ซีรีส์ว่านฮองเฮาดัดแปลงจากนิยายฉบับไหน?

คืนหนึ่งที่อ่านตำนานพื้นบ้านแล้วพลันคิดถึงคำถามนี้ ความเป็นมาของ 'ผีโพง' ในความเข้าใจของเราเป็นของเฉพาะถิ่น เหมือนกับตำนานที่ยึดโยงกับชุมชนและความเชื่อท้องถิ่น ซึ่งทำให้มันไม่ค่อยถูกนำไปใช้ตรงตัวในอนิเมะหรือมังงะญี่ปุ่นทั่วไป จากมุมมองคนชอบเรื่องลึกลับ เรามักจะชี้ไปที่งานอย่าง 'Mushi-shi' เวลาเล่าเรื่องวิญญาณหรือสิ่งเหนือธรรมชาติ เพราะบรรยากาศของมันใกล้เคียงกับตำนานพื้นบ้านมากกว่าเนื้อเรื่องที่ใช้ชื่อเดียวกันกับผีโพงโดยตรง ในหลายตอนของ 'Mushi-shi' จะมีการสำรวจความสัมพันธ์ระหว่างคนกับสิ่งลึกลับที่ไม่ใช่คน ดูแล้วทำให้นึกถึงการเล่าต่อเรื่องผีโพงของบ้านเรา ที่มักผสานพฤติกรรมของธรรมชาติกับความเชื่อทางวิญญาณ สุดท้าย เรารู้สึกว่าการเห็นชื่อจริงของผีโพงในสื่อญี่ปุ่นคงยาก แต่ถ้าใครต้องการคนละรส ลองมองงานที่เน้นบรรยากาศและพิธีกรรมท้องถิ่น เพราะนั่นแหละให้คอนโทรลความรู้สึกของผีแบบพื้นบ้านได้ดี ไม่จำเป็นต้องได้ชื่อเดียวกันก็สามารถเข้าใจแก่นของมันได้

ตำนานอีสานมักเล่าถึง 'ว่านผีโพง' ว่าเป็นสมุนไพรชนิดพิเศษที่เชื่อมโยงโลกคนกับโลกผีได้โดยตรง ในมุมมองของคนแก่ในหมู่บ้าน ฉันเคยฟังเรื่องเล่าที่คนทำพิธีใช้รากว่านนี้ผสมกับน้ำมนต์แล้วลูบตามประตูบ้านเพื่อป้องกันวิญญาณชั่วร้าย ไม่ได้เป็นแค่ยาป้องกันอย่างเดียว แต่ยังมีความเชื่อว่าถ้าปลูกหรือเก็บไว้ในบ้านถูกวิธี มันจะดึงพลังผีที่เป็นมิตรมาเฝ้าบ้านแทนคนได้ด้วย การใช้มักจะมาพร้อมคาถาหรือผ้าผูกที่เขียนอักขระประจำตระกูล ประสบการณ์จากการฟังเล่าและการเห็นพิธีเล็กๆ ทำให้ฉันคิดว่า 'ว่านผีโพง' ถูกมองทั้งเป็นเครื่องป้องกัน เครื่องราง และเครื่องมือสำหรับอ้อนวอนผี เพื่อขอความช่วยเหลือในเรื่องโชคลาภ ความรัก หรือการแก้แค้น เรื่องราวใน 'ตำนานอีสาน' ที่ฉันเคยได้ยินมักเน้นว่าการใช้ผิดวิธีย่อมนำภัยมาให้ ดังนั้นการถือครองต้องมาพร้อมความรู้และความเคารพต่อภูมิปัญญาพื้นบ้าน

