ไซไฟอย่าง 'Black Mirror' ที่แต่ละตอนออกแบบให้เหมาะกับสื่อภาพ แต่ก็ยังมีเอกลักษณ์แบบไทย ๆ ของเรื่องนี้อยู่ นั่นแหละทำให้ผมเชื่อว่ามันเป็นผลงานดั้งเดิมสำหรับหน้าจอ มากกว่าจะเป็นการดัดแปลงจากหนังสือเล่มใดเล่มหนึ่ง

เอาจริงๆ ชื่อ 'ล่าเดือด สายลับเพชฌฆาต' ทำให้คนไทยคุ้นหูได้ง่าย เพราะมันคือการแปลชื่อของหนังฝรั่งที่หลายคนพูดถึงอยู่ช่วงหนึ่ง ผมมองว่าเวอร์ชันภาพยนตร์ที่มีการโปรโมตในบ้านเราเป็นการดัดแปลงมาจากนิยายภาพชุดฝรั่งเศสที่ชื่อ 'Le Tueur' ซึ่งสื่อภาษาอังกฤษมักเรียกสั้นๆ ว่า 'The Killer' เขียนโดยผู้ใช้ฉายา Matz และมีภาพประกอบโดย Luc Jacamon งานต้นฉบับเป็นนิยายภาพโทนดาร์ก เน้นความเหงาของตัวเอกที่เป็นนักฆ่า มีสไตล์ภาพที่เย็นและคม คอนเซ็ปต์นี้แปลมาเป็นภาพยนตร์ได้ดี เพราะตัวละครหลักมีคาแรกเตอร์ชัดเจน อีกทั้งธีมความเป็นมืออาชีพและตรรกะของความรุนแรงนั้นตรงกับสิ่งที่หนังพยายามสื่อ ในมุมมองของคนดูที่ชอบเปรียบเทียบต้นฉบับกับเวอร์ชันฟิล์ม ผมคิดว่าผลงานภาพยนตร์พยายามรักษาแกนกลางของนิยายภาพไว้ แต่ปรับรายละเอียดบางอย่างให้เหมาะกับการเล่าเรื่องในภาพยนตร์ เช่น การขยายฉากหรือใส่บทสนทนาเพิ่มเพื่อให้ตัวละครมีน้ำหนักบนจอใหญ่ การได้เห็นซีนที่เคยเป็นกรอบนิ่งในหนังสือกลายเป็นการเคลื่อนไหวบนจอใหญ่ก็ให้ความรู้สึกสดใหม่ รับรู้ได้ทั้งความเคลื่อนไหวและบรรยากาศแบบที่หนังสือทำไม่ได้ทั้งหมด สรุปคือถ้าชอบเวอร์ชันหนัง ลองตามไปอ่าน 'Le Tueur' ดูจะเห็นไอเดียหลักที่เชื่อมกัน ซึ่งสำหรับผมมันทำให้การดูหนังสนุกขึ้นอีกระดับ

ชื่อนี้ชวนให้สงสัยได้ง่ายเลยว่ากำลังพูดถึงงานชิ้นไหน เพราะการทับศัพท์ชื่อภาษาจีนเป็นไทยมักมีหลายรูปแบบและบางครั้งชื่อเดียวกันอาจหมายถึงคนหรือผลงานคนละชิ้นได้ ถ้าพูดถึงซีรีส์ที่เป็นที่รู้จักมาก ๆ มักจะมีการดัดแปลงจากนิยายออนไลน์หรือวรรณกรรมจีนคลาสสิก ยกตัวอย่างเช่นซีรีส์ดังหลายเรื่องอย่าง 'ปรมาจารย์ลัทธิมาร' ที่ดัดแปลงจากนิยายออนไลน์ชื่อ '魔道祖师' หรือ 'The King's Avatar' ที่มาจากนิยายออนไลน์ '全职高手' ซึ่งแสดงให้เห็นรูปแบบการดัดแปลงในวงการทีวีจีนว่าแหล่งเพลิงของนักเขียนออนไลน์มักถูกนำมาต่อยอดเป็นซีรีส์ แต่สำหรับชื่อ 