สถานที่ถ่ายทำสุริโยทัยอยู่ที่จังหวัดใด?

เสียงดนตรีโอ่อ่าจาก 'พระสุริโยทัย' ยังคงติดหูเมื่อคิดถึงหนังพีเรียดที่เปิดตัวในวงการภาพยนตร์ไทยอย่างยิ่งใหญ่ ผมชอบนึกถึงการฉายครั้งแรกของหนังเรื่องนี้ในมุมของคนที่ชอบงานสร้างฉากและคอสตูม เพราะ 'พระสุริโยทัย' ออกฉายในโรงภาพยนตร์ของไทยเมื่อปี 2001 และถือเป็นหนึ่งในงานฟอร์มยักษ์ที่มีการโปรโมตทั้งในประเทศและบางส่วนของตลาดต่างประเทศด้วย โมเมนต์ตอนหนังลงโรงนั้นเต็มไปด้วยความอลังการ ทั้งชุดฉากและการเล่าเรื่องที่ทำให้ผู้ชมรู้สึกเหมือนได้ย้อนเวลาไปสู่ยุคอยุธยา นอกจากการฉายในโรง ภาพยนตร์เรื่องนี้ยังมีการนำไปฉายในเทศกาลหนัง รวมถึงมีเวอร์ชันแผ่น DVD และมีกิจกรรมฉายพิเศษตามพิพิธภัณฑ์หรือหอภาพยนตร์แห่งชาติที่ผมเคยไปดู ซึ่งเป็นทางเลือกดีๆ สำหรับคนที่ชอบบรรยากาศการชมพร้อมคำบรรยายเชิงประวัติศาสตร์ ถ้าอยากได้ความรู้สึกลึกๆ ตอนดูแผ่นหรือไปงานฉายพิเศษจะได้บรรยากาศที่ต่างจากการดูผ่านสตรีมมิ่งทั่วไป โดยสรุปแล้ว: หนังฉายครั้งแรกปี 2001 และหาดูได้ทั้งจากแผ่น DVD, การฉายพิเศษของหอภาพยนตร์ หรือบางครั้งมีการนำกลับมาฉายในเทศกาลต่างๆ ซึ่งเป็นโอกาสดีที่ได้ชมบนจอใหญ่ซ้ำอีกครั้ง

ยังมีภาพบ้านทรงโบราณจาก 'จันดารา' ติดตาอยู่เสมอ เพราะหลายฉากสำคัญถูกถ่ายทำในพื้นที่ใกล้กรุงเทพฯ ที่ยังมีกลิ่นอายสมัยเก่า ฉันจินตนาการถึงฉากคฤหาสน์ใหญ่ที่ให้ความรู้สึกอึมครึมซับซ้อน — พื้นที่ส่วนใหญ่ถ่ายในเขตกรุงเทพฯ และชานเมืองที่มีบ้านเรือนไม้เก่าและตรอกซอกซอยเหมาะกับบรรยากาศเรื่องราว อีกด้านหนึ่ง วัดและโบราณสถานที่ปรากฏในภาพยนตร์มักมาจากจังหวัดพระนครศรีอยุธยา ซึ่งมอบฉากหลังของศาลาและซุ้มประตูเก่าแก่ได้อย่างสมจริง ฉากริมแม่น้ำและทิวทัศน์ธรรมชาติที่ถูกใช้อย่างโดดเด่น ช่วยขับความขัดแย้งของตัวละคร — บางช็อตถ่ายที่จังหวัดกาญจนบุรีซึ่งมีแม่น้ำและสะพานเก่า ให้ความรู้สึกเงียบเหงา ในขณะที่พื้นที่ชนบทบางฉากถูกถ่ายในจังหวัดราชบุรีที่มีทุ่งนาและบ้านสวนแบบดั้งเดิม ผสมกันแล้ว ทำให้โลเคชันของ 'จันดารา' กระจายตัวระหว่างเมืองเก่า วัดโบราณ และชนบทที่ยังรักษาบรรยากาศดั้งเดิมไว้ได้อย่างลงตัว

