ซีรีส์ ระเริงไฟ ดัดแปลงจากนิยายฉบับไหน?

จากที่ติดตามวงการบันเทิงไทยบ่อย ๆ ผมไม่ได้เจอข้อมูลยืนยันว่าภาพยนตร์หรือซีรีส์ชื่อ 'อีหล่า' เป็นการดัดแปลงจากนิยายเล่มใดเล่มหนึ่งโดยตรง ถ้าจะมองแบบคนที่ชอบสังเกตเครดิต ผมมักจะดูว่าชื่อผู้เขียนปรากฏในเครดิตตอนท้ายหรือมีคำนำในสื่อประชาสัมพันธ์ของโปรเจ็กต์นั้น ๆ ถ้าไม่มีชื่อผู้เขียนนิยายปรากฏ แปลว่าอาจเป็นงานต้นฉบับของทีมเขียนบทเองหรือเป็นการนำธีมพื้นบ้าน/ตำนานท้องถิ่นมาปรับแต่ง การที่ผมพูดแบบนี้ไม่ได้หมายความว่าจะไม่มีต้นฉบับเลย แต่มันหมายถึงว่าข้อมูลสาธารณะจนถึงปัจจุบันยังไม่ชัดเจนเหมือนกรณีที่ผลงานอื่น ๆ เช่น 'Game of Thrones' ที่เครดิตชัดเจนว่ามาจากนิยายของจอร์จ อาร์. อาร์. มาร์ติน ถาใครอยากรู้แบบแน่นอนจริง ๆ การสังเกตคำโปรโมตและเครดิตมักช่วยได้ แต่จากสิ่งที่ผมเห็นตอนนี้ยังไม่พบหลักฐานชัดเจนว่า 'อีหล่า' ดัดแปลงจากนิยายฉบับใด

ชื่อเรื่อง 'รักออกฤทธิ์' มักทำให้คนสับสนได้ง่าย เพราะมีทั้งเวอร์ชันละครและซีรีส์บางครั้งที่ใช้ชื่อนี้เหมือนกัน ฉันมองจากมุมแฟนละครที่อยากตอบให้ชัดเลยว่า ก่อนจะบอกว่านี่ดัดแปลงจากนิยายฉบับไหน ต้องแน่ใจว่าพูดถึงเวอร์ชันใด—เวอร์ชันฉายทางทีวี หรือเวอร์ชันที่เป็นซีรีส์ออนไลน์ที่ออกมาทีหลัง ในฐานะคนที่ติดตามงานดัดแปลงมานาน ฉันรู้ว่าบางผลงานใช้ชื่อเดียวกันแต่ดัดแปลงจากนิยายคนละเรื่อง หรือปรับเปลี่ยนเนื้อหาเยอะจนเครดิตต้นฉบับอาจเขียนต่างกันได้ เช่นเดียวกับกรณีของละครไทยเรื่องอื่น ๆ ที่มักใส่ชื่อผู้เขียนนิยายต้นฉบับไว้ในเครดิตตอนแรกหรือท้ายเรื่อง ถ้าคุณบอกปีฉาย หรือชื่อหนึ่งในนักแสดงนำ ฉันจะสามารถระบุได้แน่นอนว่าเวอร์ชันที่คุณหมายถึงดัดแปลงมาจากนิยายเล่มไหนและของใคร ถ้าไม่สะดวกบอกตัวอย่างจากฉากหรือปี ฉันยังสามารถเล่าให้ฟังว่าปกติการดัดแปลงแบบนี้มักจะรักษาโครงเรื่องหลักของนิยายไว้แค่บางส่วน แล้วเพิ่มฉากใหม่เพื่อให้เข้ากับสื่อโทรทัศน์ — นี่คือสิ่งที่ฉันอยากเตือนให้คาดหวังไว้ก่อนจะลงรายละเอียดเรื่องต้นฉบับ