'จางจิ้งอี๋' ถ้าเป็นการทับศัพท์ตรง ๆ อาจมีความเป็นไปได้สองทางคือเป็นชื่อตัวละคร หรือตรงกับชื่อผลงานเดิมที่เขียนเป็นนิยายออนไลน์ และยังมีโอกาสเป็นชื่อของนักแสดงที่กลายเป็นชื่อที่คนไทยใช้เรียกแทนผลงานที่เธอรับบทด้วย เมื่อพิจารณาจากรูปแบบการดัดแปลงโดยทั่วไป ถ้า 'จางจิ้งอี๋' เป็นชื่อซีรีส์จริง ๆ ลักษณะงานต้นฉบับที่มักถูกหยิบมาดัดแปลงจะเป็นนิยายแนวโรแมนติก-ประวัติศาสตร์ (xianxia หรือ wuxia) หรือเว็บนเวลาที่มีฐานแฟนคลับบนแพลตฟอร์มอย่างจูกู๋/เร้ดบุ๊ก/ลู่ชน เป็นต้น ในหลายกรณีชื่อไทยอาจสะกดไม่ตรงกับพินอินเดิม ทำให้ค้นหาแหล่งที่มาทางชื่อเพียงอย่างเดียวเกิดความสับสนได้ง่าย ตัวอย่างในอดีตที่เคยเกิดเหตุการณ์แบบนี้คือหลายคนเรียกชื่อซีรีส์ตามชื่อตัวละครหรือชื่อนักแสดงแทนชื่อต้นฉบับ ทำให้ข้อมูลต้นฉบับถูกเข้าใจผิดไปได้ โดยสรุปคือถ้าต้องการคำตอบแน่นอนเกี่ยวกับว่า 'ซีรีส์จางจิ้งอี๋' ดัดแปลงจากนิยายฉบับไหน ควรยืนยันก่อนว่าชื่อนั้นหมายถึงผลงานใดในต้นฉบับจีน เพราะความคลาดเคลื่อนในการทับศัพท์และความหลากหลายของแหล่งที่มาทำให้คำตอบแตกต่างกัน แต่ถ้าเป็นงานแนวประวัติศาสตร์หรือแฟนตาซีตามที่วงการไทยนิยมดัดแปลง ก็มีแนวโน้มว่าแหล่งที่มาคือเว็บนเวลาจีนที่มีชื่อเดียวกับซีรีส์หรือชื่อตัวละคร ซึ่งเป็นเรื่องที่น่าตื่นเต้นเสมอเมื่อตามรอยฉบับนิยายต้นทางและเปรียบเทียบความต่างของบทกับบรรยากาศการถ่ายทำ — เป็นเรื่องที่ทำให้รู้สึกเสมอว่าการได้อ่านฉบับต้นฉบับก่อนดูซีรีส์ช่วยเพิ่มรสชาติและมุมมองในการชมได้มาก

ความดัดแปลงจากนิยายญี่ปุ่นมักทำให้เรื่องราวเดิมได้รับชีวิตใหม่บนจอและทำให้ฉากที่เคยอ่านกลายเป็นภาพเคลื่อนไหวที่จับต้องได้. การเล่าเรื่องแบบโทนชวนคิดอย่าง 'Violet Evergarden' คือหนึ่งในตัวอย่างที่ชัดเจนที่สุดของงานดัดแปลงที่ทำได้ดีมาก: บทกวีและรายละเอียดเชิงอารมณ์จากไลต์โนเวลถูกถ่ายทอดออกมาด้วยภาพ สี และดนตรีที่เสริมความหมายของคำพูดได้ ฉันชอบวิธีที่ตัวละครมีพื้นที่เงียบๆ ให้หายใจบนจอ ทำให้บทสนทนาสั้นๆ ในต้นฉบับมีอิมแพ็กต์มากขึ้น มุมมองที่ต่างออกไปเห็นได้จากการดัดแปลงงานที่มีสไตล์หรือปรัชญาเฉพาะตัว อย่างเช่นซีรีส์จากไลต์โนเวลแนวสับสนจิตอย่าง 