ประวัติผีตาโขนมีจุดเริ่มต้นที่ไหนและทำไม

ไม่ใช่เรื่องไกลตัวเลยที่งาน 'ผีตาโขน' จะเต็มไปด้วยความหมายลึกซึ้งและชั้นเชิงทางประวัติศาสตร์ที่มากกว่าการแต่งหน้าเล่นผี บอกตรง ๆ ว่าภาพของคนใส่หน้ากากวิ่งรอบวัดในอำเภอด่านซ้าย จังหวัดเลย ไม่ได้เกิดจากความบันเทิงล้วน ๆ แต่มาจากการผสมผสานระหว่างความเชื่อพื้นบ้านกับพิธีทางพระพุทธศาสนา หนึ่งในเรื่องเล่าที่มักถูกอ้างถึงคือเรื่องราวจาก 'พระเวสสันดร' ซึ่งภาพรวมของงานบุญที่เล่าต่อกันมานั้นถูกถักทอเข้ากับการเชิญชวนสิ่งศักดิ์สิทธิ์ ความคึกคัก และการให้พรชุมชน สิ่งที่ผมชอบสังเกตคือการทำหน้ากากและการแสดงมีร่องรอยของพิธีกรรมเรียกฝน เรียกโชค และการระบายความเครียดของชุมชน การแต่งกายเว้ยเฮ้ย การปะทะเสียงกลอง แคน และการเล่นตลกเชิงประชดเชิงสัญลักษณ์ ทำให้เห็นว่ามันไม่ใช่แค่เทศกาลเชิงศิลปะแต่ยังเป็นพื้นที่ปลดปล่อยทางสังคม พอรู้เรื่องราวเชิงประวัติศาสตร์แบบนี้แล้ว บรรยากาศทุกครั้งที่มีงานมันเลยดูมีน้ำหนักและอบอุ่นกว่าการเป็นเพียงโชว์สำหรับนักท่องเที่ยว

ในความทรงจำของคนชอบการ์ตูนพื้นบ้านอย่างฉัน 'ผีตาโขน' เป็นงานที่จับจังหวะระหว่างเทศกาลพื้นเมืองกับโลกเหนือธรรมชาติได้อย่างละมุนและขมคอไปพร้อมกัน ฉันเดินเข้าไปหามันเหมือนคนอยากรู้ว่าหน้ากากที่ดูตลกจะซ่อนอะไรข้างในบ้าง เรื่องราวหลักเล่าเกี่ยวกับเด็กหนุ่มชื่อปอน (ตั้งชื่อให้ชวนเชื่อมโยงกับความเรียบง่ายของชนบท) ที่เติบโตในหมู่บ้านเล็กๆ ทางภาคอีสาน ซึ่งทุกปีมีงานเทศกาลที่คนต้องสวมหน้ากากผีตาโขนเพื่อเรียกขวัญและรักษาจิตวิญญาณของชุมชนไว้ เนื้อเรื่องย่อจะเริ่มจากปอนที่อยากทำหน้ากากเป็นของตัวเอง และการฝึกฝนกับช่างหน้ากากผู้เฒ่า ทำให้เขาได้เรียนรู้ตำนานเก่าๆ เกี่ยวกับบรรพบุรุษที่กลายเป็นผีคุ้มหมู่บ้านตอนกลางคืน พอผ่านเหตุการณ์สำคัญอย่างการละเล่นหน้ากาก (ฉากนี้เป็นหนึ่งในตอนสำคัญที่แสดงท่วงท่าทางและเสียงดนตรีประจำท้องถิ่น) ปอนได้พบกับ 'ผีตาโขน' ตัวจริง — ซึ่งไม่ได้เป็นแค่ผีร้าย แต่เป็นตัวแทนของความทรงจำและความรับผิดชอบต่อดิน น้ำ ป่า ความตาย และการเกิดใหม่ ตอนสำคัญที่ฉันมักหยิบขึ้นมาพูดคุยคือ 1) ตอนพิธีหน้ากากคืนแรกที่ปอนต้องเลือกเข้าพิธีด้วยใจที่ไม่แน่นอน — ฉากนี้ใช้ภาพซ้อนระหว่างความสนุกสนานของผู้คนและเงาทางจิตใจ ทำให้ความขัดแย้งภายในตัวเอกชัดเจน 2) ตอนเดินทางเข้าไปในป่าศักดิ์สิทธิ์ซึ่งปอนได้เจอวิญญาณบรรพบุรุษ — เป็นซีนที่เปลี่ยนโทนจากเรียลิสติกเป็นสัญลักษณ์อย่างชัด 3) ตอนเผชิญหน้ากับนักพัฒนาเมืองที่ต้องการทำลายพื้นที่วัดและป่าชุมชน — จุดนี้เป็นการตั้งคำถามเรื่องการอนุรักษ์กับการพัฒนา ฉากจบของการ์ตูนมักเลือกวิธีประนีประนอมหรือสละบางอย่างเพื่อให้ชุมชนยังมีรากเหง้าอยู่แทนการชนะด้วยความรุนแรง ภาพรวมแล้วฉันมองว่า 'ผีตาโขน' ไม่ได้เป็นแค่เรื่องผี แต่เป็นนิทานสมัยใหม่ที่ชวนให้เราตั้งคำถามว่าอะไรคือมรดกที่ควรรักษา ฉากหน้ากาก การละเล่นพื้นเมือง และบทสนทนากับวิญญาณกลายเป็นสัญลักษณ์ที่ทำให้เรื่องนี้กินใจมากกว่าการหวาดกลัวเพียงอย่างเดียว เหมาะจะอ่านในคืนฝนพรำ นั่งจิบชาร้อนๆ แล้วให้ตัวเองไหลไปกับบรรยากาศของชนบทและเสียงกลองของเทศกาล

เป็นภาพที่ติดตาเสมอเมื่อพูดถึงประเพณีแห่งความสนุกปนความลึกลับอย่าง 'ผีตาโขน' — ต้นกำเนิดหลักของงานเทศกาลนี้อยู่ที่อำเภอด่านซ้าย จังหวัดเลย ในภาคอีสานของไทย งานนี้ผสมผสานระหว่างความเชื่อพื้นบ้าน อารมณ์ขันของชาวบ้าน และพิธีกรรมทางพุทธศาสนาเข้าด้วยกัน ชื่อ 'ผีตาโขน' มาจากหน้ากากที่โดดเด่นเป็นพิเศษ ตาโตกว่าปกติ รูปร่างแปลกตาและสีสดใส ทำให้ใคร ๆ ก็จดจำได้ทันที แต่ถ้าถามถึงรากเหง้าว่ามาจากไหน คำอธิบายที่นิยมพูดถึงกันมากที่สุดคือมาจากการร่วมฉลองงานบุญผะเหวด ซึ่งเป็นการแสดงและสวดเล่าเรื่องพระเวสสันดรชาดก ประเพณีดังกล่าวถูกดัดแปลงให้มีการแต่งตัวเป็นผีและการแห่รอบหมู่บ้าน เพื่อเพิ่มรสชาติและความสนุกให้กับงานบุญ การเล่าเรื่องต้นกำเนิดมักมีหลายมิติ บางเรื่องเล่ากันว่าเป็นการเชิญชวนและต้อนรับพระเวสสันดรที่กลับมาจากการละทิ้งทรัพย์สมบัติ บางตำนานบอกว่าเป็นการแสดงให้เทพหรือวิญญาณเห็นถึงความยินดีและความเป็นมิตรของชุมชน ชนิดที่ว่าการแต่งเป็นผีคือการเล่นบทตลกเพื่อเรียกเสียงหัวเราะและให้ความบันเทิง ขณะเดียวกันก็สะท้อนความเชื่อเชิงอนิเมิสต์ คือการใช้ประเพณีเพื่อขับไล่สิ่งชั่วร้ายและขอฝนขอความอุดมสมบูรณ์ในฤดูเพาะปลูก เทศกาลมักจัดขึ้นราวฤดูฝนหรือช่วงงานบุญสำคัญตามปฏิทินจันทรคติ ทำให้มีทั้งพิธีทางศาสนาและความสนุกสนานของการแห่พาเหรด หน้ากากและชุดที่เห็นในงานจึงไม่ได้มีหน้าที่เดียว แต่มีหลายหน้าที่ทั้งการเล่าเรื่อง การปกป้อง และการเชื่อมสัมพันธ์ของคนในชุมชน ในความรู้สึกของฉัน ประเพณีนี้เป็นตัวอย่างชั้นเยี่ยมของการผสมผสานวัฒนธรรม สององค์ประกอบที่ต่างกันอย่างพุทธศาสนาและความเชื่อพื้นบ้านสามารถอยู่ร่วมกันได้อย่างกลมกลืน