นิวตริโนถูกใช้เป็นแก่นเรื่องในมังงะหรืออะนิเมะเรื่องไหน?

หลังจากพลิกหน้ามังงะหน้าแรกของ 'Majin Tantei Nōgami Neuro' ผมตกหลุมรักความแปลกของตัวละครนี้ทันที นิวโรเป็นตัวเอกหลักของเรื่อง เป็นปีศาจสายพันธุ์พิเศษที่กิน 'ปริศนา' แทนอาหารปกติ และปรากฏตัวในโลกมนุษย์เพื่อหาแรงกระตุ้นจากคดีลึกลับต่าง ๆ ฉากเปิดเรื่องที่เขาเข้ามาในร้านของยาโกะและเสนอข้อตกลงแปลก ๆ เพื่อให้เธอเป็นหน้ากากมนุษย์ให้เป็นคู่หูในการสืบนั้นชัดเจนมาก — นั่นคือจุดเริ่มต้นที่ทำให้บทของเขาพาเรื่องเดินไปข้างหน้า ในมุมมองของการเล่าเรื่อง นิวโรไม่ใช่ฮีโร่แบบคลีน ๆ แต่เป็นพลังขับเคลื่อนที่ทำให้แต่ละตอนมีรสชาติ เขาคิดเร็ว จัดฉากได้โหดเพียงพอและมักใช้เทคนิคที่คาดไม่ถึงเพื่อดึงความจริงออกมา ฉันชอบไดนามิกระหว่างความไร้หัวใจของนิวโรกับการเรียนรู้ความเป็นมนุษย์ของคู่หู เพราะมันทำให้มังงะเรื่องนี้มีทั้งความตลก ดาร์ค และความอบอุ่นในเวลาเดียวกัน

ตรงไปตรงมา บอกได้เลยว่า บจจิไม่ได้เป็นสำเนาของตัวละครตัวเดียวจากมังงะหรืออนิเมะเรื่องใดเรื่องหนึ่งโดยตรง แต่รูปลักษณ์กับการเล่าเรื่องของเขาชวนให้นึกถึงนิยายพื้นบ้านและตัวละครหุ่นเชิดอย่าง 'Pinocchio' ที่เป็นเด็กที่ต้องเรียนรู้โลกผ่านการทดลองและความบริสุทธิ์ ภาพลักษณ์เรียบง่าย ตาโต ท่าทางเหมือนตุ๊กตา และประเด็นเรื่องการเติบโตกับการยอมรับตัวตน ทำให้ผมรู้สึกว่าเส้นกราฟความเป็นเด็กของบจจิถูกถ่ายทอดด้วยภาษาง่าย ๆ คล้ายนิทาน ทั้งยังมีมิติด้านความสัมพันธ์ที่ลึกกว่านิยายหุ่นเชิดทั่วไป เพราะบทบาทของคนรอบข้างและความไว้วางใจเป็นหัวใจของเรื่อง ในมุมการออกแบบตัวละคร ผมชอบที่ไม่ได้พยายามลอกแบบใคร แต่หยิบเอาองค์ประกอบคลาสสิกมาประกอบกันจนกลายเป็นตัวตนที่เป็นเอกลักษณ์ นั่นแหละทำให้บจจิยังคงสดใหม่ และอ่านได้ทั้งในมุมมองเด็กและผู้ใหญ่

