จงหลี่มีต้นกำเนิดจากเกมหรือจักรวาลไหน?

จงหลี่นักพากย์เสียงที่หลายคนรู้จักจากบทบาทหลากหลายในวงการ โดดเด่นที่สุดคือการรับบท 'Koro-sensei' ใน 'Assassination Classroom' ด้วยน้ำเสียงที่เฉียบคมแต่แฝงความอบอุ่น ทำให้ตัวละครครูปลาหมึกกลายเป็นที่จดจำ อีกบทบาทน่าประทับใจคือ 'Shin' ใน 'Kingdom' ที่แสดงพลังเสียงของนักรบผู้ทะเยอทะยาน รวมถึงการให้เสียง 'Mumen Rider' ใน 'One Punch Man' ที่สื่อความมุ่งมั่นของฮีโร่ธรรมดาได้อย่างสมบูรณ์แบบ แต่ละบทบาทสะท้อนความสามารถในการปรับโทนเสียงตามบุคลิกตัวละครได้อย่างน่าสนใจ

นึกถึงตอนที่เห็นตัวละครแปลกๆ ปรากฏในคลิปสั้นแล้วติดใจจนต้องตามหาแหล่งที่มา — นั่นแหละความรู้สึกแรกที่มักพาไปสู่ข้อสรุปว่าหนอนลาวาอาจมาจากเกมมากกว่าหนังหรือช่องเดียวชัดๆ บ่อยครั้งลักษณะการเคลื่อนไหวแบบกลิ้งหรือไหลเป็นหางของมันทำให้ผมนึกถึงองค์ประกอบในเกมสไตล์แพลตฟอร์มหรือเกมแนว sandbox ที่ผู้เล่นสามารถปรับแต่งม็อดได้ เช่น ในเกมอย่าง 'Worms' ที่คาแรกเตอร์เป็นหนอน หรือในชุมชนม็อดของ 'Minecraft' ที่มีสกินและม็อดสร้างสิ่งมีชีวิตจากการผสมบล็อกของเนเธอร์กับผลึกไฟ เหตุผลที่ผมเอ่ยถึงเกมพวกนี้คือม็อดและคอนเทนต์เกมมักถูกนำมารีมิกซ์เป็นคลิปสั้นๆ แล้วกลายเป็นไวรัลโดยที่คนดูลืมแหล่งกำเนิดเดิม ผมเองเคยเห็นคลิปที่แปลงฟุตเทจเกมมาใส่เอฟเฟกต์เสียง-สีให้ดูเหมือนหนอนลาวา จนคนส่วนใหญ่เข้าใจผิดคิดว่าเป็นงานอนิเมชั่นต้นฉบับของช่องไหนช่องหนึ่ง นั่นจึงเป็นเหตุผลว่าทำไมต้นกำเนิดแท้จริงจึงสับสนได้ง่าย: บางครั้งมันเริ่มจากม็อดในเกม เสร็จแล้วผู้สร้างคอนเทนต์หยิบมาทำรีคัท ใส่เสียงและคัทตัดให้ดูเหมือนสิ่งมีชีวิตใหม่ ซึ่งการไหลของข้อมูลบนโซเชียลทำให้รากของมันเลือนหายไป

ชื่อนี้ฟังดูคุ้นแต่พอกลับมาตรวจสอบในหัวกลับพบว่าชื่อ 'รี้ดอะไร้' ไม่ตรงกับตัวละครดังในวงการมังงะหรือเกมใหญ่ที่ผมจำได้ ผมมักคิดว่าเวลาชื่อแปลก ๆ แบบนี้มันมีสองทางเป็นไปได้: ทางแรกคือเป็นการทับศัพท์ผิดหรือเขียนเพี้ยนจากชื่อฝรั่ง ยกตัวอย่างเช่นชื่อที่ฟังคล้ายกันอย่าง 'Ridley' จากเกม 'Metroid' หรือชื่อในคอมิกอย่าง 'Reed' ของ 'Fantastic Four' — ทั้งสองกรณีเป็นตัวอย่างที่ทำให้เข้าใจได้ว่าชื่อสั้น ๆ พอถูกทับศัพท์เป็นไทยอาจเพี้ยนไปได้มาก ทางที่สองคือมันอาจเป็นคาแรกเตอร์ออริจินัลจากแฟนฟิค วิดีโอครีเอเตอร์ หรือเกมอินดี้เล็ก ๆ ซึ่งมักใช้ชื่อที่ไม่สอดคล้องกับฐานข้อมูลหลักเลย ฉะนั้นความเป็นไปได้สูงสุดสำหรับผมคือไม่ใช่ตัวละครจากมังงะหรือเกมชื่อดังโดยตรง แต่เป็นการเพี้ยนของชื่อหรือผลงานจากแหล่งครีเอทีฟระดับย่อยๆ มากกว่า — นี่เป็นมุมมองส่วนตัวที่ผมมีหลังลองนึกเทียบชื่อที่คุ้นเคยกันหลายชิ้น