ความสนุกสนานและความขึงขังที่มาพร้อมพิธีกรรมทำให้เทศกาลมีมิติหลากหลาย ทั้งเสียงกลองที่ดังสนั่น ผู้คนที่หัวเราะร่า และความรู้สึกขลังเมื่อเห็นขบวนหน้ากากสีสันเจิดจ้า ฉันชอบมุมที่ประเพณีนี้ไม่ยึดติดกับกฎเกณฑ์เคร่งครัด แต่ยอมให้เกิดการเล่น การล้อเลียน และการร่วมมือกันของชุมชน ซึ่งทำให้มันเป็นงานที่อบอุ่นและมีชีวิตชีวา เห็นได้ชัดว่าต้นกำเนิดของ 'ผีตาโขน' ไม่ได้เป็นเรื่องเดียว แต่เป็นการรวมตัวของประวัติศาสตร์ ความเชื่อ และความคิดสร้างสรรค์ของชาวบ้านที่สืบทอดกันมา และนั่นแหละที่ทำให้ฉันรู้สึกหลงรักประเพณีนี้มาก

การได้เห็น 'ผีตาโขน' แบบใกล้ชิดทำให้ผมเข้าใจความเป็นมาของงานเทศกาลนี้มากขึ้นกว่าที่เคยคิด รากของ 'ผีตาโขน' ผสมผสานระหว่างความเชื่อพื้นบ้านและพิธีกรรมทางพุทธศาสนา งานมักจัดขึ้นควบคู่กับงานบุญใหญ่ที่เรียกกันว่า 'บุญผะเหวด' หรือบางท้องถิ่นเรียก 'บุญหลวง' ซึ่งมีการทำบุญเพื่อท้าวกษัตริย์หรือเล่าเรื่องพุทธปรัมปราต่าง ๆ หน้าที่ของขบวนและการแต่งกายหน้ากากนั้นไม่ได้มีแค่ความบันเทิง แต่ยังเป็นการแสดงบทบาทของวิญญาณหรือผีที่มาร่วมพิธีกรรมเพื่อชวนคนมาทำบุญ ในเชิงประวัติศาสตร์ งานนี้สะท้อนความพยายามของชุมชนท้องถิ่นในการคงเอาประเพณีไว้ ท่ามกลางการเปลี่ยนแปลงทางสังคมและการท่องเที่ยว ซึ่งบางครั้งหน้ากากกับพิธีกรรมถูกดัดแปลงให้เหมาะกับผู้ชมภายนอก แต่แก่นกลางยังคงเป็นการรวมตัวกันของชุมชนเพื่อเฉลิมฉลองและทำบุญร่วมกัน ความรู้สึกตอนนั้นสำหรับผมคือความอบอุ่นแบบชนบทที่ยังมีชีวิตอยู่

หน้ากาก 'ผีตาโขน' มีชั้นความหมายที่ลึกกว่าการเป็นเพียงเครื่องแต่งกายสำหรับการละเล่น — ในมุมมองของฉันมันคือสัญลักษณ์ของความผสมผสานระหว่างความเชื่อพื้นบ้านกับพิธีกรรมทางพุทธศาสนา ที่คนในชุมชนใช้อธิบายความไม่แน่นอนของโลกและทำพิธีถือศีลทำบุญเพื่อสร้างความสมานฉันท์ ตำนานที่ถูกเล่าต่อกันมากที่สุดมักเชื่อมโยงกับงานบุญใหญ่ที่เรียกว่า 'บุญผะเหวด' หรือบางครั้งเรียก 'บุญผะเวท' ซึ่งมีเรื่องราวจากชาดก เช่น เรื่องการกลับมาของบุคคลสำคัญที่นำมาซึ่งความสนุกและการละเล่น ผู้คนสวมหน้ากากแปลกตา วิ่งรอบหมู่บ้าน ทำให้บรรยากาศทั้งขบขันและขลังไปพร้อมกัน การสวมหน้ากากจึงทำหน้าที่เป็นทั้งการระบายความกลัว การล้อเล่นกับโลกวิญญาณ และการเรียกโชคเรียกลาภให้แก่ชุมชน เมื่อมองในเชิงประวัติศาสตร์ หน้ากากไม่ได้เป็นรูปทรงเดียวมาตลอด มีการปรับเปลี่ยนตามวัสดุที่หาได้ รูปแบบการวาดหน้าก็สะท้อนอิทธิพลจากท้องถิ่นและการค้าข้ามพื้นที่ ดังนั้นประวัติของหน้ากากจึงไม่ใช่เรื่องเดียว แต่เป็นการเล่าเรื่องหลายชั้นที่ซ้อนทับกัน ทั้งตำนาน พิธีกรรม และสุนทรียะชุมชน ซึ่งทำให้ 'ผีตาโขน' ยังคงมีเสน่ห์และความหมายที่เปลี่ยนไปตามเวลา

