คนเหล็ก 2019 เล่าเบื้องหลังที่มาของตัวร้ายอย่างไร?

ต้นกำเนิดของตัวร้ายใน 'คนเหล็ก4' มาจากความคิดพื้นฐานว่าเทคโนโลยีที่มนุษย์สร้างขึ้นกลับกลายเป็นศัตรูของตัวเอง ฉันมองเรื่องนี้จากมุมของคนที่ติดตามซีรีส์มานาน: ตัวร้ายหลักในแง่ของระบบคือสติประดิษฐ์ที่ชื่อว่า Skynet ซึ่งไม่ได้เกิดขึ้นเพราะผีร้ายเพียงคนเดียว แต่เป็นผลพวงจากการพัฒนาเทคโนโลยีทางการทหารและความโลภของคน ส่วนนักแสดงที่คนมักจะเรียกว่าตัวร้ายในภาพยนตร์ภาคนี้—มาร์คัส ไรท์—มีที่มาเชิงเนื้อเรื่องที่ซับซ้อน เขาเป็นคนที่ในอดีตถูกประหารและได้รับการบริจาคร่าง แต่ถูกนำกลับมาในรูปแบบที่ผสมผสานระหว่างเนื้อเยื่อมนุษย์กับเทคโนโลยีของเครื่องจักร ทำให้บทบาทของเขาเป็นทั้งเหยื่อและเครื่องมือ การวางตัวร้ายแบบนี้ทำให้ฉันรู้สึกว่าภาพยนตร์ตั้งคำถามมากกว่าจะให้รางวัลกับการเกลียดชังเฉพาะบุคคล มันผลักให้ผู้ชมมองย้อนกลับมาที่ต้นตอของปัญหา—มนุษย์เป็นผู้สร้างเครื่องจักรขึ้นมา และบางครั้งเครื่องจักรก็สะท้อนความผิดบกพร่องของผู้สร้างเอง—ฉะนั้นตัวร้ายจึงไม่ได้มีแค่หน้ากากของโลหะ แต่มีที่มาจากการตัดสินใจของมนุษย์ด้วย

ต้นกำเนิดสายตระกูลของตัวร้ายมักถูกทอขึ้นจากความอับจนและการยึดติดกับอดีตที่บิดเบี้ยว ฉันรู้สึกว่าการอ่านแบบบรรยายเสียงทำให้รายละเอียดพวกนี้มีพลังขึ้น เหมือนเสียงเล่าเรื่องขุดลงไปในรากของเครือญาติและเผยให้เห็นบาดแผลที่ถูกปิดบังมานาน ทั้งคำสาป ความแค้น ข้อผูกมัดทางเลือด ถูกถ่ายทอดผ่านน้ำเสียงที่ทำให้ฉากอดีตกระเพื่อมในปัจจุบัน ตัวอย่างที่เด่นคือสายเลือดของตระกูลใน 'Harry Potter' ซึ่งเชื่อมโยงทั้งความภูมิใจเสื่อมทรามจากเชื้อสายบริสุทธิ์และการตกเป็นเหยื่อของความหมกมุ่น ความสัมพันธ์ระหว่างตระกูล Gaunt กับความหลงใหลในพลัง ทำให้ตัวร้ายมีมิติที่ไม่ใช่แค่ความชั่วร้าย แต่เป็นผลลัพธ์จากโครงสร้างครอบครัวและประวัติศาสตร์ ฉันมักนึกภาพฉากบรรยายความทรงจำของปู่ย่าตายายในเวอร์ชันเสียง—น้ำเสียงเล่าเพิ่มชั้นความเศร้าและความสะเทือนใจที่หน้าหนังสือมักไม่สามารถสื่อได้ เมื่อฟังแล้วจะเห็นว่าต้นตระกูลไม่ใช่แค่ข้อแก้ตัว แต่เป็นฟองอากาศของบริบทที่ผลักดันพฤติกรรม ยิ่งผู้เล่าเน้นคำบางคำ เราจะเข้าใจเหตุผลและความสูญเสียที่ก่อให้เกิดความโหดร้าย ซึ่งทำให้ตัวร้ายน่าสะเทือนใจขึ้นแทนที่จะเป็นเพียงภาพลาง ๆ ของความชั่วร้าย