เคยไปเดินเล่นในอยุธยาที่มีซากปรักหักพังเต็มไปหมดแล้วรู้สึกเหมือนเดินตามรอยประวัติศาสตร์ของสมเด็จพระศรีสุริโยทัยไปด้วยกัน ทุกครั้งที่แวะที่ 'วัดพระศรีสรรเพชญ์' ผมจะนึกถึงความเป็นราชวังเก่า เพราะวัดนี้เป็นพื้นที่สำคัญของราชวงศ์อยุธยา บรรยากาศซากปรักที่ยังคงความขลัง ทำให้เรื่องราวการเสียสละในสนามรบดูใกล้ตัวขึ้นมากกว่าที่เคยเห็นในตำรา อีกที่ที่มักจะถูกเชื่อมโยงกับเรื่องราวของพระนางคือ 'วัดมหาธาตุ' ซึ่งอยู่ไม่ไกลกัน บริเวณนี้เป็นศูนย์กลางทางศาสนาและพิธีกรรมของราชสำนัก อยากจะบอกว่าแม้จะไม่มีหลักฐานชัดเจนว่าพระนางถูกถวายพระศพที่นี่ แต่วัดแบบนี้มักถูกยกมาเป็นจุดอ้างอิงเมื่อคนพูดถึงเหตุการณ์สำคัญของราชวงศ์ ปิดท้ายด้วยการแวะพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ เจ้าสามพระยา ที่เก็บข้าวของ โบราณวัตถุและคำอธิบายเรื่องราวอยุธยาไว้ให้เห็นภาพชัดขึ้น การดูวัตถุจริงช่วยเติมรายละเอียดให้เรื่องเล่าที่ได้ยินจากไกด์หรือป้ายข้อมูล ฟิล์ม 'สุริโยไท' ก็ช่วยให้ภาพเหตุการณ์มีชีวิตขึ้นมา แม้ว่าจะเป็นงานสร้างสรรค์มากกว่าการบันทึกประวัติศาสตร์ตรง ๆ แต่การได้เห็นทั้งซากวัด พิพิธภัณฑ์ และภาพยนตร์รวมกันทำให้ผมรู้สึกเชื่อมโยงกับเรื่องราวของพระนางมากขึ้น

พิกัดของ 'ไร่เคียงดาว' ที่คนส่วนใหญ่พูดถึงคือจังหวัดเชียงใหม่ — สถานที่แบบภูเขาและไร่กว้างๆ ทำให้ภาพในภาพยนตร์ดูอบอุ่นและมีมิติของแสงตอนเช้าเป็นพิเศษ การได้เห็นฉากไร่ที่โล่งและแสงยามเช้าบนดอย ทำให้ฉันนึกถึงความตั้งใจของทีมงานที่เลือกโลเคชันนี่เป็นพิเศษ เพราะเชียงใหม่มีทั้งความหลากหลายของภูมิประเทศและบรรยากาศชนบทที่เข้าถึงง่าย อีกทั้งคนท้องถิ่นยังให้การต้อนรับ ทำให้การถ่ายทำหลายฉากที่ต้องการบรรยากาศเรียบง่ายออกมาดีสุดๆ บ่อยครั้งที่ฉันชอบคิดถึงรายละเอียดเล็กๆ ในฉาก เช่น เงาใบไม้ที่ขยับไหว หรือเสียงนกร้องเป็นแบ็คกราวนด์ ซึ่งทั้งหมดนี้แสดงออกมาชัดกว่าเมื่อตั้งกล้องบนพื้นที่จริงในจังหวัดเชียงใหม่ มากกว่าการสร้างในสตูดิโอ การที่โลเคชันเป็นที่ที่คนเดินทางมาเยี่ยมชมได้จริงยิ่งทำให้ภาพยนตร์มีเสน่ห์ตรงความสมจริงและความอบอุ่นของชนบทเหนือ ช่วยให้ฉากหลายฉากซึมลึกขึ้นในความทรงจำของคนดู

