งานอีเวนต์ไหนในไทยมี Doujin ไทย จำหน่ายมากที่สุด?

งาน 'Comic Party' เป็นงานที่ฉันไปร้านสาย doujin บ่อยที่สุด เพราะบรรยากาศมันคือชุมชนที่คนวาดและคนซื้อคุยกันได้โดยตรง ฉันมักเดินเข้าไปแล้วพบโต๊ะเต็มไปด้วยซีนโฟโต้พิมพ์หนาๆ Zine แปลกๆ กับการ์ตูนสั้นที่ไม่เคยเห็นตามร้านหนังสือใหญ่ๆ หลายวงจะเอาของวางขายเฉพาะงานเท่านั้น ทำให้ราคาบางชิ้นพอรับได้และบางชิ้นก็กลายเป็นของสะสมที่หายาก ระหว่างที่เลือก ฉันมักชอบคุยกับคนวาดเล็กน้อยเพื่อรู้เบื้องหลังของชิ้นงานหรือเวอร์ชันพิเศษ และถ้าตั้งใจจริงก็สามารถจองหรือสั่งพิมพ์เพิ่มได้ ถ้าจะไปแนะนำให้เตรียมเงินสดและถุงผ้า ขาลากพอร์ตโฟลิโอหรือของขวัญเล็กๆ ให้คนขายก็ทำให้การซื้อ-ขายสนุกขึ้น ยิ่งถ้าไปวันแรกๆ ของงานจะได้เจอของใหม่ก่อนคนอื่น แต่ถ้าอยากชิลล์ วันหลังมักมีของลดราคาหรือตัวอย่างทดสอบที่เหลือไว้ให้หยิบได้เหมือนกัน

ในฐานะคนที่คลุกคลีวงการโดจินและงานคอสอยู่พอสมควร ฉันมักจะแนะเพื่อนใหม่ให้เริ่มจากงานใหญ่ที่มีพื้นที่ 'Artist Alley' ชัดเจน เพราะเป็นพื้นที่ปลอดภัยและเปิดกว้างสำหรับงานแนวโลลิแบบไม่เชิงผู้ใหญ่ งานประเภทนี้มักจัดในงานคอนของเมืองใหญ่อย่างงานที่รวมคอมมูนิตี้การ์ตูนและของสะสม ช่วงที่ฉันลงบูธครั้งแรกก็เจอทั้งคนที่มาซื้อเพราะชื่นชอบตัวละครเด็กน่ารักและคนที่สะสมงานอาร์ตสไตล์ 'Cardcaptor Sakura' แนวๆ นั้น พื้นที่แบบนี้ช่วยให้การซื้อขายเป็นระเบียบ ทั้งยังมีการกำกับดูแลด้านอายุผู้เข้าร่วมและกฎของบูธ ทำให้ความกังวลเรื่องเนื้อหาไม่เหมาะสมลดลงเยอะ การเลือกงานยังขึ้นกับเป้าหมาย ถ้าต้องการขยายฐานแฟน งานคอนขนาดกลางที่มีผู้เข้าชมหลากหลายจะเหมาะ เพราะผู้คนมักเดินผ่านละแวกบูธแล้วหยุดดู ส่วนถ้าต้องการบรรยากาศชุมชนจริงๆ งานมาร์เก็ตที่จัดโดยกลุ่มนักวาดอิสระหรือชุมชนคอสเพลย์เล็กๆ จะได้คุยกับคนชอบแบบเจาะลึกกว่า ฉันเองชอบความรู้สึกคุยกันจนรู้ว่ารสนิยมตรงกันหรือไม่ เหมาะสำหรับงานโลลิที่เน้นงานอาร์ตน่ารักแทนเนื้อหาโต สุดท้ายอยากเตือนว่าสถานที่และกฎระเบียบมีความสำคัญเสมอ ถ้าจะลงขายจริงจัง ให้ศึกษากติกาของงานว่ามีข้อห้ามเรื่องเนื้อหาอย่างไร รวมถึงเตรียมการตั้งบูธให้ชัดเจน เช่น แยกมุมแสดงงานสำหรับผู้ใหญ่ออกจากมุมสำหรับงานครอบครัว เท่านี้การขายงานแนวโลลิแบบไม่เชิงผู้ใหญ่ก็เป็นไปได้อย่างราบรื่นและอุ่นใจทั้งผู้วาดและผู้ซื้อ

