สกุณามีฉบับแปลภาษาอื่นๆ และค่ายไหนจัดพิมพ์

การหาสำเนา 'สกุณา' เวอร์ชันภาษาไทยอาจกลายเป็นการล่าสมบัติที่สนุกกว่าที่คิด — แบบที่ฉันเพลินไปกับการส่องร้านหนังสือออนไลน์กว่าเสียอีก ผมเริ่มต้นจากร้านหนังสือใหญ่ๆ ที่มีสต็อกออนไลน์ เพราะสะดวกและมักมีบริการจัดส่งทั่วประเทศ ได้แก่ร้านชื่อคุ้นหูที่คนอ่านหนังสือไทยมักแวะเข้าไปดูเป็นประจำ คราวนี้ฉันจะเน้นเช็ครายละเอียดปก/ผู้แปล/ปีพิมพ์ให้แน่ใจว่าเป็นฉบับภาษาไทยจริง ไม่ใช่แค่หน้าปกแปลชื่อ จากนั้นถ้าไม่เจอในร้านหลักๆ ก็ขยับไปยังมาร์เก็ตเพลสที่ขายหนังสือใหม่และมือสอง — บ่อยครั้งที่ร้านเล็กหรือผู้ขายรายย่อยจะมีสต็อกเก่าที่หายาก อีกเทคนิคที่ฉันใช้คือดูแพลตฟอร์มอีบุ๊กกับร้านที่เน้นหนังสือดิจิทัลเพราะบางเรื่องอาจมีลิขสิทธิ์ออกเป็น e-book ก่อนหรือแทนเวอร์ชันปกแข็ง ตรวจดูว่ามีเวอร์ชันภาษาไทยในร้านขายไฟล์หรือไม่ ถ้าต้องการรับประกันว่าได้ฉบับภาษาไทยให้ดูคำอธิบายสินค้าและตัวอย่างหน้าสารบัญหรือหน้าต้นฉบับก่อนสั่งซื้อ ถ้าเป็นเล่มที่หายากจริงๆ การตั้งแจ้งเตือนสินค้าในร้านออนไลน์หรือการขอให้ร้านสาขาแจ้งเมื่อมีสต็อกกลับมาขายก็ช่วยได้มาก ถ้าชอบเดินดูของจริง ฉันแนะนำให้โทรศัพท์ถามสาขาร้านใหญ่หรือร้านเฉพาะทางก่อนออกไป เพราะบางสาขาอาจมีสำเนาเก็บอยู่หลังร้าน ไม่มีโชว์ออนไลน์ สุดท้ายถ้าเจอสำเนาที่ไม่แน่ใจสภาพ ให้ถามรายละเอียดรูปเพิ่มเติมก่อนจ่ายเงิน การได้หนังสือที่ถูกต้องและสภาพดีทำให้ความตื่นเต้นตอนเปิดอ่านยิ่งคุ้มค่าอยู่แล้ว

ชื่อเรื่อง 'สกุณา' เป็นคำที่ฟังดูเรียบง่ายแต่มันกลับมีโอกาสที่จะหมายถึงผลงานหลายประเภท ทั้งนิยาย บทกวี เรื่องสั้น หรือแม้แต่ชื่อตัวละครในงานสื่ออื่น ๆ ทำให้คำถามว่า 'สกุณาเขียนโดยใครและตีพิมพ์ครั้งแรกเมื่อไร' ต้องเริ่มจากการระบุให้แน่ชัดก่อนว่าเวอร์ชันไหนที่กำลังพูดถึง เพราะในวงการวรรณกรรมไทยมักมีชื่อเรื่องเดียวกันซ้ำกันได้บ่อย หากหมายถึงงานวรรณกรรมเครื่องพิมพ์ทั่วไป มักจะมีข้อมูลชัดเจนอยู่ในหน้าปกหรือหน้าท้ายของหนังสือ เช่น ชื่อนักเขียน สำนักพิมพ์ ปีที่พิมพ์ และสิ่งตีพิมพ์ต้นฉบับ แต่ถ้าเป็นบทกวีโบราณ นิทานพื้นบ้าน หรือผลงานที่เผยแพร่ในนิตยสารยุคก่อน ข้อมูลเกี่ยวกับผู้แต่งและปีแรกพิมพ์อาจกระจัดกระจายหรือไม่ชัดเจน จนอาจต้องอาศัยการเปรียบเทียบกับสารานุกรมวรรณกรรมหรือบันทึกของห้องสมุดกลางเพื่อยืนยันแหล่งที่มา การตรวจเช็กข้อมูลพื้นฐานเป็นกุญแจสำคัญเมื่ออยากรู้ผู้แต่งและปีพิมพ์ของงานชื่อ 'สกุณา' ถ้าถือเล่มหนังสือไว้ในมือ ให้พลิกดูหน้าปกด้านใน หน้าหลังปก หรือคำนำของเล่มนั้น เพราะปกติจะมีบันทึกว่าตีพิมพ์ปีใดและพิมพ์โดยสำนักพิมพ์ไหน ส่วนงานที่เผยแพร่ในรูปแบบบทความหรือเรื่องสั้นในนิตยสารเก่า ก็มีโอกาสพบชื่อผู้เขียนและวันที่ตีพิมพ์ในสารบัญหรือหัวเรื่องของฉบับนั้น ๆ สำหรับผลงานที่มีการแปลหรือถูกปรับเป็นสื่ออื่น ๆ ตรวจสอบข้อมูลฉบับต้นฉบับจะช่วยให้ระบุผู้เขียนดั้งเดิมได้ชัดเจนขึ้น นอกจากนี้การอ้างอิงจากบัตรรายการห้องสมุดหรือฐานข้อมูลวรรณกรรมเป็นวิธีที่ช่วยยืนยันปีพิมพ์แรกและการจัดพิมพ์ซ้ำต่าง ๆ ได้ดี เหล่านี้เป็นแนวทางที่ใช้ได้เมื่อต้องการความชัดเจนและความถูกต้องของข้อมูล ครั้งหนึ่งฉันเองเคยตื่นเต้นกับการตามหาที่มาของชื่อเรื่องที่คุ้นเคย พบว่าบางครั้งงานที่มีชื่อนั้นถูกตีความและตีพิมพ์ซ้ำหลายรูปแบบ บางเวอร์ชันอาจเป็นงานสั้นที่ตีพิมพ์ครั้งแรกในวารสาร แล้วถูกรวบรวมลงเล่มภายหลัง ทำให้ปีพิมพ์แรกกับปีที่เห็นในหนังสือข้างหน้าต่างกันได้ หากเป้าหมายคืออยากอ้างอิงอย่างเป็นทางการ ให้ยึดตามการตีพิมพ์ครั้งแรกที่มีหลักฐานชัดเจน ส่วนถ้าสนใจแง่มุมเชิงวรรณศิลป์และการแปลความ ก็อาจสนุกกับการสำรวจว่าชื่อ 'สกุณา' ถูกตีความในยุคต่าง ๆ อย่างไร สุดท้ายแล้วชื่อเรื่องเพียงคำเดียวมักพาไปสู่การค้นพบที่คาดไม่ถึง และนั่นคือเหตุผลที่การตกหลุมรักงานเขียนยังคงทำให้หัวใจเต้นแรงอยู่เสมอ