แฟลชแบ็กที่เล่าเรื่องราวของพี่ว่านโผล่มาแบบค่อยเป็นค่อยไปในเนื้อเรื่องหลัก ทำให้ฉันรู้สึกเหมือนกำลังค่อยๆ เปิดฝาปิดสมบัติทีละชิ้น ฉากเปิดเผยต้นกำเนิดจริงๆ เริ่มจากฉากสั้นๆ ที่พี่ว่านย้อนคิดถึงเหตุการณ์ในอดีต แล้วต่อด้วยการสนทนากับตัวละครหลัก ซึ่งฉากพวกนี้กระจายอยู่ในช่วงอาร์คกลางเรื่อง ไม่ได้ยัดลงในตอนเดียว แต่เป็นการสลับภาพอดีตกับปัจจุบันเพื่อค่อยๆ เติมช่องว่างให้ผู้อ่าน ในมุมมองของคนที่อ่านมาตั้งแต่แรก การเล่าแบบนี้ชวนให้ตั้งคำถามและกลับไปอ่านทบทวนรายละเอียดซ้ำเหมือนเวลาอ่าน 'Naruto' ที่มีแฟลชแบ็กสำคัญกระจายอยู่ทั่วเรื่อง ฉันชอบวิธีที่ผู้เขียนไม่รีบเปิดเผย แต่ก็ให้ข้อมูลพอให้หัวใจเต้นตามจังหวะเรื่อง โดยรวมแล้วถ้าจะหาตอนที่เป็นแกนกลางของต้นกำเนิด ให้ตามหาอาร์คแฟลชแบ็กในช่วงกลางเล่ม เพราะนั่นคือจุดที่ความจริงเริ่มชัดเจนขึ้นและส่งผลต่อการตัดสินใจของพี่ว่านในตอนต่อๆ มา

ตั้งแต่ย้อนกลับไปอ่านงานคลาสสิกจีนอีกครั้ง ความรู้สึกต่อการแปลไทยของ 'สามก๊ก' ก็เปลี่ยนไปตามระดับการแปลที่ต่างกัน ดิฉันมักจะชอบฉบับที่ใส่เชิงอรรถละเอียดและคำอธิบายเชิงประวัติศาสตร์ควบคู่ไปด้วย เพราะสงครามและกลยุทธ์ใน 'สามก๊ก' มีบริบทเยอะมาก การแปลที่ถ่ายทอดน้ำเสียงตัวละครได้เฉียบคม เช่น โจโฉที่เยือกเย็นและเล่าปี่ที่มีความเมตตา จะทำให้บทสนทนาอ่านสนุกและมีชีวิตกว่าการแปลที่แปลตรงตัวเพียงอย่างเดียว อีกอย่างที่ดิฉันให้ความสำคัญคือการแปลฉากสำคัญ เช่น ศึกเรือชิงชิง (ยุทธนาวีผาแดง) ถ้าผู้แปลสามารถรักษาจังหวะบรรยาย ความตึงเครียดของการวางแผน และความยิ่งใหญ่ของเหตุการณ์ไว้ได้ ผู้อ่านจะเข้าใจแรงขับเคลื่อนของเรื่องได้ดีขึ้น ฉะนั้นถาถามว่าฉบับไหนดีที่สุด ส่วนตัวแล้วฉบับที่รวมความครบถ้วนของคอมเมนท์ทางประวัติศาสตร์ คำอธิบายตัวละคร และสำนวนที่ลื่นไหล ถือว่าน่าอ่านที่สุดและเหมาะแก่การย้อนกลับมาอ่านซ้ำ เพราะมันให้ทั้งข้อมูลและอรรถรสในการอ่านอย่างพอดี