'Monogatari' หรือความสดใสและจังหวะไม่เหมือนใครของ 'The Melancholy of Haruhi Suzumiya' ซึ่งทั้งสองเรื่องใช้ประโยชน์จากสื่อภาพยนตร์เพื่อขยายมิติของตัวละครและเล่นกับโครงเรื่องได้อย่างอิสระ ในฐานะคนที่ติดตามงานทั้งต้นฉบับและเวอร์ชันอนิเมะ ฉันมักตื่นเต้นกับฉากที่ผู้สร้างเลือกจะเติมหรือข้าม เนื่องจากการตัดสินใจเหล่านั้นบางครั้งนำพาอารมณ์ใหม่ที่ไม่เคยคาดคิดมาก่อน แม้บางครั้งจะเปลี่ยนแปลงจังหวะเดิมจนทำให้รู้สึกแปลก แต่การเห็นนิยายขยับเป็นภาพที่มีเสียงหายใจของตัวละครมันให้ความอบอุ่นและความตื้นลึกในแบบที่ฉันยังคงนึกถึงอยู่เสมอ

โปสเตอร์ของ 'มองใจ' ครั้งแรกสะกิดความอยากรู้ในตัวฉันทันที และเมื่อได้ดูเครดิตการฉายก็มีความชัดเจนพอสมควรว่างานชิ้นนี้ไม่ได้ยืมมาจากนิยายเล่มใดเล่มหนึ่ง แต่เป็นบทต้นฉบับที่เขียนขึ้นสำหรับหน้าจอโดยทีมบทและผู้กำกับที่ร่วมกันร่างคอนเซ็ปต์ใหม่ ฉันมักจะเปรียบเทียบกับงานที่ดัดแปลงมาแล้วอย่าง 'บุพเพสันนิวาส' เพื่ออธิบายความแตกต่าง: ผลงานที่มาจากนิยายจะมีร่องรอยของต้นฉบับชัดเจน ทั้งชื่อผู้เขียนที่ปรากฏในเครดิตและการโปรโมตที่ชี้ชัดว่าเป็นการดัดแปลง ส่วน 'มองใจ' กลับถูกนำเสนอว่าเป็นคอนเทนต์ต้นฉบับที่เน้นการคิดบทแบบร่วมสมัยและการปรับโครงสร้างเรื่องราวให้เหมาะกับการถ่ายทอดทางภาพมากกว่าจะยึดติดกับพล็อตจากหน้าหนังสือ ฉันรู้สึกว่าการเป็นบทต้นฉบับช่วยให้ผู้สร้างกล้าที่จะเปลี่ยนรูปแบบการเล่า และออกแบบฉากให้มีจังหวะที่เป็นภาพยนตร์มากขึ้น ซึ่งแตกต่างจากงานดัดแปลงที่บางครั้งต้องพะวงกับแฟนเดิมของนิยาย ผลลัพธ์คือ 'มองใจ' ดูมีความสดใหม่และมีลมหายใจของงานเขียนบทร่วมสมัยที่ชัดเจน เท่าที่รู้สึก นี่เป็นจุดที่ทำให้ผมติดตามจนจบค่อนข้างพอใจ

แวบแรกที่เห็นชื่อเรื่อง 'ปล้นซ้อนปล้น' กับ 'พลิกถนนล่า' ผมนึกถึงแนวทางภาพยนตร์ปล้น-ไล่ล่าที่เป็นเครื่องหมายการค้า มากกว่าจะคิดว่ามันมาจากนิยายหรือละครชุดเรื่องใดโดยตรง การดูองค์ประกอบของสองเรื่องนี้ ทำให้ฉันเห็นว่าโครงเรื่องมักใช้สูตรปล้นที่มีชั้นเชิงซ้อนและฉากไล่ล่ารถที่เข้มข้น ซึ่งเป็นความชำนาญของบทภาพยนตร์ต้นฉบับหลายเรื่อง ตัวอย่างเช่น