มีเรื่องน่าสนใจคือ เวอร์ชันของนิทาน 'กระต่ายกับเต่า' ที่มาจากชุดนิทานอีสปหรือที่เรียกกันว่า Aesop's Fables มีการแปลและตีพิมพ์ในภาษาหลักของโลกเกือบครบถ้วน เราเห็นฉบับแปลอย่างเป็นทางการในภาษาอังกฤษ ฝรั่งเศส เยอรมัน และสเปนเป็นหลัก เพราะนักแปลและนักสะสมได้รวบรวมเรื่องนี้อยู่ในคอลเลกชันใหญ่ๆ หลายฉบับ นอกจากนี้ยังมีฉบับแปลเป็นภาษารัสเซีย อิตาลี โปรตุเกส และภาษาสแกนดิเนเวียบางฉบับด้วย ในเชิงประวัติศาสตร์ นิทานชุดนี้ถูกดัดแปลงไปตามยุคสมัยและวัฒนธรรมของแต่ละพื้นที่ ดังนั้นคุณอาจเจอความแตกต่างเล็กน้อยทั้งในภาษาสำนวน ภาพประกอบ และโทนการเล่า เมื่อเราอ่านฉบับแปลของประเทศต่างๆ จะเห็นมุมมองที่เปลี่ยนไป เช่นฉบับภาษาฝรั่งเศสอาจให้ความรู้สึกเรียบหรู ขณะที่ฉบับภาษาญี่ปุ่นอาจเน้นความเรียบง่ายและภาพประกอบละเอียด ความหลากหลายแบบนี้เป็นเหตุผลที่ทำให้เรื่องเล่าโบราณยังสดใหม่อยู่เสมอ

มีผลงานชื่อ 'Sakuna: Of Rice and Ruin' ที่คนไทยมักเรียกสั้น ๆ ว่า 'สกุณา' ซึ่งเป็นเกมอินดี้จากญี่ปุ่นโดยทีมพัฒนา Edelweiss และถ้าตั้งใจถามถึงงานชื่อนี้ นั่นก็คือคำตอบที่ชัดเจนสำหรับวงการเกม ฉันชอบวิธีที่เกมผสมระหว่างการปลูกข้าวแบบละเอียดกับแอ็กชันแบบแพลตฟอร์ม ทำให้ตัวเกมมีทั้งความนิ่งของการดูแลพืชผลและความตื่นเต้นของการต่อสู้ Edelweiss เป็นทีมเล็ก ๆ ที่มีผลงานที่ค่อนข้างเป็นที่จดจำในกลุ่มคนเล่นเกมอินดี้ หนึ่งในผลงานก่อนหน้าที่คนมักพูดถึงคือ 'Astebreed' ซึ่งเป็นเกมแนวยานยิงแอ็กชันสวยงามที่ได้รับคำชมด้านงานกราฟิกและการออกแบบระดับเจาะลึก การที่ทีมเดียวกันทำทั้งเกมแอ็กชันเพียว ๆ แล้วมาทำเกมที่ผสมองค์ประกอบฟาร์มกับแอ็กชันแบบนี้ ทำให้เห็นความหลากหลายทางไอเดียของกลุ่มพัฒนาอย่างชัดเจน ถารยงานส่วนตัวแล้ว ฉันรู้สึกว่าถ้าคำถามของคุณหมายถึงงานในวงการเกม การบอกชื่อทีมพัฒนาพร้อมยกตัวอย่างผลงานอื่น ๆ อย่าง 'Astebreed' จะช่วยให้เข้าใจรากของสไตล์ที่เห็นใน 'สกุณา' ได้ง่ายขึ้น และถ้าอยากคุยต่อเรื่องดีเทลการออกแบบหรือซาวด์แทร็ก ฉันยินดีเล่าเพิ่ม

