Si James Alvarez ay galit na galit dahil may nagtangkang manligaw sa kanyang kasintahan. Sa huli, siya ay napadpad sa likod ng mga rehas matapos ang kanyang pagtatangkang protektahan siya. Tatlong taon ang lumipas, siya ay isang malayang tao ngunit nalaman niyang ikinasal ang kanyang kasintahan sa lalaking nanligaw sa kanya noon. Hindi papayag si James na basta na lang mawala ito. Sa kabutihang palad, natutunan niya ang Focus Technique habang siya ay nasa bilangguan. Sa puntong iyon, siya ay nagsimula sa paglalakbay ng pagsasanay at sinamahan ng isang napakagandang si Jasmine. Sino ang mag-aakalang ito ay magpapagalit sa kanyang ex-girlfriend?
"Hello Bestie.. Kumusta?" sagot ni Roldan sa kabilang linya.
"Bestie, help!!!! Hindi ko na kaya" habol ang hininga na sagot ni Carissa.
"Bestie, what happened.... Saan ka ngayon pupuntahan kita" natataranta na sagot ni Roldan.
Humihikbi na sumagot si Carissa " Dito sa park Bestie.. Please puntuhan mo ako.. Hindi ko na kaya... Nakipaghiwalay na siya sa akin...... Ang sakit...... Sakit.." sumisigok na sagot ni Carissa. Halatang pinipilit na lang nitong magsalita.
"Saang Park Bestie??? Please hold on.. Wag mong masyadong isipin ang problema.. Pupuntahan kita diyan promise.. Send mo sa akin ang location mo ok????... Tarantang sagot ni Roldan.
Hindi sumagot si Carissa.. Patuloy lang ito sa pagluha.
" Hello Bestie naririnig mo ba ako?? Send mo sa akin ang location mo Para napuntahan kita." halos nagmamakaawa na wika ni Roldan. Alam niya kasi na wala sa huwesyo ang kanyang kaibigan baka mapahamak ito.
"Bestie please magsalita ka naman. Sige na send mo na sa akin kung saan ka. Paalis na ako.... Nandito na ako sa kotse." wika ulit ni Roldan. Nag-umpisa na din ito magdrive.
Maya-maya pa ay nareceived na din niya ang location kong saan naroon si Carissa. Agad niya itong pinuntahan at natagpuan sa isang upuan. Nakayuko ito at halatang hirap sa paghinga.
Nang mahawakan ni Roldan ay agad niyang itinaas ang mukha ni Carissa. Nagulat siya sa hitsura nito. Maputla ito at nakapikit na. Bakas sa mukha nito ang mga luha at paghihirap.
Agad na niyakap ni Roldan ang kanyang kaibigan. Maya-maya pa ay naramdaman niya itong lumungay-ngay sa kanyang balikat. Bumagsak din ang mga kamay nito.
Nataranta si Roldan ng marealized niya na nawalan ng malay si Carissa . Agad niya itong binuhat at isinakay sa kotse. Pinaharurot agad niya papuntang hospital.
Imbitado si Vida sa engagement party ng kanyang bestfriend. Ang pinakasamayang araw ng kaibigan niya ay siyang pinakasakit sa kaniya dahil hindi niya aakalain na ang magiging fiancé pala nito ay si Marky na boyfriend niya. Labis siyang nasaktan at dahil doon, nakipagsundo siya ng kasal sa arroganteng boss niya na dati na niyang nakaone-night stand noon.
“Can’t handle my demands? Then be my wife!”
Walang muwang na dumalo si Klaire Limson sa isang bachelorette party kasama ang kanyang stepsister at mga kaibigan; isang huling gabi ng saya bago siya tuluyang magpakasal sa kanyang nobyo. Ngunit ang dapat sanang maging masayang alaala ay nauwi sa isang pagkakamaling hindi niya inaasahan.
Nagising na lamang siya sa isang hotel room, wala ni anino ng alaala kung paano siya nakarating doon—at higit sa lahat, kasama ang isang lalaking hindi niya kilala.
Mabilis siyang tumakas, umaasang maililigtas pa ang lahat. Pero huli na ang lahat. Pagsapit niya sa kanilang tahanan, naghihintay na ang galit ng kanyang ama.
Kanselado ang kasal.
Tinakwil siya ng pamilya.