เมื่อครั้งที่เดินเล่นในอุทยานประวัติศาสตร์พระนครศรีอยุธยา ผมรู้สึกได้ว่าประวัติศาสตร์ของสมเด็จพระสุริโยทัยถูกทอออกมาเป็นชั้น ๆ ให้เห็นได้ทั้งจากซากปรักหักพังและป้ายข้อมูลตามจุดสำคัญ ต่างจากการอ่านในตำราอย่างเดียว อุทยานประวัติศาสตร์อยุธยาเป็นจุดเริ่มต้นที่ดีมากสำหรับคนอยากตามรอยเรื่องราวนี้ ผมเคยเดินผ่านวิหารหลักหลายแห่งและเจอป้ายเล่าเหตุการณ์สงครามยุคอยุธยา ซึ่งแม้จะไม่ได้ระบุชื่อทุกเหตุการณ์อย่างละเอียด แต่บรรยากาศที่เหลืออยู่จากวัดเก่าแก่ เช่น ความกว้างของบริเวณราชธานีและซากเจดีย์ ทำให้จินตนาการง่ายขึ้นว่าการปะทะในอดีตเคยรุนแรงเพียงใด ภาพวาดและโมเดลในพื้นที่จัดแสดงกลางแจ้งช่วยเติมรายละเอียดของชุดเกราะและการประลองม้า นอกจากพื้นที่โบราณสถานแล้ว ผมยังได้แวะพิพิธภัณฑ์ท้องถิ่นซึ่งจัดแสดงเครื่องมือเครื่องใช้จากยุคอยุธยา รวมทั้งบอร์ดข้อมูลที่อธิบายเรื่องราวของบุคคลสำคัญยุคนั้น การเดินดูทั้งภายนอกและภายในทำให้เข้าใจบริบทของเหตุการณ์ที่เกี่ยวพันกับพระสุริโยทัยมากขึ้นกว่าการอ่านเพียงอย่างเดียว ทริปนี้ทำให้ผมคิดว่าเสน่ห์ของการไปสถานที่จริงคือการได้ยืนอยู่บนพื้นที่เดียวกับอดีต และปล่อยให้รายละเอียดเล็ก ๆ อย่างเศษกระเบื้องหรือรอยเท้าจินตนาการเล่าเรื่องแทนคำบรรยายแบบเป็นทางการ

บอกเลยว่าภาพทิวทัศน์ใน 'ตะวันฉายในม่านเมฆ' ทำให้ผมอยากหาโอกาสไปเห็นสถานที่จริงมากกว่าที่เคยคิดไว้จริง ๆ ผมจึงต้องพูดให้ชัดว่าฉากต่าง ๆ ในละครส่วนใหญ่ถ่ายทำกันที่จังหวัดเชียงใหม่ ซึ่งภูมิประเทศภูเขาและทะเลหมอกที่นั่นให้ความรู้สึกเข้ากับบรรยากาศของเรื่องได้อย่างลงตัว การไปเดินเล่นตามพื้นที่ชนบทรอบเมืองเชียงใหม่ทำให้ผมเข้าใจว่าทำไมทีมงานเลือกที่นี่ ทั้งแปลงนาขั้นบันได ยอดดอยที่มักมีหมอกตอนเช้า และชุมชนท้องถิ่นที่ยังคงวิถีเดิม ๆ แสงและเงาที่ถ่ายออกมาในเรื่องมีความอบอุ่นและละมุน เหมือนภาพถ่ายท่องเที่ยวที่ผมเคยเห็นตามโปสการ์ด ท้ายสุดแล้วการบันทึกภาพยนตร์หรือละครในเชียงใหม่ไม่ได้มีแค่ฉากสวย ๆ แต่ยังได้อารมณ์ของพื้นที่ จังหวะการใช้ชีวิต และวัฒนธรรมท้องถิ่นเข้ามาช่วยเพิ่มมิติให้ตัวละครด้วย ซึ่งเมื่อดูแล้วผมรู้สึกว่าเรื่องราวใน 'ตะวันฉายในม่านเมฆ' ถูกเสิร์ฟออกมาด้วยความเป็นจังหวัดเหนืออย่างชัดเจน