ชื่อ 'เมียอิเหนา' มักถูกพูดถึงเมื่อต้องอธิบายงานวรรณกรรมที่ข้ามพรมแดนภาษามลายู-อินโดนีเซียมายังภาษาไทย โดยส่วนใหญ่ฉบับแปลไทยมักมีต้นฉบับอยู่ในภาษามลายูโบราณหรือภาษาชาวอินโดนีเซียท้องถิ่นที่ได้รับการบันทึกในรูปแบบจารีตพื้นบ้าน จากประสบการณ์การอ่านหลายฉบับ จะบอกว่าคุณภาพของฉบับแปลขึ้นกับสองปัจจัยหลักคือความเข้าใจในบริบทวัฒนธรรมและทักษะในการถ่ายทอดภาษาคลาสสิกให้อ่านง่ายในภาษาไทย ฉบับแปลที่ดีจะรักษาน้ำเสียงดั้งเดิมไว้บางส่วน เช่น คำพังเพยหรือการอ้างอิงทางศาสนา แต่ก็ปรับรูปแบบคำพูดให้คนยุคปัจจุบันอ่านไม่สะดุด ในทางกลับกัน หากแปลตรงตัวเกินไปก็จะกลายเป็นถ้อยคำแข็งกระด้างและอ่านยาก บางฉบับที่เจอจะมีคำอธิบายประกอบและบรรณานุกรม ทำให้เข้าใจบริบทประวัติศาสตร์ได้ดีขึ้น เมื่ออ่านแล้วรู้สึกว่าได้ทั้งเรื่องราวและความหมายเชิงวัฒนธรรมไปพร้อมกัน ไม่เช่นนั้นนิยายพื้นบ้านอย่าง 'Sitti Nurbaya' ที่แปลดีจะต่างจากฉบับที่ขาดคำชี้แจงชัดเจนอย่างเห็นได้ชัด

นี่เป็นหนึ่งในหัวข้อที่ผมชอบคุยเมื่อใครสักคนหยิบหนังสือที่เน้นประสาทรับรู้มาแนะนำ 'สุคนธรส' ในบริบทสากลคือชื่อไทยของนวนิยายเยอรมัน 'Perfume' เขียนโดย Patrick Süskind ซึ่งฉบับแปลภาษาอังกฤษมีผู้แปลหลักคือ John E. Woods การตีพิมพ์ฉบับภาษาอังกฤษไม่ได้อยู่กับสำนักพิมพ์เดียวตลอดไป — มีการออกฉบับจากสำนักพิมพ์ในสหราชอาณาจักรและสหรัฐฯ หลายราย ทำให้คนอ่านพบปกและเลย์เอาต์ต่างกันตามแต่ฉบับที่ซื้อ ผมเองเคยถือฉบับภาษาอังกฤษฉบับคลาสสิกที่พิมพ์ซ้ำหลายครั้งและพบชื่อสำนักพิมพ์อย่าง 'Penguin' ปรากฏในรุ่นที่เป็นสากล ขณะที่ฉบับที่จำหน่ายในสหรัฐฯ มักใส่ชื่อสำนักพิมพ์ใหญ่เช่น 'Harcourt' หรือสำนักพิมพ์อื่น ๆ ในหน้าปกเวอร์ชันแรก ๆ ความจริงที่น่าสนุกคือความต่างของปกและบทนำในฉบับต่างประเทศช่วยให้มุมมองต่อเรื่องราวกลิ่นที่ลึกล้ำเปลี่ยนไปบ้าง ถ้าต้องสรุปแบบจับใจผมว่า: ฉบับภาษาอังกฤษของ 'สุคนธรส' แปลโดย John E. Woods และตีพิมพ์โดยสำนักพิมพ์ภาษาอังกฤษหลายแห่ง โดยเฉพาะฉบับที่มักพบในร้านหนังสือสากลคือที่มีแบรนด์อย่าง 'Penguin' หรือสำนักพิมพ์ใหญ่ในสหรัฐฯ ที่ทำฉบับตลาดกว้าง ๆ — ซึ่งเป็นข้อดีของหนังสือที่มีชื่อเสียงระดับโลกเพราะผู้สั่งพิมพ์จะทำให้หนังสือเข้าถึงผู้อ่านต่างภูมิภาคมากขึ้น