เราเป็นคนที่เดินคอมมิคมาร์เก็ตจนเริ่มจำมุมต่าง ๆ ได้ดี และถ้าถามหาบูธโดจินไทย จะแนะนำให้มองมุม 'International' หรือมุมวงเล็กที่มักมีป้ายภาษาไทยชัดเจน จากประสบการณ์ บูธไทยมักจะตั้งรวมกันเป็นกลุ่มเล็ก ๆ ใกล้ทางเดินที่ไม่ใช่หัวใจของฮอลล์หลัก นอกจากนี้ บางวงจะเอาธงหรือสติกเกอร์ภาษาไทยมาประกาศ ที่สำคัญคือให้สังเกตตารางวงที่แจกก่อนงาน—วงที่ลงชื่อเป็นวงต่างชาติหรือมีคำว่า 'TH' มักเป็นของคนไทยหรือคนไทยพูดได้ดี พกเงินสดไปก็ช่วยได้ เพราะสตางค์เล็ก ๆ และราคาที่มักเป็นราคาพิเศษของงานทำให้พลาดไม่ได้ ถ้าอยากได้โดจินแนวแฟนฟิคหรืองานอิลลัสที่เน้นตัวละครคล้าย 'Demon Slayer' บูธไทยจะมีสไตล์งานที่หลากหลาย ทั้งสกรีนพริ้นต์ ปริ้นท์เล็ก ๆ และการ์ดลิมิเต็ด ใครชอบคอลเล็กชันแบบตั้งโชว์ แนะนนำให้มาถึงก่อนเที่ยงแล้วเดินสำรวจรอบแรกก่อนตัดสินใจ เพราะของดีมักหมดเร็ว และการได้คุยกับเจ้าของบูธเล็ก ๆ ทำให้ได้ของแถมหรือแจกการ์ดน่ารัก ๆ กลับบ้านได้เลย

แฟนๆ 'Jujutsu Kaisen' ที่กำลังมองหาโดจินชิในไทยมักจะเจอกันในแผงของ Artist Alley หรือโซนตลาดโดจินภายในงานคอนเวนชันใหญ่ๆ และมินิแฟร์ที่จัดโดยกลุ่มนักวาดท้องถิ่น ตลอดหลายปีที่ผ่านมา งานประเภทที่มักมีโดจินของซีรีส์ฮิตแบบนี้ได้แก่ งานคอนที่เน้นอนิเมะ-มังงะ งานคอมิกคอนสเกลกลาง-ใหญ่ และตลาดโดจินที่จัดเป็นครั้งคราวตามห้องจัดอีเวนต์หรือห้างสรรพสินค้า ช่วงเวลาที่มักจะเห็นของใหม่ค่อนข้างกระจาย แต่มีแนวโน้มจะหนาแน่นช่วงกลางปีและปลายปี เพราะเป็นช่วงเทศกาลและคนจัดอยากเกาะกระแสซีรีส์หรือออกสินค้าเป็นของขวัญปลายปี โดยส่วนตัวฉันมักจะติดตามพวกร้านค้าของนักวาดหรือวงในที่ชอบ แล้วจะรู้ว่าพวกเขาจะเอาเล่มไหนไปวางขายในงานไหน บรรยากาศของการเดินหาโดจินตามแผงมันมีเสน่ห์ตรงที่ได้เห็นงานหลากสไตล์ ทั้งฟิคชิป คู่หลัก-รอง โทนมิตรภาพหรือดราม่า บางครั้งก็เป็นงานอิลลัสหรือสติกเกอร์ลายเฉพาะซีรีส์อย่าง 'Jujutsu Kaisen' ที่หาไม่ได้ในช่องทางปกติ หลายวงประกาศพรีออเดอร์ล่วงหน้าหรือรับฝากส่งหลังงาน ทำให้โอกาสไม่จำกัดแค่คนที่ไปงานเท่านั้น ถ้าถามว่า "ครั้งต่อไป" จะเป็นงานไหน