บรรยากาศการวางแผนอย่างละเอียดจะเตือนให้คิดถึงบางฉากจาก 'Heat' ที่เน้นการปะทะทางจิตวิทยาระหว่างโจรและตำรวจ ขณะที่การไล่ล่าบนถนนแคบ ๆ และจังหวะดนตรีประกอบที่เน้นเทมโปะ สามารถทำให้คนคิดถึงอิทธิพลจาก 'Drive' หรือกลิ่นอายการวางกับดักแบบทีมจาก 'Ocean's Eleven' อย่างไรก็ดี ถ้ามองที่เครดิตของผลงานสมัยใหม่หลายชิ้น มักไม่เห็นการอ้างอิงว่ามาจากนิยายหรือซีรีส์ที่มีชื่อเสียง ดังนั้นความน่าจะเป็นสูงกว่าที่จะเป็นบทต้นฉบับที่นำเอาองค์ประกอบคลาสสิกจากงานปล้นและหนังไล่ล่ามาผสมฉันเองชอบความรู้สึกที่ได้ดูเรื่องเหล่านี้เพราะมันเหมือนได้เห็นการรื้อฟื้นเทคนิคเก่า ๆ มาปรุงใหม่—ทั้งการเล่นแพตเทิร์นคนร้ายหลายชั้นและการทำแอ็กชันให้รู้สึกจริงจังบนถนน แต่สุดท้ายก็ยังเป็นงานภาพยนตร์ที่เล่าโดยใช้ภาษาหนังร่วมสมัย ไม่ได้ยึดโยงกับนิยายเล่มใดเล่มหนึ่งโดยตรง

นี่คือผลงานที่ผมตามอ่านมานานจนอยากเล่าให้เพื่อนๆ ฟัง: ซีรีส์ถูกดัดแปลงมาจากนิยายชื่อเดียวกัน 'บ่วงบรรจถรณ์' ซึ่งต้นฉบับให้ความสำคัญกับจิตภายในของตัวละครและรายละเอียดปมชีวิตที่ลึกมาก การอ่านนิยายทำให้เข้าใจแรงจูงใจและพื้นเพของตัวละครได้ลึกกว่าที่เห็นบนหน้าจอ เพราะผู้เขียนมักใช้พาร์ทบรรยายภายในยาวๆ เพื่ออธิบายเหตุผลที่ตัวละครตัดสินใจบางอย่าง ขณะที่เวอร์ชันซีรีส์เลือกใช้มุมกล้อง แววตานักแสดง และบทสนทนาเพื่อสื่อแทน จุดที่ชอบเป็นพิเศษคือฉากที่ความลับบางอย่างถูกเปิดเผยในต้นฉบับ ซึ่งในนิยายมีบทบรรยายเชิงอารมณ์ที่กินใจมาก แต่ในซีนโทรทัศน์จะกลายเป็นจังหวะที่กระชับและเข้มข้นแทน ถ้าจะเปรียบเทียบสไตล์การดัดแปลง ผมรู้สึกเหมือนทีมงานพยายามรักษาแก่นเรื่องไว้ แต่ย่อบางเส้นเรื่องเพื่อให้จังหวะการเล่าเข้ากับสื่อภาพยนตร์ ซึ่งมีทั้งข้อดีและข้อจำกัด อ่านต้นฉบับแล้วจะได้เห็นช่องว่างของตัวละครและฉากหลังที่ซีรีส์ตัดไป แต่นั่นก็ไม่ทำให้ประสบการณ์ชมด้อยลงเสมอไป เพราะหลายฉากที่เพิ่มมาจากบทโทรทัศน์กลับเติมอารมณ์ให้คม เทคนิคการถ่ายทำและดนตรีช่วยสร้างบรรยากาศจนฉากสำคัญบางตอนตรึงใจ ตัวผมเองชอบทั้งสองรูปแบบต่างกันไป แต่ถาอยากรู้เหตุผลลึกๆ ของการกระทำตัวละคร แนะนำให้อ่านหนังสือควบคู่กันจะฟินกว่าและได้มุมมองครบกว่า