บอกตามตรง ฉันไม่สามารถชี้จุดที่มี 'กระสือ' ตัวเป็น ๆ ในกรุงเทพฯ ให้ได้ เพราะสิ่งมีชีวิตแบบนั้นเป็นส่วนหนึ่งของตำนานพื้นบ้านและความเชื่อมากกว่าจะเป็นสิ่งที่จับต้องได้จริง ๆ นั่นไม่ได้ทำให้เรื่องนี้ไม่น่าสนใจ—ตรงกันข้าม มันทำให้การตามหาเป็นการตามหาวัฒนธรรมที่อยู่รอบ ๆ ตำนานมากกว่า เมื่อมองจากมุมของคนที่ชอบเล่าเรื่อง ผมมักจะแนะนำให้ไปหา 'กระสือ' ในรูปแบบที่มนุษย์สร้างขึ้น: นิทรรศการเรื่องผีที่จัดโดยพิพิธภัณฑ์ท้องถิ่น งานเทศกาลวัฒนธรรมที่มีการแสดงนิทานพื้นบ้าน หรือการชมละครเวที-หนังสั้นที่ตีความตำนานนี้ใหม่ ๆ กรุงเทพฯ มีวงการศิลป์และการแสดงที่ชอบนำตำนานพื้นบ้านมาทำเป็นงานสร้างสรรค์ ถ้าต้องการความตื่นเต้นแบบจัดเต็ม ช่วงเทศกาลหรือกิจกรรมพิเศษจะมีการจัดงานเล่าเรื่องผีและการแสดงที่ได้อารมณ์มาก สุดท้าย อยากเตือนไว้แบบเพื่อนกันว่าอย่าไปตามหาอะไรที่เสี่ยงหรือถูกมอมเมาโดยคนที่อ้างว่าเห็นผีจริง ๆ ถ้าชอบบรรยากาศ ลองไล่ดูหนังและสารคดีที่เล่าตำนานท้องถิ่น อ่านงานเขียนพื้นบ้าน หรือลองเข้ากลุ่มคนรักเรื่องเล่าในกรุงเทพฯ จะได้ทั้งความรู้และความสนุกโดยไม่ต้องเสี่ยงอะไรจริง ๆ

เสียงร้องของเพลงประกอบ 'ว่านฮองเฮา' ทำให้ผมหลงใหลตั้งแต่ครึ่งท่อนแรก — น้ำเสียงมันอบอุ่นและมีมิติแบบนักร้องที่ผ่านงานละครมาเยอะ ผมมักจะสังเกตชื่อศิลปินจากเครดิตตอนจบหรือในรายละเอียดวิดีโอเพลงบนช่องทางทางการ และสำหรับ 'ว่านฮองเฮา' เวอร์ชันหลักจะระบุศิลปินไว้ชัดเจนในอัลบั้ม OST ของละคร ซึ่งส่วนใหญ่เป็นนักร้องที่ร่วมงานกับโปรดักชันนั้นเป็นประจำ เมื่ออยากได้เพลงนี้ในรูปแบบที่ถูกลิขสิทธิ์ ผมมักเลือกแพลตฟอร์มสตรีมมิงหรือร้านเพลงออนไลน์ก่อน เพราะสะดวกและมีทั้งไฟล์คุณภาพสูงและข้อมูลเครดิตครบ อย่างเช่นแอปเพลงที่คนไทยใช้กันเยอะ หรือร้านเพลงดิจิทัลที่ขายแยกเป็นซิงเกิล ถ้าต้องการของสะสมจริง ๆ ก็มีอัลบั้ม CD ของละครหรือซาวด์แทร็กที่ขายในร้านหนังสือใหญ่หรือร้านขายซีดีออนไลน์บางเจ้า — แถมบางครั้งจะมีบันดาลพิเศษหรือไวนิลสำหรับคอสะสมด้วย ผมมองว่าการได้ฟังเพลงจากแหล่งทางการนอกจากได้คุณภาพแล้วยังได้เครดิตศิลปินอย่างชัดเจนด้วย จบด้วยความชอบส่วนตัวที่ยังคงหยิบเพลงนี้มาเปิดเวลาต้องการความอบอุ่นในวันที่เหนื่อย