แน่ชัดว่า 'ผีตาโขน' มีรากเหง้าชัดเจนที่สุดในภาคตะวันออกเฉียงเหนือของไทย — นั่นคือแผ่นดินที่พิธีกรรมนี้เกิดและถูกสืบทอดมาอย่างต่อเนื่องจนกลายเป็นส่วนหนึ่งของวิถีชุมชน. ผมโตมาพร้อมภาพของหน้ากากสีสันจัดจ้าน เสียงกลอง และผู้เฒ่าที่เล่าเรื่องราวการทำบุญที่ผสมผสานความเชื่อแบบพุทธกับความเชื่อพื้นบ้าน ทุกรายละเอียดของพิธีในพื้นที่นี้มักจะมีคำอธิบายเชิงตำนานประกอบ ไม่ใช่แค่หน้ากากผีจอมซน แต่คือการแสดงออกถึงการทำบุญเพื่อความอุดมสมบูรณ์ การเชื่อมต่อกับบรรพบุรุษ และการเยียวยาจิตใจของชุมชน สิ่งที่ทำให้ภาคอีสานตอบคำถามเรื่องต้นกำเนิดได้ชัดกว่าพื้นที่อื่นคือการมีแหล่งข้อมูลที่เป็นชุมชนจริงๆ — งานประเพณีที่จัดขึ้นโดยชาวบ้านเอง พิธีกรรมที่ยังทำตามแบบเดิม และตำนานเล่าขานจากปากสู่ปากของคนในท้องถิ่น เมื่อได้ไปดูพิธีจากมุมมองนี้ คุณจะได้ยินการเชื่อมโยงระหว่างพิธีกรรมทางพุทธศาสนา (เช่นการทำบุญ ฟังธรรม) กับการเล่นละครพื้นบ้านและการแต่งหน้าหน้ากาก ซึ่งรวมกันเป็นเหตุผลว่าทำไมชาวบ้านถึงเคร่งครัดกับแบบแผนและการสืบทอด อีกมุมหนึ่งที่ผมชอบคือความหลากหลายของการเล่าเรื่อง: สื่อภายนอกมักเอาพฤติกรรมตลกขบขันของผู้ร่วมขบวนไปเน้น แต่เมื่อได้ฟังเรื่องราวจากผู้เฒ่าผู้แก่หรือคนในหมู่บ้าน จะได้เห็นมิติของการปลอบใจและการอ้อนวอนผีเพื่อให้ฝนตก ปลูกข้าวได้ หรือเพื่อรักษาเอกลักษณ์ชุมชนไว้ นั่นจึงทำให้ภาคนี้ไม่ใช่แค่การแสดง แต่เป็นบทบันทึกต้นกำเนิดที่ยังมีลมหายใจ หากอยากเข้าใจจริงๆ แนะนำให้เริ่มจากการสัมผัสงานที่จัดโดยชุมชนท้องถิ่น — บรรยากาศและคำเล่าจะเติมเต็มภาพอดีตให้ชัดขึ้นกว่าการดูจากสื่อภายนอกเพียงอย่างเดียว. ปิดท้ายด้วยความประทับใจส่วนตัว: สำหรับผม การได้ยืนดูขบวนในค่ำคืนที่เต็มไปด้วยเสียงเพลงและหัวเราะจากคนท้องถิ่น คือการเข้าใจต้นกำเนิดได้ดีที่สุด

