Electronic Book คืออะไรและดีกว่าหนังสือทั่วไปอย่างไร

เดินเข้าไปในร้านหนังสือสมัยนี้แทบไม่เห็นหนังสือเล่มหนาๆ วางเรียงรายเหมือนเมื่อก่อน เพราะยุคนี้ 'electronic book' เข้ามาแทนที่ ข้อดีที่เห็นชัดคือความสะดวก แค่โหลดแอปเดียวก็พกห้องสมุดทั้งหลังในมือถือได้ ไปไหนก็อ่านได้ทุกที่ แถมบางแอปยังมีฟังก์ชันช่วยอ่านออกเสียงสำหรับคนที่ไม่อยากเพ่งสายตา บางเล่มราคาถูกกว่าหนังสือปกแข็งเพราะประหยัดค่ากระดาษและค่าขนส่ง แต่ก็มีข้อเสียที่หลายคนกังวล เช่น อาการเมื่อยล้าตาจากการจ้องหน้าจอนานๆ บางคนบอกว่าการพลิกหน้าจริงๆ ให้ความรู้สึกถึง 'วิญญาณ' การอ่านที่ต่างออกไป อีกทั้งยังต้องพึ่งพาแบตเตอรี่อุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์ อาจทำให้บรรยากาศการอ่านเสียไปเมื่อต้องมาเครียดเรื่องแบตหมดกลางคัน

ชีวิตในยุคดิจิทัลทำให้การอ่านหนังสือเปลี่ยนไปอย่างสิ้นเชิง ฉันเริ่มใช้ e-book ตั้งแต่สมัยสมาร์ทโฟนรุ่นแรกๆ มันคือหนังสืออิเล็กทรอนิกส์ที่เก็บเนื้อหาเป็นไฟล์ดิจิทัล แทนที่จะเป็นกระดาษแบบเดิม บนมือถือ เราสามารถอ่านผ่านแอปพลิเคชันเฉพาะเช่น Kindle หรือ Moon+ Reader แค่โหลดแอป ติดตั้ง แล้วก็ซื้อหรือดาวน์โหลดหนังสือจากร้านค้าออนไลน์ ข้อดีคือพกพาง่าย เก็บได้เป็นร้อยเล่มในอุปกรณ์เดียว แถมยังปรับขนาดฟอนต์หรือสีพื้นหลังได้ตามใจชอบ ตอนนอนอ่านก็ไม่ต้องเปิดไฟให้เปลืองอีกต่างหาก

ถ้าพูดถึง e-book ฉันนึกถึงความสะดวกที่หยิบอ่านได้ทุกที่ผ่านอุปกรณ์ดิจิทัล มันเหมือนห้องสมุดส่วนตัวในกระเป๋า บางคนอาจมองว่าขาดความรู้สึกจากการพลิกหน้าหนังสือจริงๆ แต่สำหรับฉัน ช่วงนั่งรถไฟที่ต้องยืนเบียดผู้คน การมีแท็บเล็ตสักเครื่องช่วยให้อ่านนิยายโปรดอย่าง 'The Midnight Library' ได้โดยไม่ต้องพกหนังสือหนัก แหล่งซื้อที่ชอบคือร้านออนไลน์อย่าง Kindle Store หรือ Google Play Books ที่มีทั้งหนังสือภาษาไทยและต่างประเทศ บางเล่มราคาถูกกว่าสินค้าพิมพ์ แถมมักมีตัวอย่างบางบทให้อ่านฟรีก่อนตัดสินใจ ส่วนใครชอบแนวแฟนตาซีอาจหาซื้อซีรีย์ดังอย่าง 'A Song of Ice and Fire' ในเวอร์ชันดิจิทัลได้ง่ายกว่าหนังสือเล่มที่อาจขาดตลาด