At ang dating hinaharap na puno ng pangarap... tuluyan nang naglaho, lalo pa’t dumating ang isang hindi inaasahang souvenir nang gabing ‘yon.
Buntis siya…
Sa hindi inaasahang pangyayari, nakilala ni Klaire ang lalaking nakasama niya nang gabing ‘yon. Walang iba kung hindi ang Tito ng kanyang ex-fiancee. Si Rage De Silva.
Ano na lang ang gagawin niya kung ninanais nitong panagutan ang batang nasa sinapupunan niya?
Paano kung ang lalaking kinamumuhian niya ay yayain siyang magpakasal?
BLACK MAFIA SERIES
Warning: Hard SPG ️
The real Mafia does not valued honor and loyalty.
Guns, drugs and money. He drawn by a lust for power.
Tristan Geller o Dos ang tawag sa kan'ya ng mga kaibigan niya. Ang bilyonaryong walang kinatatakutan kung sino man ang kan'yang babanggain pagdating sa mga illegal na negosyo.
Pinasok niya ang negosyo sa pagbibinta ng mga matataas na klaseng mga baril, pagbibinta ng iba't ibang klase ng drugs at pagpapatayo ng mga sugalan.
Matalino, tuso at magaling maglaro pag dating sa mga kalaban niya sa negosyo.
Pero paano kung ang katapat niya lang ay ang inosenteng babae na walang kaalam-alam sa mundo.
Si Kath Antonio, na nagtatrabho sa kompanya ni Lewis Kingston. Naging magulo na ang mundo niya nang makilala niya si Tristan Geller dahil sa kanyang katangahan na akala niya boyfriend ng kaibigan niya nagtaksil, kaya sinampal niya ito sa harap ng maraming tao.
Hindi niya lubos akalain na sobrang yaman ng lalaking ipinahiya niya. Pinakidnap siya at doon nagsimula ang kan'yang miserableng buhay.
MAHIRAP ang buhay kaya't ang ulilang lubos na si Karina ay handang magtiis na manirahan sa kaniyang tiya kahit madalas siyang pagmalupitan nito. Ang tiya niya mismo ang nag-alok sa kanya ng trabaho upang mag waitress sa isang bar na hindi naman kalayuan sa bahay nila. Sa edad na dalawampo, natuto na si Karina na maging malakas para sa kaniyang sarili dahil wala naman itong maaasahan bukod sa kanyang sarili lamang. Bata pa lang ay hindi na ito namulat sa pagmamahal. Pagmamahal na ngayon ay tila hinahanap niya pa rin. Pagmamahal na hindi maibigay ng kanyang Tiya Alicia at kahit ng mga kaibigan nito sa bar.
Isang araw, sa kanyang pagtatrabaho sa bar ay isang bagong customer ang nagligtas sa kanya mula sa isang bastos na lalaki. Nagpakilala ito bilang si Winston Miller gamit ang binigay niyang business card. Naging interisado sa kanya ang binata dahil nakikita nitong pursigido ang dalaga sa kanyang trabaho at halatang kailangang-kailangan ng dalaga ng pera, bukod doon ay may kung anong malakas na enerhiya siyang naramdaman sa dalaga. He asked her to be his personal maid. Iyon ang usapan nila. Sa laki ng halagang in-offer ni Winston ay hindi na nakapag-hindi pa si Karina. Tinanggap niya agad ito. Iniwan niya ang kanyang tiya na naghihimutok sa galit.
Teka, hindi biro kung bakit paulit-ulit ang 'Mi Último Adiós' at iba pang tula ni Rizal sa curriculum—may malalim silang emosyonal na talim na agad tumatagos sa puso ng estudyante.
Nung high school ako, lagi kaming pinapagawa ng teacher na mag-recite o gumawa ng poster ng mga linya mula sa 'A La Juventud Filipina'. Hindi lang dahil bahagi siya ng leksyon; nakita ko kung paano nag-iiba ang dating ng mga salita kapag nabigkas sa klase—nagiging personal, malungkot, at minsan nakaka-inspire. Dahil mahahaba’t makasaysayan ang konteksto ni Rizal, natututo rin kaming magtanong tungkol sa kasaysayan at identidad habang binabasa ang tula.