ไม่ได้คาดคิดว่า 'นิทานจากวาฬ' จะถูกแปลออกมาหลายแบบจนเลือกยาก แต่นั่นทำให้ผมตื่นเต้นมากเพราะแต่ละภาษาจะให้มุมมองและโทนที่ต่างกันชัดเจน ผมพบว่าฉบับแปลที่เจอบ่อยสุดมักมีเวอร์ชันเป็นภาษาอังกฤษ, ภาษาจีนทั้งสคริปต์ตัวย่อและตัวเต็ม, ภาษาญี่ปุ่น, ภาษาเกาหลี, ภาษาสเปน, ภาษาฝรั่งเศส และภาษาเยอรมัน ส่วนฉบับภาษาไทยมักจะออกทั้งแบบเล่มอ่านง่ายกับแบบที่มีบันทึกประกอบการแปลสำหรับนักอ่านที่อยากวิเคราะห์เชิงวรรณกรรม การเลือกขึ้นอยู่กับจุดประสงค์: ถาต้องการความไหลลื่นแบบเล่าเรื่อง ให้มองหาแปลที่เน้นน้ำเสียงกวี ถ้าอยากศึกษาเชิงบริบทและสัญลักษณ์ ให้มองหาฉบับมีหมายเหตุหรือคำนำยาวๆ ผมมักจะแนะนำฉบับภาษาอังกฤษแปลโดยสำนักพิมพ์ที่มีชื่อด้านวรรณกรรมสมัยใหม่เพราะมักรักษาจังหวะและภาพพจน์ได้ดี แต่ถาใครถนัดภาษาฝรั่งเศสหรือสเปน บางครั้งเวอร์ชันนั้นจะให้ความรู้สึกละเมียดกว่า เหมือนอ่าน 'The Old Man and the Sea' เวอร์ชันที่ต่างคนแปลแล้วได้กลิ่นอายต่างกันสุดท้ายแล้ว ความชอบส่วนตัวและความเข้าใจภาษาจะเป็นตัวตัดสินที่ดีที่สุด

นี่เป็นหนังสือที่ฉันหยิบอ่านบ่อยจนมุมกระดาษเริ่มเปียกจากการยิ้มอยู่คนเดียวบนรถเมล์ 'สุคนธา' ถูกตีพิมพ์ในรูปแบบต่าง ๆ ตามรอบของความนิยมและการเรียบเรียงใหม่ ๆ ของผู้แต่ง ดังที่ฉันเห็นมา มีฉบับปกอ่อนที่เป็นเวอร์ชันมาตรฐาน ซึ่งมักเป็นฉบับพิมพ์ครั้งแรกหรือพิมพ์ซ้ำเพื่อวางจำหน่ายทั่วไป ฉบับปกแข็งมักจะออกในกรณีพิเศษ — เช่น ฉลองครบรอบหรือรวมงานสำคัญของผู้แต่งไว้ด้วยกัน — ทำให้หน้ากระดาษและการเข้าเล่มเรียบร้อยกว่า เหมาะกับคนที่อยากเก็บรักษาเป็นสมบัติ นอกจากนี้ยังมีฉบับพ็อกเก็ตบุ๊กที่เน้นความประหยัดและการพกพา ที่ฉันเคยเห็นวางขายในงานหนังสือกับร้านหนังสือขนาดเล็ก และยุคหลัง ๆ มักมีทั้งรูปแบบอิเล็กทรอนิกส์หรือ e-book ที่สะดวกเวลาต้องการอ่านทันที ฉบับเสียงหรือ audiobook ก็เริ่มมีผู้ผลิตขึ้นมาบ้างสำหรับคนที่ชอบฟัง ข้อสังเกตง่าย ๆ คือดูรายละเอียดสำนักพิมพ์บนหน้าปกหรือหน้ารายละเอียดต้นเล่มเพื่อยืนยันว่าฉบับที่อยู่ในมือนั้นเป็นฉบับไหน เพราะแต่ละสำนักพิมพ์อาจมีการเรียบเรียงหรือเพิ่มคำนำไม่เหมือนกัน