นักเขียนคนไหนเป็นเจ้าของผลงาน ‘โยนบก’ 23 ตุลา

มีคนพูดถึงเหตุการณ์นี้บ่อยครั้งในแวดวงวรรณกรรม แต่ที่โดดเด่นคือการเชื่อมโยงกับ 'สี่แผ่นดิน' ของ ม.ร.ว.คึกฤทธิ์ ปราโมช เหตุการณ์ในวันที่ 23 ตุลาคม 2519 ที่มีการปะทะกันระหว่างนักศึกษาและเจ้าหน้าที่รัฐ ถูกมองว่าเป็นจุดเปลี่ยนสำคัญในสังคมไทย นวนิยายเรื่องนี้แม้จะเขียนถึงยุคก่อนเปลี่ยนแปลงการปกครอง แต่สะท้อนความขัดแย้งระหว่างค่านิยมเก่า-ใหม่ ที่คล้ายคลึงกับบรรยากาศช่วงเดือนตุลา ความเปรียบต่างระหว่างตัวละครอย่างแม่พลอยกับลูกหลาน ก็เหมือนภาพสะท้อนความขัดแย้งระหว่างคนรุ่นต่าง ๆ ในเหตุการณ์จริง

ช่วงสัปดาห์ที่ผ่านมาในทวิตเตอร์เต็มไปด้วยการพูดถึง 'โยนบก' ซึ่งเป็นฉากสำคัญจากอนิเมะ 'Attack on Titan' ตอนวันที่ 23 ตุลาคม หลายคนรู้สึกสะเทือนใจกับความโหดร้ายและการเสียสละของตัวละครหลัก ฉากนี้กลายเป็นไวรัลเพราะมันสะท้อนความขัดแย้งภายในใจมนุษย์ได้อย่างลึกซึ้ง แฟนๆ ถกเถียงกันหนักถึงความหมายที่ซ่อนอยู่เบื้องหลังการกระทำของเอเรน บางคนมองว่ามันคือทางเลือกสุดท้ายเพื่อปกป้องเพื่อน ในขณะที่อีกกลุ่มเห็นว่าเป็นการทำลายหลักการที่ตัวละครยึดถือมาตลอด กระแสบนทวิตเตอร์แสดงให้เห็นว่าอนิเมะเรื่องนี้ยังคงมีพลังในการกระตุ้นการสนทนาแม้จะจบไปแล้ว

ความสนใจใน 'โยนบก 23 ตุลา' ทำให้หลายคนรวมทั้งตัวผมอยากรู้ว่ามีบทสัมภาษณ์ของนักเขียนหรือเปล่า เท่าที่ตามหาจากแหล่งข้อมูลต่างๆ ก็ดูเหมือนจะยังไม่มีการสัมภาษณ์ที่เป็นทางการนัก ส่วนตัวคิดว่าถ้ามีคงจะน่าสนใจไม่น้อย เพราะเรื่องนี้มีแฟนๆ ที่ติดตามผลงานกันอยู่เยอะเหมือนกัน บางทีอาจเป็นเพราะนักเขียนต้องการให้งานพูดแทนตัวมันเอง หรืออาจจะยังไม่พร้อมเปิดเผยตัวตนก็ได้ แต่อย่างน้อยการได้อ่านแนวคิดเบื้องหลังการสร้างเรื่องคงทำให้เข้าใจงานลึกซึ้งขึ้น แฟนๆ คงอยากรู้ว่ามีแรงบันดาลใจมาจากอะไรบ้าง

ในฐานะคนที่คลุกคลีกับแฟนฟิกชันมานาน เหตุการณ์ 'โยนบก 23 ตุลา' ไม่ได้เป็นแค่การเคลื่อนไหวทางการเมืองธรรมดา สำหรับแวดวงแฟนฟิก มันคือการต่อสู้เชิงสัญลักษณ์ที่สะท้อนผ่านงานเขียนมากมาย ตัวละครในเรื่องมักถูกวางให้อยู่ในสถานการณ์คล้ายคลึงกัน เช่น การยืนหยัดต่อต้านอำนาจที่ดูไม่เป็นธรรม งานคลาสสิกอย่าง 'The Hunger Games' ก็เล่นกับธีมนี้โดยใช้การลุกฮือของประชาชนเป็นแกนเรื่อง ในทำนองเดียวกัน แฟนฟิกหลายเรื่องที่เขียนหลังเหตุการณ์นี้ มักใส่รหัสทางการเมืองผ่านฉากที่ตัวเอก 'โยน' สิ่งของเพื่อแสดงจุดยืน มันกลายเป็นภาษาภาพที่สื่อความหมายลึกซึ้งกว่าการประท้วงทั่วไป

