นักออกแบบคนใดออกแบบคาแรกเตอร์ทศกัณฐ์ในอนิเมะ

นี่เป็นเรื่องที่ผมชอบคุยมากเกี่ยวกับการดัดแปลงตำนานเข้ามาในงานภาพเคลื่อนไหว เพราะคำถามแบบนี้ไม่มีคำตอบเดียวที่แน่นอน

ในมุมมองของคนที่ติดตามทั้งงานญี่ปุ่นและงานไทยมาเนิ่นนาน ผมมักจะบอกว่า ‘ทศกัณฐ์’ ในอนิเมะไม่ได้มีนักออกแบบคนเดียวตายตัว แต่จะขึ้นกับเวอร์ชันที่พูดถึง ยกตัวอย่างเช่น เวอร์ชันอนิเมะ-ภาพยนตร์ข้ามชาติที่มีการนำเรื่องราวรามเกียรติ์ไปใช้ องค์ประกอบของการออกแบบมักมาจากการร่วมงานของทีมศิลป์ของสตูดิโอผู้สร้าง ร่วมกับผู้ออกแบบคาแรกเตอร์หลักและผู้กำกับศิลป์ ซึ่งแต่ละคนจะตีความทศกัณฐ์แตกต่างกันไป ทั้งในแง่รูปลักษณ์ สี และความรู้สึกของตัวละคร

ถ้าพูดถึงตัวอย่างที่ชัดเจนในเวทีนานาชาติ ผมเคยเห็นผลงานที่ยกเอาคอนเซ็ปต์ดั้งเดิมของตำนานมาแปลงโฉมในรูปแบบสไตล์อนิเมะและคอมพิวเตอร์กราฟิก เช่นงานที่ผู้สร้างพยายามผสมผสานรากวัฒนธรรมท้องถิ่นกับภาษาภาพของอนิเมะตะวันออกไกล ผลลัพธ์คือแต่ละเวอร์ชันมี ‘ทศกัณฐ์’ ที่เป็นเอกลักษณ์ของทีมออกแบบนั้น ๆ — เช่นในบางงานไทยสมัยใหม่หรือภาพยนตร์แอนิเมชันที่หยิบยกตัวร้ายจากรามายณะมาใช้ คาแรกเตอร์มักจะถูกออกแบบโดยทีมศิลปะของสตูดิโอและนักออกแบบคาแรกเตอร์ที่ถูกจ้างมาเป็นพิเศษ มากกว่าจะเป็นชื่อคนเดียวที่ยืนหนึ่ง

สรุปคือ ถ้าต้องการรู้ชื่อคนออกแบบจริง ๆ ให้มองที่เครดิตของเวอร์ชันนั้น ๆ เพราะชื่อจะต่างกันไปตามการดัดแปลงและสตูดิโอ ผลงานแต่ละชิ้นย่อมมีนักออกแบบที่ใส่ลายนิ้วมือของตัวเองเข้าไป และนั่นแหละคือเสน่ห์ของการเห็นตำนานโบราณถูกตีความใหม่ในรูปแบบภาพเคลื่อนไหว

ความหลากหลายของการดัดแปลงทำให้ผมเห็นว่าไม่มีคำตอบเดียวสำหรับคำถามนี้ แต่ผมสามารถเล่าเชิงวิเคราะห์ให้ฟังได้เผื่อจะช่วยชี้ทาง

ผมมองงานออกแบบคาแรกเตอร์เป็นสามกลุ่มใหญ่: คนออกแบบต้นฉบับ (เช่น ผู้วาดหนังสือหรือภาพวาดพื้นบ้าน), นักออกแบบคาแรกเตอร์สำหรับสื่อภาพเคลื่อนไหว (ซึ่งมักถูกจ้างให้ตีความใหม่), และทีมศิลป์ของสตูดิโอที่ปรับรายละเอียดให้เข้ากับขั้นตอนผลิต ในหลายกรณีชื่อที่ปรากฏในเครดิตของอนิเมะจะเป็นผู้รับผิดชอบในการขึ้นสเก็ตช์หลัก และมีคนอื่น ๆ อีกหลายคนมาปรับปรุงจนออกมาเป็นแบบสุดท้าย ผมเห็นงานประเภทนี้บ่อย ๆ ในการดัดแปลงตำนานหรือวรรณกรรมโบราณ เพราะต้นฉบับมักไม่มีแบบฟอร์มคาแรกเตอร์ที่ชัดเจน จึงต้องอาศัยการตีความร่วมกัน

จากประสบการณ์ส่วนตัว ผมเคยตระเวนดูเครดิตหลังฉากและอ่านบทสัมภาษณ์ทีมงานบ่อย ๆ ทำให้เข้าใจว่าบางครั้งชื่อที่คนนึกถึงอาจเป็นแค่หนึ่งในหลาย ๆ คนที่ร่วมสร้างคาแรกเตอร์ขึ้นมา การระบุชื่อคนเดียวจึงอาจทำให้ภาพไม่ครบ ถ้าตั้งใจจะยืนยันชื่อจริง ๆ งานแต่ละเวอร์ชันต้องดูเครดิตตอนท้ายหรืออาร์ตบุ๊กของงานนั้นโดยตรง เพราะนั่นคือที่ที่คนออกแบบทั้งหลายถูกระบุไว้อย่างเป็นทางการ

ลองนึกภาพว่ากำลังยืนดูเครดิตตอนท้ายของอนิเมะเรื่องหนึ่ง แล้วพบว่าชื่อคนออกแบบคาแรกเตอร์สำหรับตัวละครใหญ่ ๆ อย่างทศกัณฐ์จะถูกระบุไว้อย่างชัดเจน นี่คือวิธีคิดสั้น ๆ ที่ผมใช้เมื่อสงสัยว่าใครออกแบบคาแรกเตอร์ตัวใดตัวหนึ่ง

ผมมักจะให้ความสำคัญกับสามอย่าง: ชื่อผู้ออกแบบคาแรกเตอร์หลัก, ชื่อผู้กำกับศิลป์, และทีมกราฟิกหรือสตูดิโอที่ผลิต ถึงแม้บางครั้งงานออกแบบที่เราจำได้ดีจะมาจากดีไซเนอร์เพียงคนเดียว แต่บ่อยครั้งมันคือผลงานร่วมกันของทีม การตีความทศกัณฐ์ในอนิเมะจึงแตกต่างกันไปตามแนวทางศิลป์ของแต่ละผลงาน — บางเวอร์ชันเน้นเอกเทศแบบโบราณ บางเวอร์ชันเน้นความดิบเถื่อนหรือล้ำอนาคต ซึ่งสะท้อนถึงรสนิยมและทิศทางงานของผู้ออกแบบในขณะนั้น

ผมชอบการดูว่าการตีความแต่ละครั้งบอกอะไรเกี่ยวกับยุคสมัยและความคิดของทีมงาน นี่แหละทำให้การตามหาคำตอบว่าใครออกแบบคาแรกเตอร์ทศกัณฐ์ในอนิเมะแต่ละเวอร์ชันเป็นการผจญภัยเล็ก ๆ ที่สนุกและให้มุมมองใหม่ ๆ เสมอ