คำตอบที่แน่นอนไม่สามารถบอกได้แบบเดตแน่นอนเพราะปฏิทินอีเวนต์เปลี่ยนบ่อย แต่ถ้าต้องแนะนำแนวทางให้รู้โอกาสสูงสุด ให้มองหาประเภทอีเวนต์ที่มักมีโซน Artist Alley หรือ Doujin Market เป็นประจำ ตัวอย่างเช่นคอนเวนชันอนิเมะใหญ่ๆ ที่มีโซนผู้ประกอบการอิสระ งานตลาดโดจินขนาดเล็กที่จัดเดือนละครั้งเป็นบางช่วง และงานคอมมูนิตี้ที่เกิดขึ้นตามมหาวิทยาลัยหรือหอประชุมในกรุงเทพฯ หรือจังหวัดใหญ่ งานพวกนี้มักประกาศรายชื่อ Circle และแผงล่วงหน้า ดังนั้นถ้าใครอยากเกาะติดโดจินใหม่ของ 'Jujutsu Kaisen' ให้โฟกัสที่การตามวงที่ชอบ เพราะพวกเขาจะบอกก่อนว่ามีเล่มใหม่หรือจะมาขายที่งานไหน นอกจากการไปรอที่บูธแล้ว อีกวิธีที่ช่วยให้หาโดจินได้เร็วคือการตามเพจรวมวงนักวาดและกลุ่มแฟนคลับในโซเชียลที่มักอัปเดตรายชื่อผู้ขายกับไอเท็ม สำหรับคนที่ชอบความตื่นเต้นในการตามล่าของจริง การได้เจอเล่มที่หาอยู่นานในแผงกลางงานยังคงเป็นความสุขเล็กๆ ที่ไม่ซ้ำใคร และนั่นแหละคือเหตุผลที่ฉันยังไม่เลิกไปเดินงาน ทั้งกลิ่นกระดาษใหม่ เสียงคุยแลกเปลี่ยน และรอยยิ้มของเจ้าของงาน เมื่อเห็นคนชื่นชอบผลงานของพวกเขา

ตลอดปีนี้ผมสังเกตเห็นว่ามีทั้งงานใหญ่และงานท้องถิ่นที่มักเปิดพื้นที่ให้กลุ่มผู้สร้างโดจินไทยนำผลงานมาขายและแจก เช่นเดียวกับวงการคอมมูนิตี้ที่เติบโตขึ้น งานที่มักได้รับความสนใจและมักมีบูธโดจินไทยปรากฏ ได้แก่ 'AFA Thailand' ซึ่งมักจัดโซนตลาดศิลปินและโดจินให้ศิลปินอิสระได้พบปะกับแฟนๆ จนถึง 'Thailand Comic Con' ที่มีมุม Artist Alley เปิดโอกาสให้วงการอินดี้โชว์สินค้าทั้งซีนฟิกชันและซีนออริจินัล ผมยังเห็นอีกว่ามีงานแนวตลาดโดจินเฉพาะทางที่จัดกันเป็นครั้งคราว เช่นงานที่ยึดคอนเซ็ปต์คล้าย Comiket ในไทย บางครั้งถูกเรียกแบบบ้านๆ ว่า 'Comic Party Bangkok' หรือ 'Thai Doujin Market' ซึ่งเป็นพื้นที่สำหรับกลุ่มวงในและคอมมูนิตี้แลกเปลี่ยนผลงานโดยตรง งานเหล่านี้มักมีบรรยากาศอบอุ่นกว่า ได้คุยกับผู้สร้างตัวต่อตัว และมักปล่อยงานที่หาซื้อได้ยากหรือพิมพ์จำนวนจำกัด นอกจากนี้ยังมีบูธโดจินในงานจัดแสดงหนังสือและงานแสดงสินค้าขนาดใหญ่ เช่น 'Bangkok International Book Fair' หรือบางงานเทศกาลที่มีมุม Maker/Indie ซึ่งถึงแม้ว่าบรรยากาศจะต่างจากตลาดโดจินโดยตรง