ชลลนิยายต้นฉบับเขียนโดยใคร

เคยเจอคำถามนี้ในวงสนทนาของแฟนคลับนิยายรักบ่อยๆ เลยนะ 'ครั้งหนึ่งที่รัก' เป็นผลงานของนักเขียนนามปากกา 'น้ำผึ้ง' ที่โด่งดังจากเรื่องสั้นแนวโรแมนติกก่อนจะขยับมาเขียนนวนิยายเต็มรูปแบบ สิ่งที่ทำให้นิยายเรื่องนี้ติดตรึงใจหลายคนคือการเล่าเรื่องที่เรียบง่ายแต่เต็มไปด้วยรายละเอียดทางอารมณ์ ตัวละครหลักอย่างมิวและต้นมีพัฒนาการที่เห็นภาพชัดผ่านบทสนทนาและสถานการณ์ในชีวิตประจำวัน เหมือนเรากำลังอ่านไดอารี่ของเพื่อนสนิทมากกว่านิยายแต่ง

หลายครั้งที่แฟนๆ พบกับการถกเถียงเรื่อง 'ใครเป็นผู้เขียนนิยายต้นฉบับ' จะรู้สึกว่าคำตอบมันใกล้ตัวกว่าที่คิด โดยเฉพาะกับงานที่มีการดัดแปลงหลายครั้งจนเครดิตเปลี่ยนไปบ้าง ในกรณีคลาสสิกอย่าง 'The Girl Who Leapt Through Time' ชื่อผู้เขียนต้นฉบับคือ Yasutaka Tsutsui ซึ่งผมเองเติบโตมากับเวอร์ชันภาพยนตร์และมักจะย้อนกลับไปอ่านต้นฉบับเพราะมุมมองของเขาแตกต่างจากการตีความบนจอ ความต่างระหว่างผู้เขียนต้นฉบับกับคนเขียนบทสำหรับสื่ออื่นๆ มักทำให้แฟนงงได้ง่าย ๆ แต่การรู้ชื่อจริงของนักเขียนต้นฉบับช่วยให้จับแก่นเรื่องได้ชัดขึ้น ในประสบการณ์ส่วนตัว การอ่านงานของผู้เขียนต้นฉบับอย่าง Yasutaka Tsutsui ทำให้เห็นธีมเวลาและชะตากรรมที่แทรกอยู่ตลอด ซึ่งหากใครอยากเข้าใจแกนหลักของเรื่องจริง ๆ การกลับไปหาหนังสือต้นฉบับมักเป็นคำตอบที่คุ้มค่า

ไม่แน่ใจในรายละเอียดของต้นฉบับ แต่ชื่อ 'บุหงาส่าหรี' ที่คนพูดถึงกันส่วนใหญ่เป็นงานวรรณกรรมที่มีการเผยแพร่ในรูปแบบต่าง ๆ กัน ทำให้แหล่งที่มาของผู้เขียนบางครั้งดูสับสนไปได้ง่าย ฉันมักจะเจอกรณีแบบนี้กับงานที่เริ่มจากเว็บซีเรียลหรือผลงานที่ได้รับการดัดแปลงเป็นละครทีวี เพราะบางครั้งชื่อผู้เขียนที่ปรากฏบนหน้าปกเวอร์ชันหนังสืออาจเป็นนามปากกาหรือทีมร่วมเขียน ทำให้การยืนยันว่าใครคือผู้เขียนต้นฉบับกลายเป็นเรื่องที่ต้องสังเกตจากรายละเอียดของฉบับนั้น ๆ เช่น หน้าบทนำ ข้อมูลสำนักพิมพ์ หรือหมายเลข ISBN ซึ่งมักจะช่วยให้เห็นภาพชัดขึ้น ฉันเองชอบสังเกตว่าการระบุเครดิตในแต่ละฉบับมีความแตกต่างกันมากแค่ไหน เพราะมันสะท้อนถึงกระบวนการสร้างสรรค์ของงานนั้น เช่นเดียวกับกรณีของ 'บุพเพสันนิวาส' ที่ผ่านการดัดแปลงหลายรอบจนบางครั้งคนดูอาจสับสนกับต้นฉบับ โดยรวมแล้ว ถ้าใครอยากให้ชัดเจนจริง ๆ การดูที่ข้อมูลบนหน้าปกและคำนำของฉบับพิมพ์จะเป็นตัวช่วยที่ดี ส่วนตัวฉันรู้สึกว่าการรู้ชื่อผู้เขียนช่วยเพิ่มมิติเชิงประวัติศาสตร์และการตีความให้กับงาน แต่แม้ว่าจะยังไม่แน่ชัด ผู้เขียนหรือผู้สร้างที่อยู่เบื้องหลังเรื่องราวนั้นยังคงมีอิทธิพลต่อความประทับใจของผู้อ่านไม่แพ้กัน