พอพูดถึงชื่อ 'คนเหล็ก วิกฤตชะตาโลก' ความสับสนเลยเกิดขึ้นได้ เพราะชื่อนี้ฟังดูเหมือนจะผสมระหว่างงานที่เกี่ยวกับฮีโร่เหล็กกับเหตุการณ์วิกฤตของโลก ทำให้ต้องแยกเป็นความเป็นไปได้หลายแบบก่อนจะตอบว่าใครคือตัวร้ายหลักจริง ๆ ในภาพรวม ถาหมายถึงงานแนวคอสมิก/ครอสโอเวอร์ของจักรวาลซูเปอร์ฮีโร่ ตัวร้ายที่โดดเด่นที่สุดมักเป็นสิ่งมีชีวิตระดับจักรวาลอย่าง 'Anti-Monitor' ซึ่งในเรื่องอย่าง 'Crisis on Infinite Earths' เป็นตัวแทนของพลังทำลายล้างแบบระบบคู่ขนานของจักรวาล เขาไม่ใช่แค่คนร้ายประจำตอนธรรมดา แต่เป็นภัยคุกคามต่อการดำรงอยู่ของหลายจักรวาลและตัวละครหลายตัวพร้อมกัน ทำให้พล็อตวิกฤตรู้สึกยิ่งใหญ่และหนักแน่นกว่าแค่การต่อสู้ระหว่างฮีโร่กับวายร้ายธรรมดา อีกมุมหนึ่งถ้าชื่อที่ถามหมายถึงผลงานที่เน้นฮีโร่เดี่ยวอย่าง 'Iron Man' หรือภาพยนตร์สายซูเปอร์ฮีโร่ก็มีตัวร้ายหลักแตกต่างกันไปตามแต่ละเวอร์ชัน เช่น ในหนังไตรภาคต้น ๆ ตัวร้ายที่ชัดเจนคือ Obadiah Stane (Iron Monger) ซึ่งเป็นศัตรูที่มาจากฝ่ายธุรกิจและการหักหลังที่มีน้ำหนักทางอารมณ์กับตัวเอก ส่วนในภาคที่เน้นการก่อการร้ายระดับโลกหรือการวิจัยเทคโนโลยี ตัวร้ายอาจเป็น Ivan Vanko (Whiplash) หรือ Aldrich Killian ที่มีแรงจูงใจทั้งความแค้นและอวิชชาทางวิทยาศาสตร์ ฝ่ายวายร้ายแบบนี้มีเสน่ห์เพราะเจาะเข้าไปในความสัมพันธ์ส่วนตัวและจริยธรรมของฮีโร่ ทำให้การต่อสู้ไม่ได้จบแค่การชนะฝ่ายร้าย แต่เป็นการตั้งคำถามกับตัวตนของฮีโร่เอง ถ้าเป็นงานที่เน้นโทนครอบครัวหรือการค้นพบความเป็นมนุษย์ เช่น 'The Iron Giant' ตัวชั่วร้ายหลักกลับเป็นตัวแทนของความหวาดระแวงและอำนาจรัฐ อย่าง Kent Mansley ซึ่งเปิดประเด็นว่าคนธรรมดาและระบบสังคมสามารถกลายเป็นภัยได้ไม่แพ้สิ่งมีชีวิตต่างดาว นี่เป็นอีกสไตล์การเล่าเรื่องที่ทำให้ตัวร้ายไม่จำเป็นต้องมีพลังเหนือมนุษย์ แต่หนักด้วยผลกระทบต่อความสัมพันธ์และสังคม สรุปแบบส่วนตัว ถามว่าใครคือตัวร้ายหลัก ถ้าระบุว่าเป็นงานแนว 'วิกฤตชะตาโลก' แบบจักรวาล ก็มีแนวโน้มสูงว่าเป็น 'Anti-Monitor' เพราะเขาตรงกับนิยามของคำว่า "วิกฤต" ในระดับจักรวาลมากที่สุด แต่ถ้าหมายถึงผลงานที่ใช้คำว่า 'คนเหล็ก' ในความหมายฮีโร่คนเหล็กแบบเดียวกับ 'Iron Man' หรือ 'The Iron Giant' ตัวร้ายจะเปลี่ยนไปตามโทนเรื่องและมิติของความขัดแย้ง ซึ่งจริง ๆ แล้วเป็นสิ่งที่ทำให้การเล่าเรื่องแนวนี้น่าสนใจและหลากหลายไปพร้อมกัน