มีความสับสนเกี่ยวกับต้นกำเนิดชื่อ 'โฟนิก' มากกว่าที่คิด และผมชอบช่วยคนถอดรหัสเรื่องแบบนี้ให้ชัดเจนขึ้น จากมุมมองของคนที่ตามสื่ออินดี้และงานแฟนครีเอชันบ่อย ๆ ผมเห็นว่า 'โฟนิก' โดยทั่วไปไม่ใช่ชื่อที่ผูกติดกับมังงะหรืออนิเมะหลัก ๆ ของวงการ แต่เป็นชื่อนิยมที่โผล่ในงานสร้างสรรค์ของแฟน ๆ และเกมอินดี้ เหตุผลส่วนหนึ่งคือเสียงที่จำง่ายและความสื่อความหมายกับคำว่า 'phonic' ในภาษาอังกฤษซึ่งเกี่ยวกับเสียง ทำให้คนเอามาตั้งเป็นชื่อตัวละครหรือโปรเจกต์โดยไม่จำเป็นต้องอ้างอิงผลงานใหญ่ชิ้นเดียว ตัวอย่างที่ผมเจอคือชื่อนี้มักปรากฏในมินิเกมอินดี้ เกมแนวผจญภัย/ปริศนา และการ์ตูนสั้นบนเว็บ รวมถึงช่องสตรีมเมอร์หรือบรรดา VTuber ที่ตั้งชื่อตัวละครให้มีความเป็นดนตรีหรือเสียงเป็นคอนเซ็ปต์ ดังนั้นถ้าเจอชื่อ 'โฟนิก' ในคอมมูนิตี้ต่าง ๆ อย่าเพิ่งคาดว่าจะมีมังงะหรืออนิเมะต้นฉบับเสมอไป ควรตรวจดูเครดิตของงานนั้น ๆ เพื่อดูว่าเป็นตัวละครต้นฉบับของครีเอเตอร์หรือถูกยืมมาจากแฟรนไชส์อื่น สรุปแบบง่าย ๆ ในเชิงประสบการณ์ส่วนตัวคือชื่อ 'โฟนิก' เป็นชื่อนิยมในงานอินดี้และแฟนครีเอชันมากกว่าการเป็นตัวละครจากมังงะหรืออนิเมะดัง ๆ แต่อย่างไรก็ตาม ก็มีความเป็นไปได้ว่าครีเอเตอร์คนใดคนหนึ่งอาจสร้างเรื่องราวให้ชื่อแบบนี้จนโด่งดังขึ้นในวงแคบ ๆ ได้เช่นกัน

ชื่อ 'จ๋อง' ฟังดูคุ้นสำหรับคนเล่นเกมที่ชอบตัวละครสไตล์จีนโบราณหรือชื่อที่แปลงมาจากภาษาจีน ซึ่งในโลกเกมสากลชื่อนี้มักจะถูกใช้เป็นชื่อเล่นสำหรับตัวละครจาก 'Genshin Impact' — โดยเฉพาะตัวละครที่ชื่ออ่านใกล้เคียง เช่น 'Chongyun' หรือ 'Zhongli' ในชุมชนไทยบางครั้งจะเล่นคำและเรียกแบบติดตลกว่า 'จ๋อง' เพื่อให้ฟังเป็นมิตรและขำๆ มากขึ้น การอธิบายแบบคนที่คลุกคลีกับฟอรัมเกมบอกได้เลยว่าการตั้งชื่อเล่นแบบนี้เกิดจากการพยายามทำให้อักษรยาก ๆ ฟังละมุนขึ้นหรือมีมิติของมุขในคอมมูนิตี้: อย่างเช่น 'Chongyun' มีคาแรกเตอร์เคร่งครัดและขรึม พอเรียกเป็น 'จ๋อง' มันกลายเป็นมุมขำๆ ที่คนเอาไปทำมีม สติกเกอร์ หรือมู้ดคอมเมนท์เวลาเขาแสดงอาการเอ๋อๆ ในทวิตเตอร์หรือกลุ่มแฟนเพจ มุมมองของฉันว่าถ้าคนถามว่า 'จ๋องมาจากไหน' คำตอบที่เร็วสุดคือมันไม่ได้มาจากงานชิ้นเดียวแยกขาด แต่เป็นผลพวงของการตั้งชื่อเล่นในชุมชนเกมไทย ซึ่งจะไปผูกกับตัวละครจาก 'Genshin Impact' บ่อยที่สุดเท่าที่เห็น — ถ้าชอบมุกแบบนี้ ลองค้นผลงานแฟนเมดหรือมมีต่าง ๆ ดู จะเห็นการใช้ชื่อเล่นแบบนี้เยอะ และก็เป็นเสน่ห์เล็ก ๆ ของแฟนคัลเจอร์บ้านเราที่ทำให้ตัวละครน่าเอ็นดูขึ้นอีกแบบ