บางสิ่งในการเอาเรื่องวิทยาศาสตร์มาผสมกับการเล่าเรื่องทำให้ผมตื่นเต้นเสมอ และคำว่า 'นิวตริโน' ก็มักถูกยกมาเป็นเครื่องมือทางพล็อตที่ง่ายและดูล้ำๆ พูดตรงๆ ว่าคำว่า 'นิวตริโน' ในซีรีส์ยอดฮิตมักถูกใช้อย่างกว้าง ๆ มากกว่าจะถูกต้องตามหลักฟิสิกส์แบบเป๊ะ ๆ — นิวตริโนเป็นอนุภาคมูลฐานชนิดหนึ่งที่ไม่มีประจุไฟฟ้า มีมวลเล็กมาก และมีปฏิสัมพันธ์กับสสารผ่านแรงอ่อน (weak interaction) เท่านั้น ผลคือมันเกือบจะทะลุผ่านโลกได้โดยไม่ถูกหยุด การที่ซีรีส์บอกว่านิวตริโนทะลุกำแพงหรือไปได้ไกลเหมือนคลื่นรังสีทั่วไป นั้นพอจะสอดคล้องกับความจริง แต่รายละเอียดอื่นๆ มักถูกละเลย เช่น การกล่าวว่า 'นิวตริโนไม่มีมวลเลย' ซึ่งไม่ถูกต้องสมัยนี้ เพราะการทดลองแสดงว่ามันมีมวลขนาดจิ๋วและยังมีปรากฏการณ์ 'ออสซิลเลชัน' เปลี่ยนรสชาติหรือ flavor ระหว่างทาง ซึ่งเป็นเรื่องสำคัญทางวิทย์ ซีรีส์มักทำผิดพลาดแบบที่เห็นกันบ่อย เช่น ยกให้นิวตริโนเป็นแหล่งพลังงานมหาศาลที่ถ่ายโอนพลังทันทีจนระเบิดได้จริง หรือทำให้มันเป็นตัวส่งข้อมูลหรืออาวุธที่ควบคุมได้ง่าย เทคโนโลยีตรวจจับนิวตริโนจริงๆ ต้องใช้อุปกรณ์ใหญ่โตและสังเกตเหตุการณ์หายากมาก เช่นแสงเชเรนคอฟในน้ำลึกหรือในน้ำแข็ง การจะเอานิวตริโนมาเป็นปัจจัยที่เห็นผลทันทีในฉากแอ็กชันจึงเป็นการย่อส่วนความซับซ้อนอย่างมาก แต่ในมุมของคนเล่าเรื่อง ฉากแบบนั้นก็เข้าใจได้เพราะต้องการความตื่นเต้นและการอธิบายที่รวบรัด สำหรับคนดูที่อยากรู้ว่าซีรีส์ใดใกล้เคียงความจริง ให้สังเกตว่าพูดถึงต้นกำเนิดนิวตริโน (จากดวงอาทิตย์ ปฏิกิริยานิวเคลียร์หรือซูเปอร์โนวา) และการพูดถึงออสซิลเลชันหรือการตรวจจับอย่างแม่นยำหรือไม่ ถ้ามีก็ถือว่าใส่ใจรายละเอียดมากกว่าปกติ ท้ายสุดแล้ว ผมมองว่าการใช้ 'นิวตริโน' ในงานสร้างสรรค์เป็นอาวุธสองคม มันช่วยให้เรื่องรู้สึกมีมิติด้านวิทย์และลึกลับ แต่ก็อาจปล่อยความเข้าใจผิดไปสู่ผู้ชม ถ้าซีรีส์จะเล่นกับความจริงก็ไม่เป็นไรเลย แต่อยากให้ผู้ชมได้สนุกแล้วก็แอบสงสัยจนครุ่นคิดต่อจริงๆ

แปลกดีที่เห็นคำว่า 'เดักxxx' ถูกยกขึ้นมาแบบนี้ — คำนี้ไม่ได้เป็นสำนวนมาตรฐานในวงการอนิเมะที่ผมคุ้นเคยเลย เวลาผมเจอคำที่ดูถูกเซ็นเซอร์หรือสะกดแปลก ๆ แบบนี้ มักจะคิดก่อนเลยว่าเป็นคำเล่นของแฟนคอมมูนิตี้หรือมุกท้องถิ่นมากกว่า ตัวอย่างเช่นในชุมชนไทย เงินภาษาและการล้อคำกับชื่อตัวละครเป็นเรื่องปกติ ที่ผมเจอบ่อยคือแฟน ๆ เอาชื่อจากอนิเมะอย่าง 'Bocchi the Rock!' มาล้อกับคำไทยจนกลายเป็นมุกเฉพาะกลุ่ม ดังนั้นมีความเป็นไปได้สูงว่า 'เดักxxx' เป็นการเพี้ยนจากชื่อจริงของตัวละคร ประโยคสั้น ๆ แบบนี้อาจมาจากการพิมพ์ผิด การเซ็นเซอร์แบบตั้งใจ หรือการผสมคำเล่นชาวเน็ต สรุปในมุมมองของคนที่ติดตามวงการนานพอสมควร ผมคิดว่าโอกาสที่มันจะเป็นชื่อตัวละครจากอนิเมะหรือมังงะหลัก ๆ น้อยมากกว่าที่จะเป็นครีเอชั่นของแฟน ๆ หรือมุกบนโซเชียล ซึ่งมักจะเปลี่ยนรูปและแพร่ไปไวกว่าเนื้อหาต้นฉบับ แค่เห็นรูปแบบคำแล้วผมรู้สึกว่ามันน่าจะมาจากการเล่นคำในไทยซะมากกว่า