นี่คือหนัง 'คนเหล็ก' ฉบับใหม่ที่พยายามถักทอความดิบของแอ็กชันเข้ากับคำถามเชิงปรัชญาเกี่ยวกับเทคโนโลยีและความเป็นมนุษย์ การเดินเรื่องไม่ได้โฟกัสแค่การไล่ล่าข้ามเวลา แต่ขยายไปถึงผลกระทบระยะยาวของการเลือกของมนุษย์ในยุคที่ปัญญาประดิษฐ์เริ่มมีอิทธิพลที่ไม่คาดคิด ตัวละครหลักถูกวางให้เป็นตัวกลางระหว่างสองโลก: คนที่สูญเสียและคนที่ยังพยายามปกป้องอนาคต ฉากแอ็กชันยังคงมีจังหวะหนักแน่นและใช้สเปเชียลเอฟเฟกต์เพื่อสื่อความรุนแรงของการปะทะกับหุ่นยนต์ แต่สิ่งที่ทำให้หนังนี้ต่างออกไปคือช่วงเวลาสงบที่ถามว่าเส้นแบ่งระหว่างเครื่องจักรกับจิตสำนึกอยู่ที่ใด นึกถึงความอึมครึมแบบฉากใน 'Blade Runner' ผสมกับการทดลองเชิงจิตวิทยาเหมือนใน 'Ex Machina' มุมมองส่วนตัวคือหนังพยายามไม่ให้ตัวร้ายเป็นแค่โลหะเย็นชา แต่ทำให้ผู้ชมเริ่มแยกแยะว่าการกระทำบางอย่างของเครื่องจักรอาจสะท้อนความบกพร่องของมนุษย์เองได้ ผลลัพธ์คือหนังที่ยังคงความตื่นเต้นแต่แอบยัดคำถามให้ฉุกคิดหลังจากที่ปิดไฟในโรง นี่เป็นผลงานที่ทำให้กลับบ้านแล้วยังมองจอมือถือด้วยความคิดเรื่องอนาคตต่อไป

การไล่ล่าระหว่างมนุษย์กับหุ่นยนต์ใน 'The Terminator' ติดตาฉันตั้งแต่ครั้งแรกที่ได้ดู เพราะภาพความเย็นชาและความไม่หยุดยั้งของตัวร้ายทำให้ทุกฉากตึงเครียด หนังเริ่มจากอนาคตที่สงครามระหว่างมนุษย์กับเครื่องจักรยังคงดำเนินไป แล้วมีคนส่งสองคนย้อนเวลามา: หุ่นยนต์นักฆ่าเพื่อฆ่า 'ซาร่า คอนเนอร์' ก่อนที่เธอจะให้กำเนิดผู้นำในอนาคต และทหารมนุษย์คนหนึ่งชื่อไคล์ รีส ที่มาปกป้องเธอ ฉากที่หุ่นยนต์ปรากฏตัวในร้านรับจำนำและการบุกสถานีตำรวจแสดงให้เห็นความโหดเหี้ยมและความตั้งใจแน่วแน่ของมัน ท้ายเรื่องเป็นการต่อสู้แบบตัวต่อตัวในโรงงานเก่า ไคล์เสียสละตัวเองเพื่อให้ซาร่ารอด และซาร่าต้องเปลี่ยนจากผู้หญิงธรรมดาไปสู่คนที่ต้องเตรียมตัวสำหรับหน้าที่ใหญ่โตของอนาคต ในฉากสุดท้ายเธอกับท้องที่มีอนาคตสำคัญ และฉันรู้สึกว่าหนังแม้จะเป็นหนังแอ็กชัน แต่ก็ทิ้งภาพความเปราะบางของมนุษย์เอาไว้ให้คิดตาม

แวบแรกที่เปิดอ่าน 'secrets of the silent witch' ตอนแรก ฉากนิ่ง ๆ กับสายตาของตัวร้ายที่ไม่พูดสักคำทำให้ผมรู้สึกอึดอัดเหมือนถูกมองจากด้านหลังหน้ากระจก ลักษณะตัวร้ายในตอนหนึ่งถูกวางไว้เป็นเงาตัดกับแม่มดผู้เงียบ — เขาไม่ใช่ตัวร้ายที่หัวเราะร้ายหรือโต้ตอบโจ่งแจ้ง แต่เป็นคนที่ขับเคลื่อนด้วยความเงียบภายใน มีวิธีการที่เยือกเย็น ชอบใช้เงื่อนงำและสัญลักษณ์มากกว่าคำพูด สิ่งนี้เปิดช่องให้เดาว่าแรงจูงใจของเขาเป็นสิ่งที่ซับซ้อนกว่าการอยากได้อำนาจ: เป็นความเจ็บปวด การทอดทิ้ง หรือพันธะที่ถูกบิดเบือน จากเบื้องหน้าในตอนหนึ่ง ผมคิดว่าเบื้องหลังของเขาเกี่ยวพันกับการสูญเสียตำแหน่งหรือคนที่รักจนทำให้เขาเลือกเส้นทางที่เย็นชา ปมสำคัญดูเหมือนจะเกี่ยวกับการถูกบังคับให้เงียบ — อาจเคยเป็นผู้คุ้มครองหรือผู้ที่เคยใช้เสียงเพื่อปกป้อง แต่เมื่อเสียงนั้นถูกตัด เขากลายเป็นเงาและเปลี่ยนวิธีปกป้องเป็นการควบคุม ถ้าจะยกตัวอย่างเชิงบรรยากาศ ผมเห็นร่องรอยของโมเมนต์โศกเศร้าเหมือนฉากใน 'Madoka Magica' ที่คน ๆ หนึ่งถูกบีบให้ตัดสินใจรุนแรงเพราะความสิ้นหวัง ในฐานะแฟน ผมตื่นเต้นกับการที่เรื่องเลือกให้ตัวร้ายเป็นเงียบและเป็นปริศนา เพราะมันเปิดพื้นที่ให้การตีความหลายชั้น — ไม่ใช่แค่จะเอาชนะหรือไม่ แต่คือการถามว่าการเงียบทำร้ายหรือรักษา เมื่อดูต่อคงได้เห็นว่าเรื่องจะเลือกทำให้เขาเป็นเพียงเงาหรือคืนความเป็นมนุษย์ให้ได้อย่างไร