คนที่หลงใหลนิยายแนวยุทธภพและศิลปะการต่อสู้แบบไทยอาจจะเคยได้ยินชื่อ 'วิชากระบี่กระบอง' ผมเคยพบชื่อนี้ในหลายบริบททั้งในคอมเมนต์ของแฟนๆ และในโพสต์แนะนำหนังสือ แต่พอไล่ดูรายละเอียดกลับพบความไม่ชัดเจนเรื่องผู้แต่งอย่างน่าตื่นเต้น: หลายครั้งชื่อนี้ถูกใช้เป็นงานในชุมชนออนไลน์ หรือเป็นงานที่เขียนขึ้นโดยใช้ฉากหลังของศิลปะการต่อสู้ไทยมากกว่าจะเป็นนิยายจากสำนักพิมพ์ใหญ่ที่มีข้อมูลผู้แต่งชัดเจน ความคลุมเครือนี้ทำให้ผมคิดถึงงานประเภทนิยายแฟนฟิคหรือเว็บนาวที่ผู้เขียนใช้พินัยกรรมการเขียนเป็นนามปากกา หลายครั้งที่งานประเภทนี้ไม่ได้ลงทะเบียนชื่อผู้แต่งแบบเป็นทางการ ทำให้แฟนๆ ต้องอาศัยเบาะแสจากหน้าปกดิจิทัล ความเห็นผู้ใช้ หรือหน้าร้านค้าออนไลน์เพื่อยืนยันแหล่งที่มา จังหวะที่ชื่อเรื่องมีคำว่า 'กระบี่' และ 'กระบอง' แทรกอยู่นั้นยังเพิ่มความเป็นไปได้ว่าผลงานหลายชิ้นอาจจะมีต้นกำเนิดต่างกัน แต่ใช้คอนเซ็ปต์ร่วมกัน ทำให้การชี้ชัดผู้แต่งเพียงคนเดียวซับซ้อนขึ้น มุมมองส่วนตัวของผมคือถ้าตั้งใจอยากรู้จริงๆ ให้มองหาฉบับที่มีการพิมพ์เป็นเล่มหรือประกาศจากสำนักพิมพ์ที่ไว้ใจได้ เพราะฉบับที่ลงเป็นบทหรือภาคในเว็บมักจะไม่มีการระบุสิทธิ์อย่างครบถ้วน แต่ถ้าเจอฉบับที่ลงทะเบียน ISBN หรือมีคำแนะนำจากร้านหนังสือก็จะมั่นใจขึ้นว่าผู้แต่งเป็นใคร อย่างไรก็ตาม ไม่ว่าจะเป็นผลงานจากผู้แต่งที่เปิดเผยตัวหรือจากชุมชน การได้อ่านเรื่องราวที่ถ่ายทอดศิลปะการต่อสู้ไทยอย่างลึกซึ้งก็ให้ความเพลิดเพลินในแบบของมันเอง และยังเป็นแรงผลักดันให้คนสนใจรักษาเรื่องเล่าพื้นบ้านกับทักษะดั้งเดิมเอาไว้ต่อไป