หยิบเอาตำนานญี่ปุ่นมาเล่าแบบคนรักเรื่องผีสาง: คำว่า 'คิสึเนะ' (kitsune) แท้จริงแล้วมีต้นกำเนิดจากความเชื่อพื้นบ้านญี่ปุ่นที่ย้อนกลับไปหลายศตวรรษ ไม่ได้เกิดจากนิยายเรื่องเดียวหรือเกมเดียว แต่เป็นส่วนหนึ่งของมรดกวัฒนธรรมที่ปรากฏในเอกสารโบราณอย่าง 'Kojiki' และ 'Nihon Shoki' รวมถึงเรื่องเล่ารวม ๆ ใน 'Konjaku Monogatari' ซึ่งบันทึกนิทานเกี่ยวกับสุนัขจิ้งจอกปีศาจหรือเทพจิ้งจอกที่มีพลังเปลี่ยนรูป พวกเขาถูกมองทั้งเป็นผู้นำโชคและตัวฉ้อฉล ขึ้นกับบริบทและพื้นที่ การมีหางหลายหางโดยเฉพาะเก้าหางเป็นสัญลักษณ์ของอิทธิฤทธิ์ที่เพิ่มขึ้นตามกาลเวลา และจิ้งจอกยังเชื่อมโยงกับเทพเจ้าผู้ให้ผลผลิตอย่างอินาริที่มักจะมีจิ้งจอกเป็นผู้รับใช้หรือสื่อกลาง พอเข้าสู่ยุคสื่อสมัยใหม่ รูปแบบของคิสึเนะก็ถูกดัดแปลงไปตามสื่อหลากหลาย ไม่ได้มีหนึ่งต้นกำเนิดในวงการบันเทิงแต่อย่างใด แต่ถูกยืมไปใช้ทั้งในหนังสือ การ์ตูน อนิเมะ และเกม ตัวอย่างที่คนคุ้นเคยได้แก่ 'Naruto' ที่ใช้แนวคิดจิ้งจอกเก้าหางเป็นแรงขับเคลื่อนสำคัญของเรื่อง หรือตัวละครในโลกเกมและแอนิเมะอย่าง 'Ahri' ใน 'League of Legends' ที่ได้รับแรงบันดาลใจจากตำนานจิ้งจอกสวมหน้ากากซึ่งมีความคล้ายคลึงกันระหว่างตำนานเกาหลี-ญี่ปุ่น เกมอย่าง 'Nioh' ก็ใส่ภูตผีชนิดนี้เข้ามาในฐานะโยไค และแฟรนไชส์งานสร้างสรรค์หลายเรื่อง เช่น 'Touhou' ก็มีตัวละครที่เป็นจิ้งจอกด้วย มุมมองเหล่านี้แสดงให้เห็นว่าตำนานพื้นบ้านกลายเป็นท่อเชื่อมที่ศิลปินและนักพัฒนาใช้เพื่อสร้างตัวละครและเนื้อเรื่อง ไม่ใช่การลอกต้นฉบับจากงานเดียว สรุปคือคำว่า 'คิสึเนะ' ไม่มีต้นกำเนิดมาจากนิยายหรือเกมเรื่องใดเรื่องหนึ่งโดยตรง แต่เกิดจากการสั่งสมเรื่องเล่าพื้นบ้านญี่ปุ่นที่ถูกดัดแปลงไปตามยุคสมัยและสื่อ ผลงานร่วมสมัยจึงเป็นเพียงการตีความซ้ำหรือเติมไอเดีย ส่วนองค์ประกอบสำคัญที่มักพบ — การแปลงร่าง เล่ห์เหลี่ยม หางหลายหาง และความสัมพันธ์กับเทพอินาริ — ล้วนสืบทอดมาจากแหล่งโบราณ หากใครชอบเสน่ห์แบบเหนือจริงของคิสึเนะ จะสนุกกับการตามดูว่าผลงานแต่ละชิ้นตีความตัวละครนี้อย่างไร เพราะจะได้เห็นทั้งด้านนุ่มนวล เอื้ออาทร จนถึงด้านลึกลับและโหดเหี้ยม ซึ่งทำให้เรื่องราวของจิ้งจอกยังคงมีเสน่ห์สำหรับฉันเสมอ