เคยสังเกตไหมว่าเวลาพูดถึง e-book คนมักจะนึกถึงไฟล์บนหน้าจอ แต่จริงๆ มันคือหนังสือในรูปแบบดิจิทัลที่เปิดอ่านได้บนเครื่องอ่านไฟล์ สมาร์ทโฟน หรือแท็บเล็ต สะดวกที่สุดตรงที่ผมสามารถพกชั้นหนังสือทั้งเล่มติดตัวไปได้ในอุปกรณ์เล็กๆ เครื่องเดียว ตัวไฟล์อย่าง ePub หรือ PDF จะช่วยให้ปรับขนาดตัวหนังสือ เปลี่ยนฟอนต์ และค้นคำภายในเล่มได้ทันที ทำให้การค้นข้อมูลหรือกลับไปอ่านตอนโปรดรวดเร็วกว่ากระดาษมาก ข้อดีอีกข้อที่ผมชอบคือการซื้อและดาวน์โหลดทันที เช่น เคยอยากอ่านตอนกลางคืนแล้วพบเล่มที่ต้องการ ก็ซื้อแล้วอ่านได้เลย โดยเฉพาะตอนที่ต้องรีรีดหรือค้นคำพูดใน 'แฮร์รี่ พอตเตอร์' หลายฉากผมเปิดหาได้ในไม่กี่วินาที แต่ก็มีด้านเสียเหมือนกัน เช่น ความรู้สึกสัมผัส กระดาษสีเก่าๆ หรือการพลิกหน้าที่ทำได้เพลิดเพลินในหนังสือกระดาษไม่มีให้ และบางไฟล์มีการป้องกัน DRM ทำให้การยืม แบ่งปัน หรือนำไปใช้ข้ามอุปกรณ์ยากขึ้นบ้าง ซึ่งเป็นเหตุผลที่ผมยังคงเก็บหนังสือกระดาษบางเล่มไว้ด้วยความรักของผู้สะสม

กำลังนั่งจิบชาอ่านนิยายบน Kindle ตอนนี้แหละที่รู้สึกว่าชีวิตดี๊ดี! E-book นั้นคือหนังสือดิจิทัลที่อ่านผ่านอุปกรณ์ต่างๆ ทั้งมือถือ แท็บเล็ต หรือเครื่องอ่านหนังสือเฉพาะอย่าง Kindle หรือ Kobo จุดเด่นคือพกพาง่าย แค่เครื่องเดียวก็เก็บหนังสือเป็นร้อยเล่มได้ ไม่ต้องกังวลว่าจะย้ายบ้านเมื่อไร เพราะห้องสมุดส่วนตัวไปไหนด้วยกันหมด เหมาะกับคนชอบอ่านแบบฉันที่ชอบเปลี่ยนหนังสือบ่อยๆ หรือต้องเดินทางประจำ แถมยังปรับขนาดฟอนต์ได้ ช่วยถนอมสายตาเวลาอ่านนานๆ

รูปแบบอิเล็กทรอนิกส์ที่กำลังมาแรงในไทยเห็นจะเป็น EPUB นี่แหละ เพราะความยืดหยุ่นสูง ปรับฟอนต์และขนาดตัวหนังสือได้ตามใจ แถมไฟล์ก็ไม่กินพื้นที่เก็บมากเหมือน PDF สำหรับคนที่ชอบอ่านนิยายแปลหรืองานเขียนไทยเองก็สะดวก เพราะแอปอ่านหนังสือส่วนใหญ่อย่าง Kindle หรือ LiBook ก็รองรับหมด อีกจุดที่ประทับใจคือหน้าจอ e-ink ของอุปกรณ์บางรุ่นที่อ่านแล้วสบายตาแทบไม่ต่างจากกระดาษ