เวลามีใครถามถึงผู้แต่งของ 'รักทะเล' ฉบับแปลไทย ฉันมักจะคิดถึงหน้าข้อมูลและปกก่อนเป็นอย่างแรก เพราะชื่อเดียวกันอาจถูกใช้กับหลายฉบับต่างต้นฉบับ ในมุมของคนที่อ่านหนังสือเยอะ การจะบอกชื่อผู้แต่งตรงๆ โดยไม่มีรายละเอียดของฉบับนั้นทำได้ยากมาก มีกรณีที่สำนักพิมพ์ต่างกันนำงานคนละภาษาแปลเป็นไทยแล้วตั้งชื่อตรงกัน เห็นได้บ่อยกับสำนักพิมพ์อย่างแจ่มใส สถาพรบุ๊คส์ หรือสำนักพิมพ์แสงดาว ซึ่งแต่ละฉบับจะมีข้อมูลชัดเจนบนหน้าลิขสิทธิ์ ทั้งชื่อผู้เขียนต้นฉบับ ชื่อผู้แปล และ ISBN ถ้าต้องการคำตอบแน่นอน ให้มองที่หน้าลิขสิทธิ์ของเล่มนั้น — ชื่อผู้แต่งต้นฉบับมักถูกระบุไว้ชัดเจน กรณีที่ฉบับเดียวกันมีการพิมพ์ซ้ำโดยสำนักพิมพ์ต่างกัน ชื่อผู้แปลอาจต่างกันแต่ผู้แต่งต้นฉบับควรจะคงที่ แม้ว่านี่จะไม่ใช่คำตอบเฉพาะเจาะจง แต่นี่คือวิธีที่ฉันใช้แบ่งแยกว่าฉบับไหนเป็นของใคร จบแบบตรงไปตรงมาแต่ยังคงรู้สึกว่ามีเรื่องให้ตามหาอีกเยอะ

หัวข้อนี้ทำให้คิดถึงความวุ่นวายเวลาชื่อเรื่องเดียวกันกระจายอยู่ทั่ววงการบันเทิง ฉันเจอชื่อ 'คลั่งรัก' ปรากฏในหลายบริบท พอจะสรุปได้ว่าไม่มีคำตอบเดียวถ้าผู้ถามไม่ได้ให้เบาะแสเพิ่มเติม เช่น ปีที่ออก หรือรูปแบบงาน (นิยายสำนักพิมพ์, นิยายออนไลน์, บทประพันธ์สำหรับละคร ฯลฯ) บ่อยครั้งที่ชื่อนิยายสั้นหรือเรื่องสั้นในนิตยสารถูกนำมาตั้งเป็นชื่อนิยายเล่มหรือซีรีส์โดยคนละคน ทำให้เกิดความสับสนได้ง่าย ฉันมักเจอกรณีคล้าย ๆ กันกับงานอื่น เช่นชื่อเรื่องเดียวกันปรากฏเป็นทั้งเพลง โรงละคร และนิยาย ทำให้การชี้ชัดว่า "ต้นฉบับเขียนโดยใคร" ต้องอิงบริบทมากกว่าแค่ชื่อเดียว ในฐานะแฟนที่ชอบอ่าน ฉันรู้สึกว่าการระบุปีพิมพ์หรือสำนักพิมพ์มักช่วยเคลียร์ปัญหาได้ ถ้าจุดประสงค์คืออ้างอิงงานต้นฉบับ เวอร์ชันแรกสุดที่เผยแพร่จะเป็นหลักฐานชัดเจน แต่ถ้าไม่มีข้อมูลเพิ่ม ฉันเองก็ระวังการตอบแบบเด็ดขาดเพราะกลัวให้ข้อมูลผิด คนอ่านมักอยากได้ชื่อผู้แต่งชัด ๆ แล้วก็มีความหมายต่างกันหากเป็นนิยายแปลหรือเรื่องต้นฉบับภาษาอื่น สุดท้ายแล้วถ้าได้รายละเอียดเล็ก ๆ น้อย ๆ เพิ่มเติม ฉันคงยินดีเล่าให้ละเอียดกว่าเดิมและเล่าความประทับใจต่อเวอร์ชันต้นฉบับด้วยความกระตือรือร้น