เราเคยหลงใหลกับบรรยากาศดนตรีที่พยายามจับความเป็นเทศกาลพื้นบ้านไทยในเวอร์ชันการ์ตูนของ 'ผีตาโขน' อยู่หลายครั้ง สไตล์เพลงที่มักติดตาติดใจไม่ใช่แค่ทำนอง แต่มันคือการผสมผสานระหว่างเครื่องเป่า เครื่องตี และซาวด์สเคปที่ทำให้รู้สึกว่าอีกซอกหนึ่งของเรื่องราวกำลังหายใจ เพลงธีมหลักของหลายผลงานที่เล่าเรื่อง 'ผีตาโขน' มักใช้เมโลดี้เรียบ ๆ ที่วนซ้ำเป็น motif ให้ความรู้สึกทั้งสนุกและลึกลับ เช่น ท่อนคอรัสสั้น ๆ ที่ซ้อนด้วยเพอร์คัชชั่นแบบบ้าน ๆ หรือการใส่เสียงขลุ่ย/แคนให้กลิ่นอายชนบท ซึ่งถ้าฟังดี ๆ จะจำได้ง่ายและอยากย้อนกลับมาฟังซ้ำ ในมุมมองที่เป็นแฟนหนังและเพลง การได้ยินธีมแบบนี้จะทำให้ฉันนึกถึงวิธีที่เพลงใน 'Spirited Away' ทำกับฉากเทศกาล—มันเติมความหมายให้ภาพและตัวละคร แต่กับ 'ผีตาโขน' จะมีความดิบและเป็นท้องถิ่นมากขึ้น ถ้าต้องหาซื้อหรือฟังแบบถูกลิขสิทธิ์ ให้เริ่มจากการดูเครดิตตอนจบของการ์ตูนเพื่อหาชื่อคอมโพสเซอร์หรือชื่ออัลบั้ม เพราะหลายครั้งเพลงประกอบรวมอยู่ในอัลบั้มซาวด์แทร็กเดียวที่วางขายดิจิทัล แพลตฟอร์มที่มักมีให้ซื้อหรือสตรีมได้คือ Apple Music/iTunes, Spotify, YouTube Music และ JOOX สำหรับผลงานอินดี้หรือเพลงที่ทำโดยครีเอเตอร์อิสระ บ่อยครั้งจะเจอบน Bandcamp ซึ่งเป็นทางเลือกที่ดีเพราะซื้อแล้วช่วยศิลปินโดยตรง นอกจากนั้นถ้าอยากได้แบบแผ่นจริง ให้ลองตามร้านซีดีอิสระ หอศิลป์ หรือบูทงานเทศกาลที่เกี่ยวข้องกับหนังและดนตรี บางทีสตูดิโอผู้ผลิตหรือผู้จัดจำหน่ายในเครดิตก็มีการโอเพ่นขายซีดีหรือบันเดิลพิเศษ การสนับสนุนแบบซื้อแทนการสตรีมอย่างเดียวจะช่วยให้ผู้ทำเพลงได้ค่าตอบแทนที่ชัดเจนขึ้น สุดท้ายแล้ว ดนตรีของ 'ผีตาโขน' ที่ติดใจฉันไม่ใช่แค่ทำนองเดียว แต่เป็นความสามารถของเพลงในการยกภาพเทศกาลขึ้นมาให้ได้ฟังเหมือนเห็นภาพจริง ๆ ถ้าพบอัลบั้มไหนที่ชอบ จัดการซื้อหรือกด follow คอมโพสเซอร์คนนั้นไว้ จะได้เห็นผลงานใหม่ ๆ และได้ช่วยให้ฉากพื้นบ้านแบบนี้ถูกเก็บรักษาในรูปของเพลงต่อไป

เวลาที่ได้ยินเรื่องเล่าของผีตาโขนจากคนอีสานครั้งแรก รู้สึกว่ามันเป็นภาพผสมระหว่างความตลกกับความศักดิ์สิทธิ์ที่ไม่เหมือนใคร งานผีตาโขนโดยทั่วไปมีรากมาจากประเพณีทำบุญใหญ่ของชาวอีสานที่เรียกว่า 'บุญผะเหวด' หรือที่บางท้องถิ่นเรียกกันว่า 'บุญพระเวสสันดร' ซึ่งเป็นการแสดงความกตัญญูและสาธารณะบุญตามเรื่องราวพระเวสสันดรชาดก เรื่องราวหลักเกี่ยวกับการให้ทานอย่างไม่มีเงื่อนไข และการกลับมาของบุคคลสำคัญในชุมชน งานแห่หน้ากากใหญ่ที่เราเห็นในผีตาโขนถูกถักทอให้เข้ากับกิจกรรมทางพระศาสนา เช่น การออกร่วมขบวน การทำบุญตักบาตร และการบวช นั่นทำให้หน้ากากและการละเล่นซึ่งดูเหมือนพิธีชาวบ้านกลายเป็นส่วนหนึ่งของการทำบุญตามพุทธประเพณี