สถานที่ถ่ายทำหลักของ 'พระนางสุพรรณกัลยา' อยู่ที่จังหวัดพระนครศรีอยุธยา ซึ่งให้บรรยากาศและภูมิทัศน์ที่เข้ากับนิยายประวัติศาสตร์แบบนี้ที่สุด ฉันชอบมองว่าการเลือกอยุธยาเป็นแกนกลางของการถ่ายทำไม่ได้มาเพราะโชคช่วย แต่เพราะซากโบราณสถานและทิวทัศน์สองฝั่งแม่น้ำที่ทำให้ฉากต่าง ๆ ดูสมจริงขึ้นมาก ทีมงานใช้พื้นที่ในเขตอุทยานประวัติศาสตร์และพื้นที่โดยรอบเป็นฉากหลังหลัก ทำให้ฉากพระนคร ตลาด และการเคลื่อนไหวของขบวนดูน่าเชื่อถือกว่าการพึ่งพาสตูดิโอเพียงอย่างเดียว การถ่ายที่จังหวัดนี้ยังเอื้อให้มีการเชื่อมต่อกับสถานที่สำคัญอื่น ๆ อย่างพระราชวังที่มีลักษณะสถาปัตยกรรมยุคอยุธยา ทำให้ชุดฉากกับคอสตูมได้ประโยชน์เต็ม ๆ ในแง่ภาพและแสง เฉพาะมุมกล้องเดียวก็สามารถเล่าเรื่องยุคสมัยได้ชัดเจนขึ้นมาก การได้เห็นสถานที่จริง ๆ มันเติมความหนักแน่นให้ตัวละครและเหตุการณ์ จบด้วยความรู้สึกว่าการถ่ายทำนี่คือการพาเราเดินกลับเข้าไปในประวัติศาสตร์แบบที่รู้สึกได้อย่างแท้จริง

การเล่าถึงฉากถ่ายทำของ 'พจมานสว่างวงศ์' ทำให้ฉันนึกถึงสตูดิโอใหญ่ในกรุงเทพฯ ก่อนเลย เพราะงานหลักของละครมักจัดทำในสตูดิโอเมืองกรุงเพื่อควบคุมแสง สี และฉากภายในที่ต้องเซ็ตอย่างปราณีต ฉันชอบคิดภาพทีมงานกวาดผ้าใบบนพื้นฉาก พระเอกนางเอกเดินเข้าออกในฉากที่สร้างขึ้นมาชัดเจนมาก ภายในกรุงเทพฯ นี่แหละที่มีทั้งสตูดิโอครบครันและทีมช่างศิลป์ที่สามารถเนรมิตคฤหาสน์หรือเรือนยุคเก่าให้ดูสมจริง ฉากภายในบ้านและซีนดราม่าสำคัญส่วนใหญ่จึงถูกถ่ายทำในสตูดิโอที่กรุงเทพฯ เพื่อให้ได้บรรยากาศแบบเดียวกันทุกซีนโดยไม่ขึ้นกับสภาพอากาศ นอกจากสตูดิโอแล้ว บางครั้งก็มีการออกไปถ่ายนอกสถานที่ในเขตชานเมืองหรือจังหวัดใกล้เคียงเพื่อให้ได้วิวธรรมชาติหรือสถานที่จริงที่ต้องการ แต่ถาจะมองภาพรวมของการถ่ายทำหลัก ฉันคิดว่า 'พจมานสว่างวงศ์' ยึดกรุงเทพมหานครเป็นฐานใหญ่ของการถ่ายทำ ซึ่งก็ช่วยให้การผลิตคล่องตัวและคุมคุณภาพงานได้ดีทีเดียว