ลองมาดูกันว่ามีสัญญาณอะไรบอกได้บ้างว่านักเขียนของงานชิ้นนั้นได้จากไปแล้วหรือยัง — นี่เป็นมุมมองจากคนที่ชอบคีบหนังสือขึ้นมาดูหน้าความรับผิดชอบบ่อยๆ ฉันมักจะเริ่มจากหน้าสิทธิ์หรือหน้าปกหลัง: ถ้าพบปีเกิด–ปีตายข้างชื่อผู้แต่ง แปลว่าเขาเสียชีวิตแล้ว บ่อยครั้งสำนักพิมพ์จะพิมพ์คำไว้อาลัยหรือคำว่า ‘‘in memory of’’ ในฉบับพิมพ์หลังๆ นอกจากนี้ลองสังเกตคำพูดจากบรรณาธิการหรือคำนำฉบับพิมพ์ครั้งที่ใหม่ๆ — ถ้ามีการเล่าถึงมรดกทางวรรณกรรมหรือการรำลึก ก็เป็นสัญญาณชัดเจน ตัวอย่างที่เห็นภาพง่ายๆ คือ 'The Hobbit' — งานคลาสสิกที่มักจะมีข้อมูลปีชีวิตของ J.R.R. Tolkien อยู่ในทุกฉบับ เพราะเขาเสียชีวิตไปแล้ว ในทางกลับกัน 'The Night Circus' มักไม่มีปีตายข้างชื่อผู้เขียน เพราะเธอยังมีชีวิตอยู่ ประสบการณ์ส่วนตัวบอกว่าการเปิดดูหน้าสิทธิ์หรือหน้าบทสัมภาษณ์สั้นๆ ในหนังสือมักให้คำตอบเร็วกว่าการเดาไปเอง พลางคิดตามอ่านผลงานของผู้แต่งคนนั้นต่อไปด้วยความเคารพในเรื่องราวที่เขาทิ้งไว้

อันที่จริงเรื่องนี้เป็นหนึ่งในกรณีที่ผมรู้สึกว่ายังมีความคลุมเครืออยู่พอสมควรเมื่อพูดถึงผู้เขียนต้นฉบับของนิยาย 'สุภาพบุรุษลูกผู้ชาย' ซึ่งชื่อเรื่องแบบนี้มีการใช้งานในหลายบริบท ทำให้แหล่งข้อมูลหลายแห่งอ้างอิงไม่ตรงกันและบางครั้งก็สับสนระหว่างเวอร์ชันต่าง ๆ ของสื่อเดียวกันหรือผลงานที่ตั้งชื่อลักษณะใกล้เคียงกัน ผมเลยมองว่าจุดสำคัญคือแยกให้ชัดว่าเรากำลังพูดถึงงานฉบับไหน — เป็นนิยายพิมพ์เล่มที่ตีพิมพ์ครั้งแรกในนิตยสารวรรณกรรมไทย หรือเป็นนิยายออนไลน์ที่ได้รับความนิยมบนแพลตฟอร์มใดแพลตฟอร์มหนึ่ง หรือเป็นนิยายที่ถูกนำไปดัดแปลงเป็นละครโทรทัศน์ เพราะแต่ละกรณีมีผู้เขียนและประวัติการเผยแพร่ต่างกัน ถ้าเป็นฉบับที่ถูกพูดถึงในวงละครโทรทัศน์มักจะมีการระบุชื่อผู้เขียนในคอนเทนต์ของละคร แต่ถ้าเป็นผลงานที่หมุนเวียนในอินเทอร์เน็ต ชื่อผู้แต่งอาจถูกลบหรือไม่ชัดเจน ทำให้หาต้นฉบับยากขึ้น มองจากมุมคนอ่าน ความไม่แน่นอนแบบนี้ทำให้ผมรู้สึกอยากเจาะลึกชื่อผู้แต่งจริง ๆ เพราะต้นฉบับและบริบทการเขียนมักเปลี่ยนโทนและความหมายของงานได้เยอะ แต่ในฐานะแฟนที่ชอบติดตามงานวรรณกรรม ผมก็ยังชื่นชมการที่เรื่องราวบางเรื่องสามารถต่อยอด สร้างแฟนคลับ และถูกตีความใหม่ ๆ ได้ แม้ตัวผู้เขียนดั้งเดิมจะไม่ชัดเจนก็ตาม สุดท้ายผมคิดว่าถ้าอยากยืนยันชื่อผู้เขียนจริง ๆ ควรมองหาเอกสารพิมพ์ครั้งแรกหรือข้อมูลจากสำนักพิมพ์ที่จัดพิมพ์ฉบับเล่ม เพราะนั่นเป็นแหล่งที่มาที่เชื่อถือได้มากที่สุด