การประท้วงในวันที่ 23 ตุลาคมเป็นช่วงเวลาที่เต็มไปด้วยความวุ่นวายทางการเมืองในไทย และมีนวนิยายหลายเล่มที่หยิบยกประเด็นนี้มาสะท้อนผ่านเรื่องราวของตัวละคร 'คืนบาปเล่มหนึ่ง' ของ ปราบดา หยุ่น เป็นตัวอย่างที่ชัดเจน เรื่องนี้เล่าผ่านสายตาของนักศึกษาที่ถูกซัดเข้าไปในเหตุการณ์จนต้องเผชิญกับความยากลำบากทั้งร่างกายและจิตใจ อีกเล่มที่แนะนำคือ 'เดือนเพ็ญ' โดย วิภาช ศรีสุพรรณ ที่แม้จะไม่พูดถึงเหตุการณ์โดยตรง แต่ใช้บรรยากาศความตึงเครียดทางการเมืองในช่วงนั้นเป็นฉากหลังให้ตัวละครหลักต้องตัดสินใจระหว่างความปลอดภัยกับอุดมการณ์ ส่วน 'แผ่นดินอื่น' ของ กนกพงศ์ สงสมพันธุ์ ก็เป็นอีกผลงานที่นำเสนอมิติของความสัมพันธ์ในครอบครัวที่แตกสลายเพราะความคิดทางการเมืองต่างกันในช่วงเวลานั้น

เคยได้ยินจากอาจารย์ที่เล่าให้ฟังว่า เหตุการณ์ 23 ตุลาคม 2519 เป็นจุดเปลี่ยนทางการเมืองที่สำคัญมาก ตอนนั้นกลุ่มนักศึกษาประชาชนออกมาเคลื่อนไหวเพื่อเรียกร้องประชาธิปไตย หลังการรัฐประหาร 6 ตุลา ที่ล้มรัฐบาลพลพรรคอาจารย์ปรีดี พนมยงค์ สิ่งที่ทำให้หลายคนจำได้แม่นคือภาพตำรวจใช้ความรุนแรงสลายการชุมนุม คนตายนับสิบ บาดเจ็บเป็นร้อย ตอนหลังมีคนเรียกว่า 'วันมหาวิปโยค' เพราะเป็นเหตุการณ์นองเลือดที่กระทบความรู้สึกคนไทยทั้งประเทศ บางคนบอกว่านี่คือเหตุผลที่ทำให้ขบวนการเรียกร้องประชาธิปไตยต้องเปลี่ยนวิธีการต่อสู้ หลังเห็นว่าการประท้วงบนถนนอาจไม่ปลอดภัยอีกต่อไป

ชื่อผู้แต่งของ 'ต้นพยัคฆ์หมอก' คือ กฤษณา อโศกสิน และหนังสือเล่มนี้เผยแพร่ครั้งแรกในปี พ.ศ. 2541 (ค.ศ. 1998) ซึ่งยังคงถูกพูดถึงในวงผู้อ่านไทยมาจนถึงวันนี้。 ผมจดจำความรู้สึกตอนอ่านหน้าแรกได้ชัดเจน เพราะสำนวนของกฤษณาโอบอุ้มบรรยากาศได้หนาแน่นเหมือนม่านหมอกที่ค่อย ๆ เผยรูปทรงของพยัคฆ์ เรื่องราวไม่ได้แค่เล่าเหตุการณ์ แต่ถักทอภาพชีวิตและภูมิปัญญาท้องถิ่นเข้าด้วยกัน จึงทำให้เล่มนี้ต่างจากนิยายร่วมสมัยหลายเล่มที่เน้นพลอตมากกว่าภาษา ผมชอบการวางโทนที่ทำให้ฉากกลางป่าหรือชนบทมีน้ำหนักทางอารมณ์ ถึงจะเป็นงานที่ตีพิมพ์เมื่อหลายสิบปีก่อน แต่การจัดวางตัวละครกับสถานที่ยังอ่านได้สดใหม่สำหรับผู้อ่านยุคนี้ และเป็นหนึ่งในหนังสือที่ผมมักหยิบมาเล่าให้เพื่อนฟังถ้าอยากแนะนำงานเขียนไทยที่ครบทั้งบรรยากาศและเนื้อหา