เคยสงสัยไหมว่าตัวละครที่เรียกกันว่า 'จิ้งเหลนไฟ' จริง ๆ แล้วมาจากจักรวาลไหน? สำหรับฉันคำนั้นชัดเจนเหมือนกลิ่นควันจากเตาไฟ — มันคือหนึ่งในมอนสเตอร์จากจักรวาลของ 'โปเกมอน' ตัวแรก ๆ ของยุคทองสมัยเกมบอย โดยสปีชีส์นี้เป็นที่รู้จักในชื่อภาษาอังกฤษว่า 'Charmander' และถูกออกแบบให้เป็นไลน์วิวัฒนาการไฟที่เริ่มจากจิ้งเหลนตัวน้อย ก่อนจะโตเป็น 'Charmeleon' แล้วกลายเป็น 'Charizard' ในที่สุด ฉันชอบมองมันแบบเด็กน้อยที่ถือเครื่องเกมตัวแรก ในเกมเพลย์ไดอะล็อกนั้นมันถูกจัดเป็น 'ลิซาร์ด' แบบที่เราจับใจได้ตั้งแต่หน้าจอแรก ๆ ของเกม ความเป็นมาของตัวละครไม่ได้มาจากนิทานพื้นบ้านหรือแฟนตาซีเดิม ๆ แต่เกิดขึ้นจากงานออกแบบตัวละครภายในทีมพัฒนาเกมและการ์ตูน — นั่นทำให้ 'จิ้งเหลนไฟ' มีทั้งความเป็นมิตรและความเกรี้ยวกราดในตัวเดียวกัน ในเวอร์ชันเกม จะพบมันตั้งแต่ภาคแรก ๆ อย่าง 'Pokémon Red' และ 'Pokémon Blue' (หรือ 'Pocket Monsters Red and Green' ในญี่ปุ่น) ส่วนในการ์ตูนนั้นมีฉากที่ทำให้คนจดจำ เช่น ตอนที่ตัวละครหลักได้รับการช่วยเหลือหรือร่วมต่อสู้ไปด้วยกัน ซึ่งช่วยขยายความสัมพันธ์ระหว่างมนุษย์กับมอนสเตอร์ประเภทไฟนี้ ฉันมักนึกภาพการฝึกร่วมกัน เด็กคนหนึ่งและจิ้งเหลนไฟที่ค่อย ๆ โตขึ้นยามเจอศัตรูตัวใหญ่ — มันเป็นเรื่องราวการเติบโตที่เรียบง่ายแต่มียุคสมัย เมื่อมองในมุมวัฒนธรรมป็อป 'จิ้งเหลนไฟ' ไม่ได้เป็นเพียงตัวละครในเกม แต่กลายเป็นสัญลักษณ์ของยุค 90s ที่เด็ก ๆ ใช้เป็นมาสคอตส่วนตัว ทั้งการ์ด วิดีโอเกม และของเล่น ชื่อเสียงของมันยิ่งถูกตอกย้ำผ่านงานศิลป์แฟนอาร์ตและการคอสเพลย์ ทุกครั้งที่เห็นภาพสไตล์ย้อนยุคกับจิ้งเหลนไฟตัวเล็ก จิตใจจะพาไปถึงความทะเยอทะยานเล็ก ๆ ของเด็กคนหนึ่งที่อยากให้เพื่อนตัวน้อยของเขาแข็งแกร่งขึ้น — นี่แหละที่ทำให้ต้นกำเนิดของมันชัดเจนและอบอุ่นในเวลาเดียวกัน