Bukod diyan, mura siyang i-analyze sa klase: malinaw ang mga imahe, diretso ang damdamin, at napapaloob ang mga temang napapanahon—pag-ibig sa bayan, sakripisyo, at hustisya. Kaya nga maraming estudyante ang naiintriga, nagmimistulang kasabay ng pag-aaral ng literatura ang pag-unawa sa sarili at ng bansa. Sa totoo lang, malaking parte ng appeal niya ay ang kakayahang gawing buhay ang kasaysayan sa simpleng taludtod.
Napa-wow ako tuwing matagpuan ko ang koleksyon ng mga tula na matagal kong hinahanap sa isang maliit na tindahan—talagang adventure ang paghahanap nito. Madalas nagsisimula ako sa mga malalaking chain tulad ng National Bookstore at Fully Booked dahil madaling makita ang bagong labas at bestsellers nila; may online shops din sila kaya pwede ka mag-browse bago pumunta. Pero ang mga tunay na kayamanan, para sa akin, ay nasa mga independent at university presses: subukan mong maghanap sa mga tindahan o websites ng UP Press, Ateneo de Manila University Press, at Anvil Publishing—madalas sila ang nagpapalathala ng mga koleksyon ng lokal na makata.
May mga indie bookstores rin ako na palagi kong binabalikan—maaari kang makahanap ng paikot-ikot na seleksyon, zines, at self-published na tula na hindi makikita sa mga malalaking chain. Huwag kalimutang dumalo sa mga local book fair o poetry reading; doon madalas nagbebenta ang mga makata ng sariling koleksyon nang direkta. At kung gusto mo ng mura o out-of-print, check mo ang mga secondhand bookshops at online marketplace tulad ng Shopee o Facebook Marketplace kung saan nagpo-post ang mga naglilinis ng bahay ng kanilang lumang koleksyon.
Personal kong trick: sundan ang paborito mong poets at presses sa social media—madalas may announcement sila tungkol sa releases at signings. Mas masaya pag mano-mano mong hinahanap, pero sulit kapag may natagpuang tunay na obra na tumutugma sa damdamin mo.
May konting magic sa paglalagay ng alaala sa papel. Mahilig akong mag-sulat ng liham kapag may gustong ipaalala o pasalamatan, kaya heto ang paraan na madalas kong ginagawa at palaging tumatama: piliin mo muna ang isang tiyak na sandali — hindi lahat ng memories, kundi isang eksaktong araw o pangyayari na malinaw sa isip mo. Kung nahihirapan, hanapin mo ang maliit na detalye na nagpapasigla sa alaala: amoy ng kape, ingay ng jeep, o ang suot na lumang tsinelas. Iyan ang magiging gitna ng liham mo.
Simulan mo sa mahinahong pagbati at isang linya na nakakabit agad sa memorya. Halimbawa, 'Hindi ko malilimutan nung umulan ng malakas habang naglalakad tayo papunta ng tindahan.' Ilahad ang eksena gamit ang mga pandama — ano nakita ninyo, ano naramdaman, at kung bakit mahalaga sa iyo. Hindi kailangang maging poetic hangga't totoong damdamin ang nasa likod ng mga salita. Tapos, mag-reflect ka: ano ang ibig sabihin ng sandaling iyon para sa inyong pagkakaibigan? Ano ang natutunan mo o na-appreciate mo dahil sa kaibigan mo?
Tapusin mo ng simple pero taos-puso: isang hangarin para sa hinaharap, pasasalamat, o maliit na biro na alam mong makakatawa sa kanya. Pwede ka ring maglagay ng maliit na instruksyon kung paano niya babasahin — 'bukas lang kung malungkot ka' — para magkaroon ng personal touch. Sa katapusan, lagyan ng warm closing at pangalan mo. Liham na ganito, na may detalye at damdamin, palagi kong binabalikan para sariwain ang mabubuting alaala.
Adaptation sa mga tula ay isang napaka-interesanteng paksa at sobrang nakakakulit na talakayin! Para sa 'ako ikaw tayo tula', hindi ko maikakaila na ang mga tema nito ay tugma sa iba pang anyo ng sining. Habang wala pang lubusang na-adapt na pelikula o serye batay sa tulang ito, may mga pagkakataon na ang mga lokal na artist ay nagsama ng mga bahagi nito sa kanilang mga kanta at video presentations. Halimbawa, ang mga makabagbag-damdaming linya ay kadalasang ginagamit sa mga Spoken Word Poetry events o video blogs na naglalayong iparating ang kahulugan nito sa mas kabataan. Laging nakagaganda sa pakiramdam kapag nakikita mong ang mga makatang ito ay patuloy na nagiging inspirasyon sa iba. Hindi ba't nakakatuwa na ang mga salita ay may kapangyarihang magbigay-buhay sa iba't ibang anyo ng sining? Sa mga susunod na panahon, inaasahan kong may mga bagong anyo na mawawakasan sa panitikan ang paggamit ng tulang ito!