หางโจวในมณฑลเจ้อเจียงเป็นชื่อที่โผล่ขึ้นมาในใจทันทีเมื่อพูดถึงสถานที่ถ่ายทำผลงานที่อิงจากตำนาน 'ตำนานนางพญางูขาว' เพราะภาพจำของทะเลสาบตะวันตก (West Lake) สะพานแตก และพระเจดีย์เล่ยเฟิงนั้นฝังแน่นกับเรื่องราวรักโรแมนติกผสมแฟนตาซีนี้มาตั้งแต่ต้น ยิ่งได้เดินเล่นรอบทะเลสาบยามเช้า เห็นเรือพายและหมอกบางๆ ลอยคลอ ก็ยิ่งเข้าใจว่าทำไมผู้สร้างงานภาพยนตร์และซีรีส์ถึงเลือกใช้ฉากนี้เป็นตัวแทนของโลกในนิทาน ความงามที่เก็บรักษาไว้และกลิ่นอายของเมืองโบราณช่วยเติมความสมจริงให้กับการถ่ายทอดตำนานได้อย่างกลมกลืน ฉากสำคัญหลายฉากมักถ่ายทำแถบสะพานแตก (Broken Bridge), เจดีย์เล่ยเฟิง (Leifeng Pagoda) และสวนวัฒนธรรมบริเวณทะเลสาบ ซึ่งทุกจุดล้วนมีความเกี่ยวพันกับเรื่องเล่าของงูขาวและความทรงจำของตัวละคร การได้เห็นเจดีย์ที่ยังคงตั้งตระหง่านอยู่กลางภาพยนตร์ทำให้ตัวละครที่เป็นมนุษย์และสิ่งลี้ลับดูมีพื้นที่ร่วมกัน ในหลายเวอร์ชัน ผู้กำกับยังขยายพื้นที่ถ่ายทำออกไปนอกตัวเมืองหางโจว ทั้งหมู่บ้านเก่าและทางน้ำเล็กๆ เพื่อจับบรรยากาศชนบทและวิถีชีวิตพื้นถิ่นที่เติมอารมณ์ให้ทั้งเรื่อง การเล่าเรื่องของ 'ตำนานนางพญางูขาว' ไม่ได้จำกัดอยู่แค่ฉากตระการตา แต่ยังพึ่งพาบทสนทนา มุมกล้อง และเสียงดนตรีที่จับจังหวะความเศร้าและความหลงใหลของความรักระหว่างมนุษย์กับนางพญางู เมื่อฉากถ่ายทำใช้สถานที่จริงอย่างหางโจว ความรู้สึกของสถานที่—เสียงคลื่นเล็กๆ ของทะเลสาบ กลิ่นชาพื้นเมือง และเงาทอดของต้นหลิว—กลายเป็นตัวละครอีกตัวหนึ่งที่ทำให้เรื่องราวน่าเชื่อถือมากขึ้น ฉากในสวนโบราณหรือซอยแคบๆ ก็ช่วยสร้างมิติให้กับฉากที่ต้องการความเป็นส่วนตัวหรือความเงียบงันของความลับ ในฐานะแฟนที่ชอบตามรอยฉากถ่ายทำ ประทับใจกับวิธีที่เมืองหางโจวรักษามรดกทางวัฒนธรรมไว้และเปิดพื้นที่ให้ผลงานสร้างสรรค์นำไปใช้โดยไม่ทำลายสภาพแวดล้อม ส่วนตัวคิดว่าสถานที่จริงอย่างหางโจวช่วยยกระดับเรื่องราวให้เป็นสิ่งที่สัมผัสได้จริงมากกว่าเป็นเพียงนิทาน โทนภาพและบรรยากาศที่เกิดจากสถานที่นั้นยังคงทำให้ผู้ชมรู้สึกร่วมและเชื่อมโยงกับตัวละครได้ลึกขึ้น การเดินผ่านสะพานหรือยืนมองทะเลสาบในใจยังมีร่องรอยของเรื่องราวเก่าๆ อยู่เสมอ นี่แหละคือความงดงามแบบที่ไม่อยากให้เลือนหายไป