แต่ก็เป็นช่องทางที่ช่วยให้งานโดจินไทยถูกมองเห็นจากผู้ชมวงกว้างมากขึ้น ด้วยเหตุนี้ถาต้องการตามหาโดจินไทยผมแนะนำให้เตรียมลิสต์ของงานใหญ่ทั้งสามแบบนี้ไว้แล้วคอยเช็กประกาศฤดูกาลของแต่ละงาน เพราะบางวงมักปล่อยผลงานช่วงงานสำคัญและมีกำหนดพิมพ์เพียงครั้งเดียว — เป็นเรื่องสนุกที่ได้วิ่งหาและคุยกับคนที่ทำงานนั้นด้วยตัวเอง

บอกตามตรง นี่เป็นเรื่องที่ผมชอบคุยด้วยมาก เพราะการตามหาบูท doujin หมาเหมือนการล่าสมบัติเล็กๆ ในวงการครีเอทีฟของกรุงเทพ ผมมักจะเริ่มจากงานคอนใหญ่ที่มีพื้นที่มาร์เก็ตโซน เพราะงานแบบนั้นมักดึงวงวงเล็กๆ และเซอร์เคิลจากบ้านเราเข้ามาขาย คนทำ doujin หมาเองก็มักไปรวมตัวที่งานอย่าง 'Anime Festival Asia' หรือ 'Thailand Comic Con' เมื่อมีโซนขายสินค้าของครีเอเตอร์ นอกจากงานใหญ่นี้แล้ว งานซีน/ซูมาร์เก็ตที่จัดเฉพาะด้านเช่น 'zine fest' หรือมาร์เก็ตอินดี้ตามห้างและคอมมูนิตี้มอลล์มักมีบูทธีมสัตว์เลี้ยงอยู่บ่อยๆ การไปเดินที่โซนครีเอเตอร์ในงานเล็กๆ อย่างมาร์เก็ตอาร์ตหรือเทศกาลซีนของมหาวิทยาลัยก็ได้ผลดีเหมือนกัน บูทที่เน้นงานทำมือและงานสไตล์แฟนอาร์ตมักจะมีของน่ารักๆ เกี่ยวกับหมา ไม่ว่าจะเป็นสติกเกอร์ โปสการ์ด สแตนดี้ หรือโดจินสั้นๆ ที่วาดเรื่องราวหมาๆ แบบน่ารักๆ การรู้จักกลุ่มนักวาดบนแพลตฟอร์มอย่าง Twitter/Instagram จะช่วยให้ตามตารางบูทของคนที่ทำแบรนด์หมาได้สะดวกขึ้น ถ้าต้องการหาแบบเจาะจง ให้ตั้งใจเช็กรายชื่อวงที่ประกาศก่อนงานและดูแผนผังมาร์เก็ต โชคดีที่วงการนี้อบอุ่นและมักมีการแชร์กันในกลุ่มคอมมูนิตี้ ต่างๆ — การได้ของโดจินหมามาที่ชอบสักเล่มมันเติมความสุขให้วันธรรมดาได้ดีเลย

พูดตรงๆเลย ฉันคิดว่าสาวๆจากยุค 90 อย่าง 'Sailor Moon' มีสินค้าจำหน่ายมากที่สุดในไทย เพราะมันเข้าถึงทุกเพศทุกวัยและมีไลน์สินค้าแทบทุกอย่างที่คนไทยนิยมสะสม ความทรงจำที่ติดตาคือภาพสินค้ากระจายจากตลาดนัด ของเล่นตามแผงในมอลล์ ไปจนถึงสินค้าพรีเมียมตามร้านขายเกมและอนิเมะ ทั้งฟิกเกอร์ แบบพกพา เสื้อผ้า เครื่องประดับ สติ๊กเกอร์ สมุดโน้ต แถมยังมีคอลเล็กชันแฟชั่นร่วมกับแบรนด์ไทยบ่อยครั้ง ทำให้ไม่ใช่แค่เด็กผู้หญิงที่ซื้อ แต่คนวัยทำงานก็ยังตามเก็บเป็นของวินเทจหรือของแต่งบ้าน เหตุผลที่ฉันมองว่า 'Sailor