Kasama ng mga tula, parang ang mga ganinyo ay nagbibigay ng sariwang hangin sa sining. Nagtataka lang ako kung paano ang ibang mga makata ay maaari ring gawing komiks sa mga visuals ang 'ako ikaw tayo'. Parang isang magandang proyekto ito makabuo ng mga ilustrasyon na nagkukuwento sa mensahe ng tula. Ang elemento ng visual at teksto ay talagang nagdaragdag sa damdamin ng orihinal na tula. Bagamat nagsimula tayo sa isang simpleng pahayag, nagkakaroon tayo ng silakbo ng inspirasyon mula sa mga artist, mga boses, at talino sa iba’t ibang larangan!
Kung may pag-aasang na-adapt ito sa mas makabago at inclined na paraan, matutuwa talaga akong makita ang ganitong pandinig at emosyon na natutumbasan sa iba pang mga medium. Adjacent to my heart, ang mga adaptasyon ay palaging nagpapayabong ng mga kwento at nagbibigay-buhay sa mga ideya na kung hindi sana nariyan, maaaring maging nawala na rin. So, go ahead creators, there is a world of opportunities waiting just for you!
Tila puno ng kulay at damdamin ang mga anyo ng tula sa kulturang Pilipino! Ang sining ng tula ay hindi lamang isang paraan ng pagpapahayag, kundi isang paraan ng pagkilala at pag-unawa sa ating mga ugat bilang mga Pilipino. Kadalasang nakababalot ito ng mga elemento tulad ng rim at metapora, na nagbibigay ng ritmo at lalim sa kanilang mensahe. Isang tanyag na anyo ang 'haiku', na tumutok sa kalikasan, nakakabighaning paligid, at emosyon. Madalas itong nakikita sa mga makatang nais maghatid ng isang mahusay na karanasan sa kanilang mga mambabasa. Bukod dito, ang 'balagtasan' ay isa pang magandang halimbawa kung saan ang mga makata ay nagtatalo-talo sa aksyon, na nagpapahintulot sa bawat isa na ipakita ang kanilang talino sa pagsasalita at pag-iisip. Nakakatuwang isipin kung paano ba ang kanilang sining ay naging tagapagdala ng ating mga kwento, pagkasira, at tagumpay.
Huwag kalimutan ang 'ode' na kadalasang nagpapakita ng pagmamahal sa patriya o sa mga personahe na may malaking impluwensya. Napaka-espesyal na anyo ito na nagpapayaman sa ating panitikan. Ang mga anyo ng tulang ito ay hindi lamang naglalarawan kundi nag-uugnay ng damdamin sa nakaraan at patuloy na nagsisilbing inspirasyon sa ating kasanayan at paglikha. Sa axis ng mga tulang itong makikita ang mga saloobin at diwa ng mga Pilipino. Nakakatulong ito upang ipakita ang aming pagkakakilanlan at mga pangarap sa hinaharap.
Isipin mo ang isang gabi na tahimik, ang liwanag ng buwan ay bumabagsak sa iyong bintana at tumatama sa iyong puso, nag-aanyaya sa iyo na magsimula ng isang paglalakbay sa iyong isipan. Kapag nasa ganitong estado ka, magandang pagkakataon ito para isulat ang tula tungkol sa iyong mga pangarap. Una, tanungin ang iyong sarili: Ano ang tunay mong minimithi? Anong mga emosyon ang bumabalot sa mga pangarap na ito? Subukan mong ilarawan ang mga ito sa mga salitang puno ng damdamin at mga kulay. Maaaring magsimula ito sa isang mga simpleng pangungusap, tulad ng 'Nais kong lumipad sa mga ulap' o 'Pinasasaya ako ng bituin sa kalawakan', at mula rito ay palawakin ang iyong mga ideya.