เริ่มจาก 'Neon Genesis Evangelion' — งานชิ้นนี้เป็นตัวอย่างคลาสสิกที่ตั้งคำถามเรื่องมนุษยธรรมในแบบหนักแน่นและเจ็บปวด ฉันรู้สึกว่ามันไม่ใช่แค่เรื่องราวหุ่นยักษ์ต่อสู้ แต่มันคือการสะท้อนจิตใจของตัวละครที่แตกสลายและการถามว่าอะไรคือความหมายของการเชื่อมต่อระหว่างมนุษย์ ฉากที่ตัวละครเผชิญหน้ากับความโดดเดี่ยว ความกลัว และความอยากจะถูกรับรู้ ทำให้ฉันคิดถึงคำถามพวกนี้บ่อย ๆ ว่าเราเป็นมนุษย์เพราะเราแบ่งปันความเจ็บปวดหรือเพราะเรามีจิตสำนึกร่วมกัน งานนี้ยังโบกมือท้าทายแนวคิดเรื่องการรวมกันเป็นหนึ่ง (Instrumentality) ซึ่งตั้งคำถามว่าการยุติความแตกต่างจริง ๆ แล้วเป็นการฆ่ามนุษยธรรมหรือกลับเป็นหนทางสู่การเข้าใจกันกันแน่ ในมุมมองของฉัน มันเป็นผลงานที่ทำให้ย้อนมองตัวเองบ่อย ๆ และยังคงกระตุกให้สงสัยว่าการเป็นมนุษย์ต้องมีความทุกข์เป็นส่วนนึงหรือเปล่า

แวบแรกที่คิดถึงประเด็นนี้เลยคือ เหมือนค้นพบว่าธีมที่นักเขียนไทยชอบเล่นกันมักจะเป็นเรื่องชุมชน วิญญาณ การเมืองและความเปลี่ยนแปลงของสังคม จึงทำให้นิวตริโนซึ่งเป็นอนุภาคมูลฐานที่แทบไม่สะท้อนตัวเอง กลายเป็นวัตถุดิบที่ค่อนข้างเฉพาะทางสำหรับนิยายไซไฟไทย แม้จะมีนิยายไทยไม่กี่เรื่องที่หยิบเอานิวตริโนมาเป็นแกนกลางของพล็อต แต่ฉากหลังทางวิทย์แบบนี้สามารถใส่ความเป็นไทยได้อย่างแยบยล ทั้งการนำเสนอภูมิประเทศ ประเพณี ความเชื่อ และปัญหาสังคมที่เข้มข้น ทำให้ไอเดียเรื่องอนุภาคที่ผ่านทะลวงทุกอย่างกลายเป็นสัญลักษณ์ได้ง่าย ความเป็นไปได้ทางพล็อตมีหลายแนว: นิวตริโนถูกใช้เป็นเครื่องมือสื่อสารข้ามมิติ ข้ามเวลา หรือข้ามดาว ทำให้เกิดพล็อตแนว thriller ที่ตัวเอกต้องตามสัญญาณลึกลับจากใต้ภูเขาไฟที่มีฐานตรวจจับ นิวตริโนยังสามารถเป็นตัววัดเหตุการณ์ระดับมหภาค เช่น ระเบิดนิวเคลียร์ การปะทุของดวงดาว หรือการเปลี่ยนแปลงแกนโลก นักเขียนไทยสามารถใช้จุดนี้เชื่อมกับเรื่องโลกร้อน ทรัพยากร หรือความขัดแย้งทางการเมืองได้อย่างชวนคิด อีกแนวคือใช้ความสามารถของนิวตริโนที่ผ่านวัสดุได้โดยไม่สะท้อนเป็นเครื่องมือ 'ดูอดีต' ของพื้นที่ เช่น เผยร่องรอยการทิ้งสารพิษหรือเหตุการณ์สงครามลับใต้ดิน ซึ่งพล็อตแบบนี้ให้โทนสืบสวนและดราม่าเข้มข้น การยกตัวอย่างต่างประเทศก็ช่วยให้เห็นภาพ: งานระดับโลกที่หยิบเอาฟิสิกส์ดาราศาสตร์มาใช้อย่าง 'The Three-Body Problem' หรือหนังคลาสสิกแบบ 'Contact' แสดงให้เห็นว่าการเอาวิทยาศาสตร์มาทำเป็นพื้นฐานเรื่องราวทำให้เกิดความยิ่งใหญ่และความเศร้าของมนุษย์ได้เช่นไร สำหรับฉากไทย เราอาจเห็นนิยายที่ใช้จุดวัดนิวตริโนติดตั้งในอุโมงค์เขาใหญ่ ใต้ทะเลอ่าวไทย หรือติดตั้งใกล้แหล่งโบราณสถานเพื่อถอดรหัสเหตุการณ์ยุคก่อนประวัติศาสตร์ ตรงนี้จะเชื่อมโยงกับตำนานท้องถิ่นได้สนุก เช่น นิวตริโนที่มีรูปแบบผิดปกติเป็นสัญญาณเตือนของเรื่องราวสมัยสุโขทัยหรืออยุธยา ถูกตีความผิดจนเกิดความขัดแย้งและปะทะทางอุดมการณ์ ท้ายที่สุด ผมมองว่านิวตริโนเป็นเครื่องมือที่เปิดประตูให้กับนิยายไซไฟไทยหลายรูปแบบ ทั้งดิบๆ แบบ techno-thriller ที่เน้นการตามล่าทางวิทย์ หรือแบบมีมิติทางวัฒนธรรมที่เล่นกับความเชื่อและการตีความทางสังคม การเอานิวตริโนมาใช้ไม่จำเป็นต้องอธิบายเชิงเทคนิคลึกจนคนอ่านหลุดออกจากเรื่อง แค่ใช้เป็นจุดเชื่อมให้ตัวละครต้องตัดสินใจเกี่ยวกับคุณค่าทางศีลธรรมและความเป็นมนุษย์ ก็เพียงพอจะทำให้เรื่องมีพลังได้ แล้วก็อดไม่ได้ที่จะตื่นเต้นเมื่อคิดว่านักเขียนไทยคนไหนจะกล้าหยิบเรื่องนี้มาขยี้ มันทั้งท้าทายและน่าจดจำจริงๆ