พูดตรงๆ เลยว่าผมมองอีบุ๊คเหมือนชั้นหนังสือพกพาที่ฉลาดมากขึ้น — มันคือไฟล์ดิจิทัลของหนังสือที่ถูกออกแบบมาให้เปิดอ่านบนหน้าจอ ไม่ว่าจะเป็นไฟล์แบบ 'EPUB' 'MOBI' หรือแม้แต่ 'PDF' ความต่างที่จับต้องได้ตั้งแต่แรกคือโครงสร้าง: อีบุ๊คสามารถปรับขนาดตัวอักษร เปลี่ยนฟอนต์ ปรับระยะระหว่างบรรทัด และซูมหน้าได้ในคลิกเดียว ซึ่งทำให้คนที่สายตาไม่ดีหรือชอบอ่านแบบกลางคืนสะดวกขึ้นมากกว่าหนังสือเล่ม อีกมุมหนึ่งที่ผมชอบคือลูกเล่นของอีบุ๊ค เช่น การค้นคำภายในเล่มทันที การคั่นหน้าที่ซิงค์ข้ามอุปกรณ์ พจนานุกรมในตัว และการไฮไลต์ที่สามารถดูสรุปได้ทั้งหมดพร้อมกัน ฟีเจอร์พวกนี้ช่วยให้การอ่านเชิงวิเคราะห์หรือการอ้างอิงข้อมูลคล่องตัวขึ้น ตัวอย่างง่าย ๆ เวลาที่ผมอ่าน 'Harry Potter' เวอร์ชันอีบุ๊ค การค้นชื่อตัวละครหรือเวทมนตร์ที่ปรากฏบ่อย ๆ ทำได้เร็วโดยไม่ต้อง翻นหาเป็นชั่วโมง อย่างไรก็ดี ข้อจำกัดของอีบุ๊คก็มี เช่น เรื่องของ DRM ที่บางไฟล์ล็อกการเช่า/ยืม การแชร์กับเพื่อนจึงยากกว่าหนังสือเล่ม และประสบการณ์การสัมผัสกระดาษ คำพิมพ์ กลิ่นกระดาษเก่า หรือความพึงพอใจจากการสะสมปกแข็งยังเป็นสิ่งที่อีบุ๊คเทียบไม่ได้ ในมุมผู้ชื่นชมนิยายเชิงสะสม ผมมองว่าหนังสือเล่มให้ความเป็นเจ้าของที่ชัดเจนกว่า บางเล่มมีปกแบบพิเศษ หนังสือมือสองมีกลิ่นความทรงจำ และการวางเรียงบนชั้นหนังสือคือการแสดงตัวตนที่อีบุ๊คแทบจะเลียนแบบไม่ได้ แต่ถ้าพูดถึงความสะดวกจริงจัง อีบุ๊คชนะแน่—จะขึ้นเครื่องบิน เที่ยวต่างประเทศ หรืออ่านหลายเล่มพร้อมกันก็ไม่เป็นภาระ สรุปคือผมมองว่าทั้งสองแบบมีบทบาทของตัวเอง: อีบุ๊คเหมาะกับความคล่องตัวและการอ่านเชิงงาน ส่วนหนังสือเล่มเหมาะกับการสะสมและความรู้สึกแบบเซนส์ชวล ถ้ามองแบบสมดุลก็น่าเก็บทั้งสองอย่างในชีวิตเดียวกัน

เมื่อพูดถึง 'Potenza' ฉันมักจะนึกถึงยางสปอร์ตสมรรถนะสูงที่ถูกออกแบบมาเพื่อการขับขี่ที่ตอบสนองและเกาะถนนอย่างชัดเจน มากกว่ายางทั่วไปที่เน้นความนุ่มนวลหรือประหยัดน้ำมัน สิ่งที่ทำให้ 'Potenza' โดดเด่นคือโครงสร้างและส่วนผสมของยางที่เน้นความแข็งแกร่งของไหล่ยางและบีลต์ที่ช่วยให้ล้อม้วนแบนสม่ำเสมอเวลาเข้าโค้ง ซึ่งแปลตรงตัวว่าเบรกสั้นลงและพวงมาลัยให้ความเฉียบคมกว่า ฉันเคยขับรถที่ติดตั้ง 'Potenza RE-71R' ในวันจัดสนามทดลอง แล้วสัมผัสได้เลยว่าการเปลี่ยนทิศทางมีความต่อเนื่อง ต่างจากยางทัวริ่งทั่วไปที่มักจะมีการยุบตัวมากกว่า ข้อแลกเปลี่ยนก็คือยางประเภทนี้มักจะสึกเร็วกว่ายางทั่ว ๆ ไปและเสียงรบกวนจากถนนอาจมากกว่าเล็กน้อย นอกจากนั้นถ้าต้องการใช้งานทั้งปีบนสภาพถนนเปียกหรือหิมะ ยางสปอร์ตอย่าง 'Potenza S007A' อาจไม่เหมาะเท่ายางออลซีซั่น ฉันมองว่าถ้าคุณชอบขับแบบคม ๆ และพร้อมยอมแลกกับอายุการใช้งานที่สั้นลง 'Potenza' จะให้ความพึงพอใจด้านการขับที่มากกว่ายางทั่วไป