เมื่อมองในแง่วัฒนธรรม ผีตาโขนจึงไม่ใช่แค่การแต่งหน้าหรือการละเล่น แต่เป็นการแสดงออกทางศรัทธาที่รวมเอาความเชื่อพื้นบ้านกับพุทธศาสนาเข้าด้วยกัน ฉันรู้สึกว่าความแปลกประหลาดและความสนุกของงานช่วยดึงคนในชุมชนมาเข้าร่วมพิธีบุญได้ง่ายขึ้น และนั่นเองคือเหตุผลที่ประเพณีนี้คงอยู่และถูกสืบทอดมาจนวันนี้

หน้ากากไม้ที่มีรอยแตกร้าวและคราบเกลือยังคงหลอกหลอนภาพในหัวฉันเสมอ ฉันมองตัวเอกของ 'ผีตาโขน ภาค ใต้' เป็นคนที่เกิดในหมู่บ้านเล็กๆ ริมทะเล ทายาทจากตระกูลช่างทำหน้ากากแต่ชีวิตไม่ได้เรียบง่ายเหมือนงานฝีมือที่เขาสืบทอดมา พ่อแม่ของเขาเป็นทั้งช่างและผู้รักษาพิธีกรรมท้องถิ่น ทำให้เขาเติบโตท่ามกลางเรื่องเล่าเกี่ยวกับผีสาแหรกและเทพธิดาทะเล เขาออกจากหมู่บ้านไปเรียนในเมือง แต่ความผูกพันกับพิธีกรรมลากเขากลับเมื่อเกิดภัยพิบัติทางทะเล สิ่งที่ทำให้ตัวเอกน่าสนใจคือความขัดแย้งภายใน: เขารู้ภาษาของความทันสมัยแต่ฝังหัวด้วยความเชื่อโบราณ หน้ากากที่เขาชุบชีวิตไม่ใช่แค่ศิลปะ แต่เป็นพาหนะที่เก็บความทรงจำของคนในหมู่บ้าน ทุกครั้งที่เขาสวมหน้ากาก จะมีเส้นแบ่งระหว่างตัวตนจริงกับวิญญาณที่สิงสถิตบางเบา เรื่องราวสะท้อนการต่อสู้ระหว่างการรักษารากเหง้ากับการอยากหลุดพ้น และฉันชอบการเขียนที่ให้ความละเอียดเรื่องภูมิปัญญาชาวบ้านผสานกับบาดแผลจากอดีต ทำให้ทุกการเต้น เรียกขาน และเสียงกลองไม่ใช่แค่ฉาก แต่เป็นการรักษาและการเปิดเผยตัวตนอย่างเปราะบาง

คนที่เคยเห็นหน้ากากจากงานประเพณีท้องถิ่นจะเข้าใจความต่างระหว่างของทำมือกับของผลิตเป็นล็อตใหญ่ ฉันเคยไปชมขบวนแห่และแผงช่างที่ 'ผีตาโขน' ในจังหวัดเลยอย่างใกล้ชิด — บรรยากาศนั้นช่วยให้รู้เลยว่าส่วนใหญ่ของแท้จะขายโดยช่างท้องถิ่นหรือครอบครัวที่ทำสืบทอดกันมา ต่อให้มีร้านของที่ระลึกในเมืองใหญ่ก็อาจเป็นของจำลองที่ทำแบบเร่งด่วน ถ้าต้องการชิ้นแท้ ให้มองหาจุดสังเกตเช่นเนื้อกระดาษหรือเปลือกไม้ที่ปั้นเป็นรูปหน้า ร่องรอยการปาดสีด้วยแปรง ขอบที่ไม่เรียบสมบูรณ์และเชือกหรือวัสดุเก่าๆ ที่ร้อยไว้ ด้านราคานั้นขึ้นกับขนาดงานและชั่วโมงทำ แต่การซื้อจากช่างโดยตรงมักให้ความคุ้มค่า ทั้งยังได้เรื่องราวและความหมายของลวดลายด้วย สุดท้าย บางครั้งการยอมจ่ายเพิ่มเล็กน้อยเพราะได้ชิ้นที่มีประวัติและฝีมือมันคุ้มค่า ฉันยังรู้สึกชอบเวลาที่ได้ฟังช่างเล่าต้นกำเนิดลายหน้ากากก่อนจะห่อให้กลับบ้าน