แอบชอบเวลาที่เกมหรือแฟรนไชส์หยิบเอาบุคคลจากประวัติศาสตร์มาทำเป็นตัวละครที่มีบุคลิกใหม่ ๆ และกรณีของไอแซก นิวตันก็ถูกนำไปใช้ในลักษณะนี้บ่อยครั้งนะ ความรู้สึกเวลาที่เห็นชื่อนิวตันโผล่มาในเครดิตหรือบทพูด มักทำให้ฉันตั้งใจดูขึ้นมาทันที เพราะมันมักจะเป็นสัญญาณว่าผลงานนั้นจะเล่นกับแนวคิดวิทยาศาสตร์หรือปรัชญาเกี่ยวกับกฎฟิสิกส์ ในมุมของแฟนเกมเยาว์วัย ฉันคิดว่างานที่โดดเด่นที่สุดคืองานแฟรนไชส์ที่นิยมนำบุคคลทางประวัติศาสตร์มาสร้างเป็นตัวละครแบบแฟนตาซี เช่น 'Fate/Grand Order' ที่มักจะมีการอ้างอิงหรือสร้างเวอร์ชันของนักคิดดัง ๆ ขึ้นมาเป็น 'Servant' หรือแรงบันดาลใจให้กับตัวละครบางตัว แม้ว่าจะเป็นการแต่งเติมลักษณะและพลังแบบเหนือจริง แต่แก่นของนิวตัน—อัจฉริยะด้านคณิตศาสตร์และฟิสิกส์ที่ค้นพบกฎแรงโน้มถ่วงและแคลคูลัส—มักถูกยกมาเป็นจุดขายในการออกแบบคาแรกเตอร์และพลังพิเศษ การเห็นภาพลักษณ์นิวตันในแนวแฟนตาซีทำให้ฉันชอบมองว่ามันคือการผสมผสานระหว่างความจริงทางประวัติศาสตร์กับจินตนาการล้ำยุค ซึ่งให้ความรู้สึกทั้งชวนติดตามและขำในแบบเดียวกัน