Moon' แซงหน้าคนอื่นคือความเป็นไอคอนของความเป็นหญิงที่ผสมความน่ารักกับความเข้มแข็ง และคอนเทนต์ที่ถูกรีเมค-รีดีไซน์บ่อย ทำให้มีลูกค้าใหม่ๆ เข้ามาเรื่อยๆ ผลิตภัณฑ์จึงถูกชุบชีวิตใหม่อยู่ตลอด และในตลาดออนไลน์ของไทยก็มีร้านค้าหลายเจ้าทำสินค้าเลียนแบบและลิขสิทธิ์ออกมาจำนวนมาก ซึ่งช่วยเพิ่มปริมาณสินค้าให้คนเห็นเยอะจนรู้สึกว่ามันแทบจะทุกมุมเมืองแล้ว

ยอมรับเลยว่าบรรยากาศของงานใหญ่ที่มีบูธโดจินสีจัดเต็มทำให้หัวใจเต้นทุกครั้ง ในมุมมองของคนที่ตามงานในกรุงเทพมานาน จะเห็นได้ชัดว่างานระดับชาติและงานแฟนคอนมักเป็นพื้นที่หลักที่วงการโดจินสีจะแสดงผลงานออกมาอย่างเป็นรูปธรรม งานอย่าง 'Comic Party' มักมีซุ้มของวงในแนวชัดเจน ทั้งสายฟิคชั่น สายศิลป์ และสายเกม ที่นี่จะเห็นโดจินพิมพ์สีทั้งหนังสือเล่มใหญ่และการ์ดพิมพ์ลายพิเศษ ส่วน 'Japan Expo Thailand' ที่เน้นบรรยากาศญี่ปุ่นมากขึ้นก็ชอบมีวงจากทั้งไทยและต่างประเทศนำโดจินสีคุณภาพสูงมาขาย รวมถึงมักมีมุมจัดแสดงผลงานที่เน้นปกและพิมพ์พิเศษ ฝั่งงานที่เป็นคอนคอนแบบใหญ่ๆ เช่น 'Thailand Comic Con' จะเป็นอีกพื้นที่ที่วงโดจินสีเลือกใช้โชว์ผลงานชิ้นเด่น มักมีการเปิดพรีออเดอร์และการ์ดลิมิเต็ดที่พิมพ์สีบนกระดาษหนา ซึ่งเหมาะกับคนสะสม ถ้าต้องการมองหาโดจินสีหายาก ให้มองหาบูธที่ประกาศพรีหรือบูธที่บอกว่าเป็นงานพิเศษ เพราะงานเหล่านี้มักลงทุนทำปกฮาร์ดคัฟหรือกระดาษอาร์ตพรีเมียม ผลิตจำนวนจำกัด ทำให้มีคุณค่าทางสะสมมากขึ้น สุดท้ายแล้วการเลือกงานขึ้นกับสิ่งที่อยากได้: ถ้าเน้นผลงานที่หลากหลายและบรรยากาศคึกคัก ให้ไปงานใหญ่ ถ้าอยากได้ของพิเศษแบบจำกัด ให้เช็กงานที่ประกาศพรีหรือร่วมมือกับสถานพิมพ์เล็กๆ จะเห็นงานพิมพ์สีคุณภาพที่ใส่ใจรายละเอียด ซึ่งเป็นความสุขเล็กๆ ที่ชวนให้กลับไปอีกครั้ง

แฟนๆ ที่ตามงานโดจินในไทยคงพอรู้ว่าของแนว 'โดจินไททัน' มักจะโผล่ตามบูธอาร์ทิสท์แอลลี่ของงานใหญ่ๆ เป็นประจำ — ส่วนตัวฉันมักจะเจอวงวงเล็กๆ ขายพิมพ์งาน เก็บรวมเล่มแฟนฟิคและโปสการ์ดของ 'โดจินไททัน' ในงานที่มีพื้นที่ให้วงสมัครร่วมขายงานโดยเฉพาะ งานที่เรียกว่ามีศูนย์รวมศิลปินบ่อยๆ ได้แก่งานเทศกาลอนิเมะขนาดใหญ่ที่มี Artist Alley เช่นงาน 'AFA Bangkok' เวลาจัดมักจะมีกลุ่มครีเอเตอร์จากไทยและนานาชาติเอาโดจินและพริ้นต์มาวางขาย