ตั้งแต่เริ่มคิดว่าจะจัดหน้าร้าน ผมมองว่าสิ่งที่วางควรเป็นทั้งสัญลักษณ์ของความมั่งคั่งและชิ้นงานที่ดูเรียบร้อยเข้ากับบรรยากาศร้าน ในความคิดแบบโบราณ ผมชอบวาง 'แมวกวัก' ทางฝั่งที่ลูกค้าเข้าประตู เพราะการยกมือของแมวสื่อถึงการเชิญชวนลูกค้า เขาวางคู่กับ 'คางคกสามขา' ที่มักตั้งใกล้เคาน์เตอร์เก็บเงินเพื่อเป็นสัญลักษณ์การนำโชคลาภเข้าร้าน อีกอย่างที่ผมให้ความสำคัญคือต้นไม้โชคลาภแบบมีลำต้นหนา เช่น 'ต้นเงิน' หรือไม้พุ่มใบเขียวแวววาว เขาวางไว้ฝั่งขวาของทางเข้าเพื่อให้พื้นที่ดูเป็นมิตรและสดชื่น เพิ่มโคมไฟแดงขนาดพอเหมาะ เวลากลางคืนจะช่วยให้หน้าร้านโดดเด่นโดยไม่ต้องจัดไฟสว่างจ้านจนเกินไป แล้วก็ติดกระจกแปดเหลี่ยมเล็ก ๆ ไว้ตำแหน่งที่เหมาะสมตามหลักฮวงจุ้ยเพื่อสะท้อนพลังลบออกไป สิ่งสำคัญคือความเรียบร้อยและการจัดวางให้น้อยแต่มาก ที่เห็นผลดีคือวางของมงคลแต่ละชิ้นมีเหตุผลชัดเจน ไม่วางทับกันจนรก ถ้าวางถูกตำแหน่ง ดูแลให้สะอาดและมีแสงสว่างพอเหมาะ ลูกค้ามักรู้สึกอยากเข้าไปมองและถ่ายรูปเล็ก ๆ น้อย ๆ ให้ร้านได้โปรโมตเองแบบไม่ตั้งตัว นั่นแหละคือสิ่งที่ทำให้ของมงคลทำงานได้จริง ๆ สำหรับผมแล้วการผสมของแบบดั้งเดิมกับการจัดวางที่เป็นมิตรต่อสายตา ให้ผลมากกว่าการวางของเยอะ ๆ จนร้านดูอัดแน่น

การประกาศนักแสดงนำสำหรับงานดัดแปลงเรื่อง 'ทะลุมิติมาเป็นฮองเฮา' ดูจะยังไม่ชัดเจนมากนักในสายตาฉัน แต่ในฐานะแฟนเรื่องแนวทะลุมิติ-ฮองเฮาที่ติดตามข่าวสารบ้าง เลยอยากเล่าให้ฟังจากมุมมองที่เป็นแฟนธรรมดาคนหนึ่ง ฉันเห็นว่าบ่อยครั้งโปรเจกต์แบบนี้มักจะมีการเปลี่ยนแปลงระหว่างข่าวลือกับการยืนยันจริง — บางครั้งตัวละครหลักในนิยายก็ถูกตีความใหม่เมื่อนำมาถ่ายจริง ผลคือชื่อของนักแสดงที่คนพูดถึงเยอะอาจไม่ใช่ชื่อสุดท้าย ฉันเลยมองว่า ถ้ายังไม่มีประกาศอย่างเป็นทางการ ก็อาจมีหลายเวอร์ชันหรือหลายสตูดิโอที่สนใจนำไปสร้างได้ ส่วนตัวแล้วฉันชอบคิดเล่นๆ ว่านักแสดงนำถ้าจะตอบโจทย์บทแบบนี้ควรมีมุมคอมเมดี้กับความสามารถทางดราม่าพอสมควร เพราะตัวเอกต้องรับบททั้งความขัดแย้งทางอำนาจและมุกทะลุมิติ การเลือกคนที่มีเคมีหลากหลายแบบในงานก่อนหน้า (อย่างนักแสดงจากซีรีส์ที่เคยเล่นบททะลุมิติหรือบทฮ้องเฮาขึ้นมาได้อย่างกลมกลืน) น่าจะช่วยให้เวอร์ชันดัดแปลงโดดเด่นขึ้นได้ ฉันตื่นเต้นอยากเห็นการประกาศอย่างเป็นทางการ เพราะฉากใหญ่ ๆ กับเคมีของตัวนำคือสิ่งที่จะทำให้ผลงานหัวข้อนี้น่าจดจำ