ชื่อนี้ชวนให้สงสัยได้ง่ายเลยว่ากำลังพูดถึงงานชิ้นไหน เพราะการทับศัพท์ชื่อภาษาจีนเป็นไทยมักมีหลายรูปแบบและบางครั้งชื่อเดียวกันอาจหมายถึงคนหรือผลงานคนละชิ้นได้ ถ้าพูดถึงซีรีส์ที่เป็นที่รู้จักมาก ๆ มักจะมีการดัดแปลงจากนิยายออนไลน์หรือวรรณกรรมจีนคลาสสิก ยกตัวอย่างเช่นซีรีส์ดังหลายเรื่องอย่าง 'ปรมาจารย์ลัทธิมาร' ที่ดัดแปลงจากนิยายออนไลน์ชื่อ '魔道祖师' หรือ 'The King's Avatar' ที่มาจากนิยายออนไลน์ '全职高手' ซึ่งแสดงให้เห็นรูปแบบการดัดแปลงในวงการทีวีจีนว่าแหล่งเพลิงของนักเขียนออนไลน์มักถูกนำมาต่อยอดเป็นซีรีส์ แต่สำหรับชื่อ 'จางจิ้งอี๋' ถ้าเป็นการทับศัพท์ตรง ๆ อาจมีความเป็นไปได้สองทางคือเป็นชื่อตัวละคร หรือตรงกับชื่อผลงานเดิมที่เขียนเป็นนิยายออนไลน์ และยังมีโอกาสเป็นชื่อของนักแสดงที่กลายเป็นชื่อที่คนไทยใช้เรียกแทนผลงานที่เธอรับบทด้วย เมื่อพิจารณาจากรูปแบบการดัดแปลงโดยทั่วไป ถ้า 'จางจิ้งอี๋' เป็นชื่อซีรีส์จริง ๆ ลักษณะงานต้นฉบับที่มักถูกหยิบมาดัดแปลงจะเป็นนิยายแนวโรแมนติก-ประวัติศาสตร์ (xianxia หรือ wuxia) หรือเว็บนเวลาที่มีฐานแฟนคลับบนแพลตฟอร์มอย่างจูกู๋/เร้ดบุ๊ก/ลู่ชน เป็นต้น ในหลายกรณีชื่อไทยอาจสะกดไม่ตรงกับพินอินเดิม ทำให้ค้นหาแหล่งที่มาทางชื่อเพียงอย่างเดียวเกิดความสับสนได้ง่าย ตัวอย่างในอดีตที่เคยเกิดเหตุการณ์แบบนี้คือหลายคนเรียกชื่อซีรีส์ตามชื่อตัวละครหรือชื่อนักแสดงแทนชื่อต้นฉบับ ทำให้ข้อมูลต้นฉบับถูกเข้าใจผิดไปได้ โดยสรุปคือถ้าต้องการคำตอบแน่นอนเกี่ยวกับว่า 'ซีรีส์จางจิ้งอี๋' ดัดแปลงจากนิยายฉบับไหน ควรยืนยันก่อนว่าชื่อนั้นหมายถึงผลงานใดในต้นฉบับจีน เพราะความคลาดเคลื่อนในการทับศัพท์และความหลากหลายของแหล่งที่มาทำให้คำตอบแตกต่างกัน แต่ถ้าเป็นงานแนวประวัติศาสตร์หรือแฟนตาซีตามที่วงการไทยนิยมดัดแปลง ก็มีแนวโน้มว่าแหล่งที่มาคือเว็บนเวลาจีนที่มีชื่อเดียวกับซีรีส์หรือชื่อตัวละคร ซึ่งเป็นเรื่องที่น่าตื่นเต้นเสมอเมื่อตามรอยฉบับนิยายต้นทางและเปรียบเทียบความต่างของบทกับบรรยากาศการถ่ายทำ — เป็นเรื่องที่ทำให้รู้สึกเสมอว่าการได้อ่านฉบับต้นฉบับก่อนดูซีรีส์ช่วยเพิ่มรสชาติและมุมมองในการชมได้มาก