Pagkatapos, huwag kalimutang isama ang mga simbolo at mga talinghaga. Ang mga ito ay nagiging tulay sa pagitan ng damdamin at ng mga mambabasa. Mag-isip tungkol sa mga bagay na tumutukoy sa mga pangarap, gaya ng mga ibon na lumilipad, mga bulaklak na namumukadkad, at mga ilaw na kumikislap. Halimbawa, maaari mong sabihin, 'Sa bawat pagsibol ng araw, ang mga bulaklak ay dumarating na may pag-asa, gaya ng aking mga pangarap na lumalago sa kalangitan.' Ang paggamit ng mga ganitong imahe ay nagbibigay ng mas malalim na kahulugan sa iyong tula.
Sa huli, balikan ang iyong nais na mensahe. Ano ang gusto mong iparating? Isama ito sa iyong pangwakas na taludtod. Isang magandang paraan ay ang mga saknong na sumasalamin sa paglalakbay mula sa iyong mga pangarap patungo sa kanilang katuparan. Tiyakin na ang bawat salita at linya ay umaagos, at ang pagninilay-nilay sa iyong kaluluwa ay umabot hanggang sa bawat taludtod. Tandaan, ang pinakamahalaga ay ang iyong tinig na naririnig sa bawat linya na iyong isusulat, kaya't hayaan mong bumuhos mula sa iyong puso ang mga salita.
Ang pagtula ay hindi lamang basta paggawa ng mga salita; ito ay pagpapahayag ng iyong pagkatao. Sa bawat tula, naiwan mo ang isang bahagi ng iyong sarili, at habang isinusulat mo ang tungkol sa iyong mga pangarap, ito ay nagiging isang mas maliwanag na larawan ng iyong kaluluwa. Ang proseso ay dapat maging masaya at puno ng inspirasyon!
Tila napaka-basic na tanong, pero ang sukat ng tula ay may malaking papel sa pagkakaintindi natin sa mensahe ng isang tula. Sa tuwing ang isang makata ay pumipili ng sukat, parang binibigyan niya ng ritmo ang kanyang mga salita. Kung pagtuunan natin ang halimbawa ng soneto, ang tiyak na sukat at ritmo nito ay nagdadala ng isang hinihingi at damdaming pormal na talakayan hinggil sa pag-ibig o kalungkutan. Sa mismong isang tula, ang sukat ay parang musika; nagbibigay ito ng damdamin at damang hinahanap natin sa mga salita. Ipinapahayag nito ang mga ideya sa masining na paraan, nagiging bahagi ng kabuuang karanasan ng mambabasa.
Hindi maikakaila na ang sukat ay isa ring paraan para maipahayag ang mga emosyon at pakikisangkot sa tula. Halimbawa, kung ang sukat ay hindi regular, napapataas nito ang tensyon at nagsisilbing simbolo ng mga suliranin o kaguluhan na nararanasan ng persona sa tula. Sa ganitong paraan, naiiba ang epekto ng isang tula batay sa sukat nito. Kaya naman, maiisip mong mahalaga talaga ang tamang sukat ng isang tula.
Talagang napa-wow ako nang makita ko kung gaano kasimple at kasing-tindi ng dating anyo ang 'tanaga' sa kasalukuyang eksena. Noon pa man pabor na pabor ako sa maiiksing pahayag—may pagka-humaling ako sa mga bagay na mabilis magsulak sa puso—kaya natural lang na madala ako ng maikling anyo tulad ng 'tanaga'. Sa social media, mabilis kumalat ang mga maikling tula; ang rytmo at tugma ng 'tanaga' agad na nakakakuha ng atensyon kaya madaling ma-like, i-share, o gawing meme. Personal, madalas kong makita ang mga bagong bersyon na pinaghahalo ang tradisyunal na sukat at tugma sa modernong wika—mga kolokyal na salita, Taglish, at mga pagbanggit ng pop culture—na nagiging sariwa ang dating anyo.