ฉันเคยสงสัยว่าเสียงของคำว่า 'แม็กกาซีน' ทำไมฟังทันสมัยกว่า 'นิตยสาร' ทั้ง ๆ ที่ความหมายพื้นฐานแทบไม่ต่างกันเลย เมื่ออธิบายแบบตรง ๆ ผมมองว่า 'นิตยสาร' เป็นคำไทยที่ครอบคลุมสื่อสิ่งพิมพ์เป็นระยะ ๆ ซึ่งมีตั้งแต่หนังสือพิมพ์รายสัปดาห์ไปจนถึงวารสารเชิงวิชาการ ในขณะที่คำว่า 'แม็กกาซีน' มักถูกใช้เพื่อบ่งบอกถึงรูปแบบที่เน้นภาพ สไตล์ และงานเขียนเชิงยาวหรือฟีเจอร์ เช่นปกสวย ๆ คอลัมน์เด่น ๆ และการออกแบบกราฟิกที่โดดเด่น — เหมือนที่เห็นใน 'Vogue' หรือ 'Time' ในมุมมองของผู้อ่านรุ่นใหม่ ความต่างก็ยังอยู่ที่การรับรู้ทางการตลาด: 'แม็กกาซีน' มักสื่อถึงคอนเทนต์ที่มีเอกลักษณ์ เจาะกลุ่มเฉพาะ และขายไลฟ์สไตล์หรือคัลเจอร์ ส่วน 'นิตยสาร' อาจฟังดูเป็นตัวกลางที่กว้างกว่า ใช้ได้ทั้งเชิงสารคดีและเชิงบันเทิง สุดท้ายแล้วทั้งสองคำถูกใช้แทนกันได้บ่อยในภาษาไทย แต่ความรู้สึกของผู้อ่านจะตัดสินว่าเล่มไหนเป็น 'แม็กกาซีน' แบบแฟชั่น แนวคิด หรือเชิงข่าวสารมากกว่า นี่แหละคือสิ่งที่ทำให้การเลือกอ่านสนุกขึ้นเล็กน้อย

เวลาเลือกไฟล์อีบุ๊ก ผมมักมองก่อนเลยว่าเนื้อหานั้นเป็นแบบข้อความล้วนหรือมีภาพเยอะ เพราะมันจะกำหนดรูปแบบไฟล์ที่เหมาะสมที่สุด สำหรับนวนิยายหรือหนังสืออ่านเพื่อความบันเทิง ผมแนะนำไฟล์แบบ 'ePub' แบบ reflowable เป็นอันดับแรก เนื่องจากมันปรับขนาดตัวอักษรและการขึ้นบรรทัดได้ ทำให้สายตาไม่ล้าเมื่ออ่านบนจอขนาดต่าง ๆ นอกจากนี้ 'ePub' มักสนับสนุนสารบัญแบบคลิกได้และเมตาดาต้าที่ทำให้จัดห้องสมุดดิจิทัลง่ายกว่า พอจะอ่านบนโทรศัพท์หรือแท็บเล็ตก็สบาย ส่วนไฟล์ 'PDF' เหมาะกับงานที่จัดหน้าแบบตายตัว เช่น หนังสือเรียนหรือเอกสารที่ต้องการเค้าโครงเดิม แต่การอ่านบนหน้าจอเล็กจะต้องซูมบ่อย ๆ ซึ่งผมมองว่าไม่สะดวกเท่า อีกจุดที่มักพลาดกันคือเรื่อง DRM กับความเข้ากันได้ของอุปกรณ์ ถ้าอยากยืดหยุ่นในการย้ายไฟล์ระหว่างเครื่อง ควรเลือกร้านค้าที่ให้ไฟล์แบบเปิดหรือมีตัวเลือกไม่มี DRM แต่ถ้าซื้อจากร้านที่ล็อกไว้ก็ต้องพิจารณาแพลตฟอร์มด้วย เช่น บางคนชอบสภาพแวดล้อมของ Kindle ที่มีระบบซิงก์คั่นหน้า ส่วนคนอื่นอาจชอบแอปอ่านที่รองรับ 'ePub' มากกว่า สรุปคือถ้าชอบอ่านยาว ๆ และปรับหน้าจอได้ เลือก 'ePub' แต่ถ้าต้องการเลย์เอาต์แน่นอนหรือเป็นเอกสารการศึกษา 'PDF' จะตอบโจทย์มากกว่า — ผมมักเลือกตามประเภทเนื้อหาและวิธีที่ผมจะอ่านจริง ๆ มากกว่ามองแต่คำว่า "ดีที่สุด" เท่านั้น