ฉันหลงเสน่ห์การเล่าเรื่องในต้นฉบับของ 'ก้านแก้ว' ตั้งแต่หน้าแรก เพราะนิยายให้เวลาขยายความคิดและความเจ็บปวดของตัวละครอย่างละเอียด ทำให้โลกของเรื่องมีชั้นเชิงและความเชื่อมโยงในอดีตที่ชัดเจนกว่าบทโทรทัศน์ ต้นฉบับของ 'ก้านแก้ว' มักใช้มุมมองภายใน (internal monologue) กับการย้อนอดีตเพื่อแสดงเหตุจูงใจของตัวละคร ทำให้ผู้อ่านเข้าใจการตัดสินใจแปลกๆ ของตัวเอกได้อย่างเป็นเหตุเป็นผล ส่วนในฉบับละคร ผู้สร้างต้องย่อเนื้อหา จึงเลือกเน้นฉากปะทะที่เห็นผลชัดทางสายตา เช่น ฉากแรกที่ก้านแก้วทะเลาะในตลาดถูกย่อให้สั้นและเปลี่ยนเป็นบทพูดตรงเพื่อเร่งจังหวะและดึงผู้ชมทีวีทันที อีกด้านที่เห็นชัดคือการปรับตัวละครประกอบ หลายคนในนิยายมีบทบาทยาวๆ และมีเนื้อเรื่องย่อยเฉพาะตัว แต่ละครรวมบทตัวละครบางคนเข้าด้วยกันเพื่อลดจำนวนตอน ผลคือบางความซับซ้อนทางความสัมพันธ์หายไป แต่แลกกับจังหวะละครที่กระชับขึ้น งานภาพและดนตรีเข้ามาเติมอารมณ์แทนบรรยาย ทำให้ฉากความรักบางฉากดูทรงพลังขึ้นแม้รายละเอียดทางอารมณ์จะถูกลดทอนลง สุดท้ายฉันรู้สึกว่าสองเวอร์ชันให้รสชาติคนละแบบ—นิยายลงลึกทางความคิด ขณะที่ละครเน้นอารมณ์และภาพที่ก่อให้เห็นทันที

ดิฉันมักเจอความสับสนเรื่องชื่อละครที่แปลมาเป็นภาษาไทยซ้ำกันบ่อย ๆ ดังนั้นเมื่อเห็นคำถามเกี่ยวกับ 'ว่านฮองเฮา' สิ่งแรกที่นึกคือชื่อไทยนี้อาจถูกใช้กับผลงานหลายชิ้นทั้งละครประวัติศาสตร์ ซีรีส์แฟนตาซี หรือดัดแปลงจากนิยายออนไลน์คนละเรื่องกัน ในมุมของแฟนที่ติดตามงานดัดแปลง: บางครั้งคำว่า 'ฮองเฮา' ในชื่อละครเป็นเพียงคำโปรยทางการตลาด ไม่ได้แปลว่าละครนั้นยกมาจากนิยายชิ้นเดียวเสมอไป ละครบางเรื่องชัดเจนว่าดัดแปลงมาจากนิยาย — ผู้แต่งถูกระบุในเครดิตหรือคำโปรโมท แต่บางเรื่องก็เป็นบทโทรทัศน์ฉบับดั้งเดิมที่หยิบเอาองค์ประกอบประวัติศาสตร์และตำนานมาผสม เสน่ห์ของการค้นหาต้นตอคือการได้เห็นว่าผู้สร้างปรับเปลี่ยนพล็อตอย่างไรเมื่อย้ายจากหน้ากระดาษสู่จอ ถ้าคุณหมายถึงซีรีส์ที่มีชื่อไทยตรง ๆ จริง ๆ แนวทางที่ฉันมักใช้คือเทียบชื่อภาษาอังกฤษ/จีน/เกาหลีต้นฉบับแล้วดูเครดิตของละครเพื่อหาชื่อผู้เขียนต้นฉบับ ถ้าพบชื่อผู้เขียนนิยาย ความเชื่อมโยงมักชัดเจน แต่ถ้าเครดิตระบุว่าเป็น ‘บทโทรทัศน์โดย’ โอกาสสูงที่เป็นงานเขียนต้นฉบับมากกว่าการดัดแปลง สุดท้ายแล้วการไล่ดูเครดิตและบทย่อมให้คำตอบที่ชัดเจน ซึ่งทำให้ฉันชอบวิเคราะห์ความต่างระหว่างต้นฉบับกับฉบับทีวีมากขึ้น