อีกงานที่มักเห็นบูธเล็กๆ คือคอนเวนชันแนวคอมมิคหรือป็อปคัลเจอร์แบบรวมหลายแนวที่เปิดพื้นที่ให้วงอิสระ ทั้งงานที่ชื่อมีคำว่า Comic Con หรือ Pop Culture Festival บางครั้งก็มีโซนเฉพาะของวงโดจิน การเลือกดูงานสำหรับหา 'โดจินไททัน' ฉันมักจะเล็งพื้นที่ Artist Alley และตลาดซับคัลเจอร์ท้องถิ่น เพราะวงที่ทำโดจินแนวนี้มักไม่อยากอยู่ในโซนสินค้าลิขสิทธิ์อย่างเป็นทางการ นอกจากนั้นยังชอบสังเกตบอร์ดประกาศของงานว่ามีหมวด Doujin/Independent Artist ไหม เพราะถ้ามีก็มีโอกาสเจอเล่มเจ๋งๆ ทั้งแบบขายเก่าและพรีออเดอร์ ฉันมักจะไปแต่เช้าเพื่อมีเวลาคุยกับวงและเก็บชิ้นที่อยากได้ก่อนของจะหมด เหมือนเป็นการเล่นล่าขุมทรัพย์เล็กๆ สำหรับคนชอบสะสมงานแฟนเมดของซีรีส์โปรด เช่นเดียวกับที่เคยหาโดจินของ 'My Hero Academia' ในงานเดียวกัน — มุมมองแบบนี้ทำให้อรรถรสการไปคอนเปลี่ยนไปมากเลย

ยิ่งนึกถึงตลาดโดจินในไทยยิ่งเห็นภาพชัดขึ้นว่าวงการนี้ไม่ได้อยู่แค่บนอินเทอร์เน็ต แต่กระจายตัวในงานอีเวนต์ทั้งใหญ่และเล็กอย่างเป็นระบบ เราเคยเจอบูธโดจินจากวงไทยและวงญี่ปุ่นเล็กๆ ที่ขายงานฟิกชั่นแฟนเมดจนเต็มโต๊ะในงานอย่าง 'Bangkok Comic Con' กับ 'Japan Expo Thailand' ซึ่งสองงานนี้มักมีโซนบูทอินดี้ที่เปิดพื้นที่ให้วงทำงานขายกันโดยตรง นอกจากนั้นยังมีงานเฉพาะกลุ่มแบบมินิที่บางครั้งจะใช้ชื่อว่า 'Only' เพื่อรวบรวมวงที่ทำงานเกี่ยวกับซีรีส์เดียวกัน ขาประจำมักจะเอาโด-เทรด (แลกโดจิน) กันที่มุมหลังเวทีหรือโซนแลกเปลี่ยน การมองหาโดจินแบบแลกเปลี่ยนในไทยไม่ได้ยากนักถ้าออกจากบูธใหญ่แล้วเดินหาโซน Zine หรือโซนวงอิสระ งานแบบนี้มักจัดควบคู่กับงานแสดงศิลปะหรืองานวีดิโอเกมอินดี้ และเห็นได้บ่อยว่ารอยต่อของชุมชนแฟนคลับจะรวมตัวกันเป็นกลุ่มเพื่อเทแดกหรือขายราคาพิเศษ ตัวอย่างเช่นวงที่ทำแฟนอาร์ตจากซีรีส์ 'Touhou' มักมีการแลกเปลี่ยนกันบ่อยเพราะฐานแฟนค่อนข้างเหนียวแน่น ภาพรวมเลยคือไม่ว่าจะเป็นงานใหญ่ที่มีผู้จัดระดับสากลหรือมินิแฟร์ในมหาวิทยาลัยและคอมมูนิตี้เล็กๆ โดจินในไทยมีทั้งขายและแลกเปลี่ยนตลอดปี ถ้าวางแผนมองหาความหลากหลาย ให้เผื่อเวลาเดินสำรวจบูธอิสระกับโซน Zine จะได้เจอของเด็ดที่บูธใหญ่ไม่ค่อยวาง