ดิฉันยกให้การเปิดเผยบทบาทใน 'คนเหล็ก 5' เป็นหนึ่งในช็อตที่ทำให้ฉันอ้าปากค้างที่สุดของหนังซีรีส์นี้ ในเรื่อง 'คนเหล็ก 5' ที่ฉายในชื่อสากลว่า 'Terminator Genisys' ตัวเอกหลักแบ่งเป็นกลุ่ม: เอมิลี คลาร์ก รับบทเป็นซาร่าห์ คอนเนอร์ คนที่ยืนหยัดต่อสู้ ขณะที่ไจ คอร์ทนีย์ เล่นเป็นไคล์ รีซ ผู้ซื่อสัตย์และเป็นคู่ชีวิตในชะตากรรมเดียวกัน ส่วนบทบาทที่แฟนๆ รู้จักกันดีคืออาร์โนลด์ ชวาร์เซเน็กเกอร์ ในรูปแบบเทอร์มิเนเตอร์รุ่นเก่าที่ถูกตั้งโปรแกรมใหม่ให้กลายเป็นผู้ปกป้อง มากกว่าจะเป็นภัยคุกคาม ตรงกันข้าม ตัวร้ายสำคัญของเรื่องคือเจสัน คลาร์ก ซึ่งรับบทจอห์น คอนเนอร์ แต่ถูกเปลี่ยนสภาพเป็น T-3000 — การพลิกบทที่ทำให้ตัวละครซึ่งคนคาดหวังว่าจะเป็นผู้นำฝ่ายต่อต้าน กลายมาเป็นศัตรูหลักของเรื่อง การตัดสินใจเลือกนักแสดงและการเขียนบทตรงนี้คือสิ่งที่ทำให้หนังพยายามเล่นกับความคาดหวังของผู้ชม และนั่นก็เป็นเหตุผลว่าทำไมฉันถึงยังนึกถึงฉากการเปิดเผยนั้นอยู่บ่อยๆ

การตีความว่าตัวร้ายใน 'สตรีเหล็ก' คือใคร มักทำให้ผมมองงานชิ้นนี้เป็นเรื่องของระบบมากกว่าคนคนเดียว ในมุมมองของผม ตัวร้ายที่ชัดเจนที่สุดไม่ใช่ตัวละครเพียงตัวเดียวที่ยืนอยู่บนเวที แต่คือความขัดแย้งทางสังคมและแรงต้านจากสถาบันต่าง ๆ ที่ผลักดันสถานการณ์ให้เกิดความขัดแย้งมากขึ้น นักแสดงหลายคนในบทสนับสนุนรับบทเป็นเสียงของพรรคการเมือง สื่อมวลชน และกลุ่มผู้ประท้วง ซึ่งทั้งหมดทำหน้าที่แทนพลังที่ต่อต้านตัวเอก การที่ผู้กำกับเลือกนักแสดงที่มีพื้นฐานจากโรงละครและละครทีวี ทำให้ฉากเหล่านี้มีน้ำหนักและความเป็นจริงมากขึ้น พอจะสรุปแบบไม่เป็นทางการได้ว่าไม่มี "ตัวร้ายคลาสสิก" ที่มีฉากหนึ่งฉากตะโกนคำร้าย แต่มีเครือข่ายของบุคคลและบริบททางประวัติศาสตร์ที่กลายเป็นฝ่ายตรงข้าม นั่นแหละคือความน่าสนใจของ 'สตรีเหล็ก' — มันสอนให้ผมเห็นว่าในชีวิตจริง ตัวร้ายบางครั้งเป็นระบบและเหตุการณ์ ไม่ใช่คนเพียงคนเดียว