การได้เห็นรูปแบบของอะนูบิสในงานอนิเมะที่ผมคลุกคลีกับมานานมันทำให้คิดถึงการออกแบบตัวร้ายที่มีมิติอย่าง ’JoJo’ มากกว่าที่คิด ผมชอบว่าที่นี่อะนูบิสไม่ได้แค่เป็นเทพโบราณ แต่ถูกตีความเป็น 'Stand' ที่มีความลึกลับและโหดร้าย—มันเป็นดาบสาปที่ฝังจิตวิญญาณ เดินเรื่องด้วยการครอบครองและเรียนรู้ศิลปะการต่อสู้จากคนที่ยืนจับมัน เมื่อฉากการต่อสู้เกิดขึ้นความเยือกเย็นของภาพและท่วงท่าที่แปลกกว่าปกติทำให้การ์ตูนฉากนั้นมีความเข้มข้นกว่าหลายเรื่องที่ใช้เทพในรูปแบบตรงไปตรงมา สไตล์การเล่าในเรื่องนี้ทำให้ผมรู้สึกว่าการยกเอาตำนานอียิปต์มาแปลงเป็นพลังการ์ตูนเป็นไอเดียที่ฉลาด เหมือนเอาโครงสร้างของตำนานมาใส่กลไกการต่อสู้และการเล่าเรื่อง ฉากที่ตัวละครต้องรับมือกับดาบที่เรียนรู้จากผู้ใช้ก่อนหน้าและกลับมาท้าทายคนใหม่เป็นฉากโปรด เพราะมันผสมทั้งความขลังและความน่าสะพรึงได้อย่างลงตัว

นานมีบุ๊คส์มีผลงานแปลจากญี่ปุ่นที่หลากหลายและเข้าถึงคนอ่านหลายวัยเลยนะ ผมมักเห็นพวกงานแปลที่ไม่ใช่แค่มังงะแบบเล่มต่อเล่ม แต่ยังรวมถึงนิยายดัดแปลงจากอนิเมะ หนังสือภาพที่เอาเนื้อเรื่องจากการ์ตูนมาทำเป็นหนังสือเด็ก และหนังสือแนะนำหรืออาร์ตบุ๊กที่เกี่ยวกับภาพยนตร์อนิเมะ ตามที่ผมสังเกต นานมีมักเลือกนำผลงานที่เหมาะกับตลาดบ้านเรา เช่น หนังสือสำหรับเด็กเล็กที่มีภาพสีสวย ๆ หรือหนังสือ tie-in ที่เป็นนิยายแปลจากผลงานภาพยนตร์อนิเมะ เหมาะกับคนที่อยากมีของสะสมแบบเป็นเล่มจริง ๆ มากกว่าการอ่านออนไลน์ สุดท้ายผมชอบความหลากหลายที่เขานำเข้ามา เพราะทำให้ชั้นหนังสือมีความน่าสนใจและเป็นแหล่งให้คนรุ่นใหม่ได้รู้จักงานญี่ปุ่นในรูปแบบที่แตกต่างจากมังงะสายหลัก

แสงจันทร์แดงที่ทำให้บรรยากาศในเกมหนาขึ้นเป็นสิ่งที่ทำให้ผมตกหลุมรักงานออกแบบโลกของ 'Bloodborne' ตั้งแต่แรกเห็น ฉากสำคัญอย่างเมื่อเอาชนะ 'Rom, the Vacuous Spider' แล้วท้องฟ้าจะเปลี่ยนเป็นพระจันทร์สีเลือด เป็นโมเมนต์ที่ไม่ใช่แค่ภาพสวยแต่เปลี่ยนโทนของทั้งเกมทันที ความรู้สึกว่าทุกสิ่งกำลังกลายเป็นฝันร้ายทำให้การต่อสู้ทุกครั้งหลังจากนั้นมีน้ำหนักขึ้นอย่างเห็นได้ชัด ในฐานะแฟนเกมที่ชอบบรรยากาศสยองแบบโกธิก ผมมองว่า 'Bloodborne' ใช้พระจันทร์สีเลือดเป็นสัญลักษณ์ของการเปิดเผยความจริงที่น่ากลัว ทำให้ฉากเล็กๆ อย่างถนนที่เงียบเหงา หรือปราสาทที่ถูกทิ้งร้าง กลายเป็นเรื่องราวที่มีผลต่อจิตใจคนเล่นได้โดยไม่ต้องอธิบายมากนัก — ใครชอบความตึงเครียดแบบค่อยเป็นค่อยไป แนะนำให้เล่นตอนกลางคืนแล้วปล่อยให้แสงจันทร์แดงเข้าครอบงำบรรยากาศก่อนจะลงมือสู้จริงๆ