การที่ 'โยนบก 23 ตุลา' ถูกพูดถึงในวงกว้างสะท้อนถึงพลังของอินเทอร์เน็ตที่เปลี่ยนเรื่องราวท้องถิ่นให้เป็นไวรัลได้ในชั่วข้ามคืน ครั้งแรกที่เห็นคลิปนี้ในทวิตเตอร์ รู้สึกว่ามันคือปรากฏการณ์ที่เฉพาะตัวมากๆ การที่ประโยคสั้นๆ ดูเหมือนไร้สาระกลายเป็นมีมที่คนแชร์ต่อกัน มันชวนให้นึกถึง 'อีซูซุทัวร์' หรือ 'ปังปอนด์' ที่เคยระเบิดความนิยมแบบเดียวกัน สิ่งที่น่าสนใจคือเนื้อหาดั้งเดิมอาจไม่สำคัญเท่ากับวิธีที่ชุมชนออนไลน์ตีความและสร้างเรื่องเล่าใหม่รอบๆ มัน สังเกตไหมว่าตอนนี้มีแม้กระทั่งสติกเกอร์ไลน์และลายเสื้อที่หยิบประโยคนี้ไปใช้? นั่นแสดงให้เห็นว่าวัฒนธรรมป๊อปไทยยุคนี้รับเอา 'ความบังเอิญ' มาเป็นส่วนหนึ่งของความสร้างสรรค์ได้อย่างน่าทึ่ง

ในฐานะแฟนตัวยงของนิยายที่ชอบสอดส่ายหาความต่างเสมอ ผมยินดีเล่าเรื่องของนิยายชื่อ 'ญญ' ให้ฟังแบบที่จับต้องได้: นิยายเรื่องนี้เขียนโดยนักเขียนไทยนามปากกา 'ญญ' ซึ่งใช้ตัวอักษรสองตัวเดียวกับชื่อเรื่องเป็นเอกลักษณ์ ผู้แต่งคนนั้นมีแนวทางการเล่าเรื่องที่เน้นอารมณ์ละเอียดละออและการสื่อสารความสัมพันธ์ระหว่างตัวละครอย่างลึกซึ้ง จึงทำให้ผลงานได้รับความนิยมในกลุ่มผู้อ่านที่ชอบนิยายสายโรแมนซ์ดราม่าผสมเรื่องเหนือจริงเล็กๆ น้อยๆ สไตล์การเขียนของผู้แต่ง 'ญญ' มักสับเปลี่ยนมุมมอง เล่าเรื่องผ่านความคิดของตัวละครหลายคน ทำให้ผู้อ่านรู้สึกเข้าไปอยู่ในโลกของเรื่องได้ง่าย บรรยากาศงานเขียนมีทั้งความอ่อนโยนและความขมขื่น บทสนทนาฉลาด มีฉากที่ทำให้ใจหายและฉากที่เต็มไปด้วยความอบอุ่น การใช้ภาษาเป็นธรรมชาติ ไม่ติดศัพท์เทคนิค ปรับระดับวรรณศิลป์ได้พอเหมาะ ทำให้นิยายเข้าถึงคนอ่านวงกว้าง งานเขียนชิ้นนี้มักถูกพูดถึงในชุมชนออนไลน์ ของแฟนๆ ว่าเป็นงานที่อ่านแล้วรู้สึกเหมือนเพื่อนคนนึงเล่าเรื่องชีวิตให้ฟัง นอกจากเนื้อหาและสไตล์ ผู้แต่งยังโดดเด่นเรื่องการสร้างตัวละครที่มีมิติ ตัวเอกไม่ได้สมบูรณ์แบบ มักมีบาดแผลจากอดีตและการเรียนรู้ใหม่ ทำให้เรื่องราวมีการพัฒนาอย่างต่อเนื่องและไม่ทิ้งปมสำคัญไว้โดยไม่มีการเฉลย นอกจากนี้ยังมีการเชื่อมโยงกับธีมสังคมเล็กๆ เช่นครอบครัว ความคาดหวัง และการเติบโต ความสำเร็จของนิยายทำให้มีการนำไปทำรูปแบบอื่นบ้าง ทั้งการตีพิมพ์รวมเล่มในรูปแบบหนังสือและการดัดแปลงเป็นการ์ตูนหรือเว็บนิยายที่มีภาพประกอบ ช่วยเพิ่มฐานแฟนจนกลายเป็นกระแสพูดถึงในสังคมอ่านออนไลน์ สุดท้ายความชอบส่วนตัวคือผมประทับใจกับวิธีที่ผู้แต่ง 'ญญ' เลือกใช้รายละเอียดเล็กๆ น้อยๆ ในการขับเคลื่อนอารมณ์ เหมือนการวางจิ๊กซอว์ชิ้นเล็กๆ ให้เข้าที่ทีละชิ้น ทำให้ตอนจบของเรื่องมีน้ำหนักและไม่รู้สึกถูกบังคับ หากใครสนใจลองเริ่มอ่านจากช่วงต้นเรื่องจะสัมผัสสไตล์ได้ชัด และจะเข้าใจว่าทำไมผมถึงหลงใหลงานเขียนชื่อนี้จนยากจะถอนตัว