ยกตัวอย่างคลาสสิกที่คนมักพูดถึงบ่อย ๆ คือ 'Bu Bu Jing Xin' เรื่องนี้ดัดแปลงจากนิยายและกลายเป็นปรากฏการณ์ทางหน้าจอได้ไม่ยากเพราะโครงเรื่องที่เข้มข้นและตัวละครมีมิติลึกซึ้ง การดูฉากความรักข้ามยุคของนางเอกกับองค์ชายทำให้ผมย้อนไปนึกถึงพล็อตต้นฉบับที่เน้นการสื่ออารมณ์ผ่านบทสนทนาและรายละเอียดเล็กๆ น้อยๆ การปรับมาเป็นซีรีส์ทำให้ภาพรวมกว้างขึ้น แต่ฉันเองยังชอบวิธีที่นิยายให้พื้นที่กับความในใจมากกว่า การเปลี่ยนแปลงบางจุดทำให้คนดูใหม่เข้าถึงได้ง่ายขึ้น ขณะเดียวกันแฟนนิยายบางคนก็จะชอบฉบับหนังสือมากกว่าเพราะได้ซึมซับมุมมองภายในของตัวละคร อีกเรื่องที่น่าสนใจในบริบทนี้คือ 'The Princess Weiyoung' ซึ่งฉบับซีรีส์ดึงเส้นเรื่องหลักจากนวนิยายแล้วขยายฉากการเมืองและความแค้นออกมา ฉากเสื้อผ้า ฉากวังหลวง และรายละเอียดฉากรักถูกคัดสรรอย่างตั้งใจ ทำให้ฉันรู้สึกว่าการดัดแปลงแม้จะไม่ตรงกับต้นฉบับทุกตอน แต่ก็สามารถยืนหยัดเป็นงานเล่าเรื่องที่ให้ความบันเทิงและอารมณ์ได้ดี

ความจริงคือฉันรู้สึกว่าซีรีส์ 'เพียงสบตา' นั้นมาจากนิยายออนไลน์ที่มีชื่อเดียวกัน โดยผู้เขียนใช้นามปากกา 'สายลมเหนือ' (ข้อมูลการตีพิมพ์และคอนเน็กชันกับโปรดักชันมักปรากฏในเครดิตต้นเรื่องและสื่อประชาสัมพันธ์) และเวอร์ชันซีรีส์พยายามรักษาโครงเรื่องหลักของต้นฉบับไว้มากกว่าการเขียนใหม่ทั้งหมด ตอนอ่านนิยาย ฉันรู้สึกคุ้นกับการเล่าเรื่องที่มุ่งไปทางอารมณ์ภายในตัวละคร ซึ่งซีรีส์ก็เลือกแสดงออกผ่านมุมกล้องและบทพูดที่เน้นความเงียบและแววตาแทนบทบรรยายยาว ๆ ที่มีในหนังสือ ช่วงกลางเรื่องมีการตัดฉากบางอย่างเพื่อให้จังหวะละครไหลลื่นขึ้น แต่โครงสร้างปมหลักยังเด่นชัดเหมือนในนิยายต้นฉบับ สรุปแบบไม่เป็นทางการคือคนที่ชอบอ่านต้นฉบับจะเห็นร่องรอยการดัดแปลงชัดเจน ทั้งการย่อเหตุการณ์และปรับตัวละครให้เข้ากับมาตรฐานการเล่าเรื่องบนหน้าจอ แต่แก่นของเรื่องยังคงเป็นสิ่งเดียวกัน ไว้ดูแล้วลองย้อนอ่านต้นฉบับจะเห็นความแตกต่างที่สนุกไปอีกแบบ