Bukod sa pagiging shareable, gusto ko rin kung paano napapalalim ng 'tanaga' ang damdamin sa kakaunting salita. Kapag nagsusulat ako, hinahamon ako ng istruktura—apat na taludtod lang, pitong pantig bawat isa—na pumipilit sa akin na pumili ng pinakamatalim na imahe o salita. May saya sa constraint na iyon: parang naglalaro ka ng puzzle na emosyon. Nakikita ko rin na ginagamit ang anyo sa pagtuturo ng tradisyon sa mga kabataan; madali nilang natututunan ang talinghaga at musikang panitikan dahil compact at memorable ito. Sa huli, para sa akin, ang modernong sigla ng 'tanaga' ay bunga ng pagsasanib ng kulturang digital, pagnanais ng maikling pahayag, at respeto sa tradisyon—isang timpla na talagang lumalakas ang dating sa ngayon.
Napakahalaga ng papel ng tula sa ating pag-unawa sa kasaysayan ng Pilipinas. Isipin mo ang mga tula bilang mga salamin na nagre-reflect ng damdamin, kaisipan, at mga karanasan ng mga tao sa isang tiyak na panahon. Halimbawa, ang mga tula noong panahon ng katipunan ay puno ng sigaw para sa kalayaan at pagbabago. Sa pamamagitan ng mga tula, naiintindihan natin ang mga paghihirap at laban na pinagdaanan ng ating mga ninuno. Ang 'Sa Dakong Silangan' ni Jose Corazon de Jesus ay isang magandang halimbawa ng tula na naglalarawan sa pag-asa at ang pangarap ng bayan. Sa pagbasa at pagsusuri ng mga tula, natututo tayo hindi lamang ng mga kaganapan kundi pati na rin ng mga damdaming nag-udyok dito.
Ang mga tula, bilang anyo ng sining, ay nagbibigay-diin sa konteksto ng kultural na pagkakakilanlan natin bilang mga Pilipino. Sa mga linya ng tula, makikita ang mga halaga, tradisyon, at pinagdaraanan ng mga tao. Kasi ang bawat tula ay parang isang bintana sa puso't isipan ng mga makatang binubuo ang kanilang mga ideya at pagsasalaysay sa isang makabagbag-damdaming paraan. Sa ganitong paraan, nakakatulong ang tula hindi lang sa pag-alala ng mga nakaraan kundi pati na rin sa paghubog ng ating mga pag-iisip at pagpapahalaga sa mga kwentong bayan natin.
Mas higit pang mahalaga, ang mga tula ay nagiging daan para sa mga kabataan na maipahayag ang kanilang mga damdamin at pananaw. Sa moderno nating panahon, maraming kabataan ang ang kumuha ng inspirasyon mula sa mga makatang ito at kinuha ang kanilang pagsusulat bilang isang paraan upang maipahayag ang kanilang mga opinyon sa kasalukuyang isyu. Hindi lamang ito isang paraan ng sining, kundi ito rin ay isang form ng activism na sumasalamin sa ating pagkatao bilang mga Pilipino na patuloy na lumalaban para sa ating mga karapatan at kalayaan.
Aba, tuwang-tuwa talaga ako kapag napag-uusapan ang mga linyang galing sa bibig ni Pilosopo Tasyo—hindi lang dahil sa katalinuhan kundi dahil sa mapanirang-tawa niyang paraan ng paghatid ng katotohanan.
Kapag binabasa ko ang mga tula at pahayag na iniaangat ng karakter na ito sa loob ng 'Noli Me Tangere', nakikita ko agad ang dalawang mukha: una, isang klasikal na pag-iisip na humuhugot mula sa mga aral ng pilosopiya at relihiyon; pangalawa, isang mapanindigang satirikal na tinig na ginagamit para itulak ang mga hangganan ng sinasabi sa panahong iyon. Ang mga taludtod niya madalas may halong irony at paradox—parang nagpapatawa para masabi ang malungkot na katotohanan tungkol sa lipunan at simbahang mapang-aping umiiral noong panahon ni Rizal.
Sa personal, naiintindihan ko ang mga tula niya bilang instrumento ng pagmulat: siya ang nagsasabi kung ano ang dapat itanong ng mga tao pero hindi maaring sabihin nang lantaran dahil sa takot o censura. May mga taludtod na tila pumupuna sa kawalan ng hustisya, sa pagkukunwari, at sa pagkakahawak ng isip ng tao sa pamahiin. Ito ang dahilan kung bakit hanggang ngayon nagreresonate ang mga pahayag niya—hindi lang bilang antiquated na komentaryo, kundi bilang paalala na kailangang mag-isip nang malaya at may tapang, kahit nakakatawa o nakapapait ang paraan ng paghahatid.