ส่วนสำนักพิมพ์ที่จัดพิมพ์จริง ๆ มักเป็นทั้งสำนักพิมพ์หลักและสำนักพิมพ์ย่อยที่ขอสิทธิ์ตีพิมพ์ในรอบใหม่ ๆ ถ้ามีความอยากได้ฉบับใดเป็นพิเศษ การตรวจดู ISBN และปีพิมพ์ช่วยให้เข้าใจได้ชัดเจนขึ้น ฉันเองมักเลือกฉบับที่มีบทนำใหม่จากผู้เขียนหรือบทสัมภาษณ์พิเศษ เพราะมันเพิ่มมุมมองและความอบอุ่นให้กับเรื่องราวที่คุ้นเคยได้อย่างไม่น่าเชื่อ

เจอคนถามเรื่อง 'สยบรักจอมเสเพล' เล่ม 7 แล้วต้องเล่าให้ละเอียดหน่อย — เท่าที่สังเกตจากฉบับที่วางขายจริง ๆ มักจะมีหลายภาษาให้เลือก ขึ้นกับว่าผู้ถือลิขสิทธิ์ในแต่ละประเทศออกแบบมาแบบไหน บ่อยสุดคือฉบับแปลภาษาไทย (ถ้าในประเทศไทยมีการพิมพ์) และฉบับภาษาจีนต้นฉบับซึ่งอาจเป็นตัวย่อหรือแบบตัวเต็มสำหรับไต้หวัน ส่วนตลาดสากลมักมีฉบับภาษาอังกฤษถ้ามีสำนักพิมพ์ต่างประเทศซื้อสิทธิ์ไป บางครั้งยังพบฉบับแปลเป็นญี่ปุ่นหรือเกาหลีในกรณีที่เรื่องนั้นได้รับความนิยมมากพอ ในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ก็มีแปลเป็นเวียดนามหรืออินโดนีเซียได้เช่นกัน ที่หาซื้อได้จริง ๆ ต้องแบ่งเป็นสองทาง คือหน้าร้านและออนไลน์ — ในไทยมักจะเจอฉบับภาษาไทยที่ร้านหนังสือใหญ่ ๆ หรือร้านอินดี้ที่สั่งนำเข้า เช่นชั้นหนังสือของห้างใหญ่กับร้านหนังสือเฉพาะทางออนไลน์ ส่วนฉบับภาษาอังกฤษ/ญี่ปุ่น/จีนที่นำเข้ามาให้หายากหน่อยแต่ก็มีขายผ่าน Amazon, Kinokuniya หรือร้านนำเข้าออนไลน์ บางครั้งสำนักพิมพ์ในประเทศต้นทางขายผ่านเว็บของตัวเองหรือผ่านร้านดิจิทัลอย่าง Kindle/Bookwalker ด้วย ถ้าอยากยกตัวอย่างเพื่อเข้าใจง่าย ให้คิดถึงกรณี 'Attack on Titan' ที่มีการออกเป็นหลายภาษาและแต่ละประเทศก็มีช่องทางจำหน่ายของตัวเอง — 'สยบรักจอมเสเพล' ก็จะมีลักษณะคล้าย ๆ กัน ขึ้นกับว่าผลงานต้นฉบับเป็นภาษาอะไรและสำนักพิมพ์ในประเทศต่าง ๆ จะซื้อสิทธิ์มาแปลหรือไม่ สุดท้ายวิธีที่ดีที่สุดคือเช็กป้ายภาษาในหน้าสินค้า ช่องขาย และ ISBN ก่อนสั่ง จะได้ไม่สับสนกับฉบับที่นำเข้า แล้วก็เก็บเล่มโปรดให้ดี ๆ — เวลาเปิดอ่านความรู้สึกมันต่างกันจริง ๆ