เราเป็นคนชอบสืบแหล่งที่มาของนิยายก่อนดูซีรีส์เสมอ และสำหรับ 'จิ่วฉงจื่อ' เรื่องนี้ต้นฉบับมาจากนิยายของ 'Mo Xiang Tong Xiu' (墨香铜臭) ซึ่งชื่อเสียงของผู้แต่งคนนี้โดดเด่นมากในวงนิยายจีนแนวแฟนตาซี-ปกรณัม พอรู้ว่าผลงานมาจาก 'Mo Xiang Tong Xiu' ก็เลยยิ่งสนใจรายละเอียดการดัดแปลง เพราะสไตล์การเล่าเรื่องของเธอมักเน้นความสัมพันธ์เชิงซับซ้อนและจังหวะอารมณ์ที่ขึ้นลงคล้ายกับที่เห็นในผลงานอย่าง 'Mo Dao Zu Shi' ผลงานอื่น ๆ ของเธอช่วยให้เข้าใจโทนเรื่องและความคาดหวังของแฟน ๆ ว่าเวอร์ชันซีรีส์จะเลือกโฟกัสจุดไหนบ้าง ผลลัพธ์ที่ได้ทำให้ฉันยิ้มได้กับการเห็นองค์ประกอบบางอย่างถูกรักษาไว้ ขณะเดียวกันก็ยอมรับการตัดต่อเพื่อให้เหมาะกับรูปแบบละครโทรทัศน์

ตั้งแต่ครั้งแรกที่เห็นบัตรเครดิตของซีรีส์นี้ในรายการแนะนำ ผมสะดุดใจกับความเข้มข้นของโลกการเมืองที่มันสื่อออกมา ชื่อเต็มที่คนไทยเรียกกันว่า 'รัชศก' จริง ๆ แล้วเป็นฉบับดัดแปลงจากนิยายจีนชื่อ '天盛长歌' ผลงานของ '天下归元' ซึ่งเป็นต้นฉบับที่วางโครงสร้างเรื่องแบบการเมืองในราชสำนักอย่างละเอียดลออ ผมรู้สึกว่าหนังสือของผู้เขียนวางแผนตัวละครกับเส้นเรื่องได้น่าสนใจ ต่างจากงานพีคแบบละครที่เน้นฉากดราม่ารุนแรงมากกว่า ในฉบับซีรีส์ยังมีการย่อส่วนบางฉากและเพิ่มมุมกล้องเพื่อให้คนดูทั่วไปเข้าถึงได้เร็วขึ้น แต่แก่นหลัก—เรื่องอำนาจ การทรยศ ความภักดี—ยังมาจากต้นฉบับโดยตรง ฉากการวางแผนเชิงกลยุทธ์และจังหวะเปลี่ยนเกมของตัวละครทำให้ผมนึกถึงความละเอียดอ่อนแบบเดียวกับ '甄嬛传' ที่เล่าเรื่องในราชสำนักเดียวกันแต่โทนแตกต่างกันไป ซึ่งช่วยให้เข้าใจว่าทำไมผู้สร้างถึงเลือกนิยายเล่มนี้มาดัดแปลง เพราะมันมีทั้งเรื่องบุคลิกตัวละครและเครือข่ายการเมืองที่เข้มข้นจนย่อยเป็นซีรีส์ได้ดี

เอาแบบตรงไปตรงมานะ เรื่องว่า 'สตรี หมายเลข1' ดัดแปลงจากนิยายฉบับไหน มันมีความสับสนอยู่พอสมควรเพราะชื่อเรื่องที่แปลต่างกันไปตามประเทศและสื่อที่นำเสนอ แต่ว่าถ้ามองจากกรณีที่ผู้ชมบ้านเราเห็นบ่อยๆ มักจะเป็นสองกรณีหลัก: บางเวอร์ชันเป็นงานดัดแปลงจากนิยายออนไลน์หรือเว็บนวนิยายของจีน/ไต้หวันที่ได้รับความนิยม ในขณะที่บางเวอร์ชันเป็นบทโทรทัศน์ต้นฉบับที่เขียนขึ้นใหม่โดยนักเขียนบทสำหรับผลิตเป็นซีรีส์เลย ฉันเองมักจะเริ่มจากการเช็กเครดิตตอนแรกของซีรีส์ ซึ่งจะบอกชัดเจนว่าเป็น 'ดัดแปลงจากนิยายโดย...' หรือเป็น 'บทโทรทัศน์โดย...' แต่ถ้าต้องสรุปโดยไม่อ้างเอกสารใดๆ ในภาพรวม งานที่ใช้ชื่อลักษณะนี้บ่อยครั้งจะมีต้นเรื่องเป็นนิยายออนไลน์ที่มีธีมหญิงแกร่งสู้ชีวิต จับประเด็นเรื่องอำนาจ ความรัก และการช่วงชิงตำแหน่งทางสังคม