ตำรวจสาวรูบาน เคยถูกดัดแปลงเป็นภาพยนตร์หรือไม่?

คิดภาพถ้าหนังสือเล่มโปรดของคนในกลุ่มเราได้ขึ้นหน้าจอ—นั่นแหละคือความรู้สึกที่แฟน ๆ ของ 'รูบาน' เฝ้ารออยู่ แต่ว่าจนถึงตอนนี้ยังไม่มีการดัดแปลงเป็นซีรีส์หรือภาพยนตร์อย่างเป็นทางการจากสำนักพิมพ์หรือค่ายไหน ฉันเป็นคนชอบจับรายละเอียดเล็ก ๆ ของนิยายเวลานึกว่าเรื่องไหนเหมาะจะกลายเป็นซีรีส์ และมักจะจินตนาการฉากใหญ่ ๆ กับเพลงประกอบ ถ้าใครเคยดู 'Stranger Things' จะเข้าใจว่าบางเรื่องต้องการการเล่าเชิงภาพที่ค่อย ๆ ทยอยเปิดเผยความลับ แทนที่จะอัดทุกอย่างรวดเดียว และนั่นคือเหตุผลว่าทำไมบางงานวรรณกรรมถึงยังไม่ถูกซื้อสิทธิ์เลย—มันต้องการคนที่เห็นวิสัยทัศน์เดียวกันกับผู้เขียน ยังมีแฟนเพจและแฟนอาร์ตเยอะที่ช่วยรักษาชีวิตของ 'รูบาน' ไว้ ทำให้มันไม่หายไปไหน ถึงอย่างนั้นก็ต้องยอมรับว่าสถานะตอนนี้คือยังไม่มีการประกาศโปรเจ็กต์อย่างเป็นทางการ แต่โอกาสยังมีได้เสมอ ถ้ามีผู้กำกับหรือสตูดิโอที่เข้าใจจังหวะเรื่องแบบนั้นจริง ๆ ผลลัพธ์อาจออกมาดี และฉันคงเป็นคนแรก ๆ ที่เฝ้ารอดู

แฟนๆ หลายคนคงสงสัยกันว่าเรื่องนี้ไปต่อได้ไหมในหน้าจอใหญ่หรือเล็ก ในมุมมองของคนที่ติดตามนิยายแนวเทคโน-โรแมนซ์ ฉันเห็นว่า 'เดิมพันรักสาวแฮกเกอร์' ยังไม่มีการดัดแปลงอย่างเป็นทางการเป็นซีรีส์หรือภาพยนตร์ระดับสตูดิโอใหญ่ แต่ไม่ใช่เรื่องแปลกที่งานแนวนี้จะถูกหยิบมาปัดฝุ่น — งานแนวแฮกเกอร์ที่ประสบความสำเร็จบนหน้าจอมักต้องปรับโทนให้เข้ากับผู้ชมกว้างอย่างที่เห็นในเรื่องราวอย่าง 'Mr. Robot' หรือบางตอนที่ให้ความรู้สึกกดดันเหมือนใน 'Black Mirror' ทิศทางการดัดแปลงถ้าเกิดขึ้นจริงน่าจะเน้นการขยายความสัมพันธ์ระหว่างตัวเอกกับโลกไซเบอร์มากขึ้น โดยจะต้องบาลานซ์ฉากเทคนิกกับความสัมพันธ์โรแมนติกที่เป็นแกนเรื่อง ฉันมักนึกภาพการออกแบบซาวด์และภาพให้เป็นสไตล์นัวร์-ไซเบอร์ เพื่อให้บรรยากาศการแฮกมีน้ำหนักพอและไม่กลายเป็นบทอธิบายยืดยาว สรุปคือยังไม่มีเวอร์ชันทางการ แต่ถ้ามี ผู้สร้างมีทางเลือกเยอะและฉันก็อยากเห็นว่าจะปรับองค์ประกอบไหนให้คนนอกเข้าใจได้โดยไม่สูญเสียเสน่ห์เดิมของหนังสือ

ชื่อเรื่อง 'ตำรวจสาวรูบาน' ฟังดูมีความเป็นนิยายแนวสืบสวนผสมสไตล์มังงะอยู่หน่อย ๆ และฉันก็อยากช่วยบอกชื่อผู้เขียนให้จริง ๆ แต่จากชื่อตัวนี้ตรง ๆ แล้วฉันไม่สามารถระบุผู้แต่งต้นฉบับได้แน่ชัด เพราะมันอาจเป็นชื่อตั้งภาษาไทยที่แปลหรือตีความมาจากชื่อภาษาต่างประเทศหลายแบบ การเปลี่ยนชื่อเรื่องเมื่อแปลทำให้เกิดความสับสนได้ง่าย เช่นเดียวกับที่หลายคนเรียก 'Shingeki no Kyojin' ในชื่อไทยต่างกันได้หลายแบบ ซึ่งทำให้การค้นหาต้นตอผู้แต่งต้องใช้ชื่อดั้งเดิมมากกว่าชื่อท้องถิ่น ฉันมักจะมองหาชื่อผู้แต่งจากหน้าปก ฉลากสำนักพิมพ์ หรือหมายเลข ISBN เมื่อต้องการยืนยันต้นฉบับ แต่ที่นี่ฉันอยากชวนคิดถึงความเป็นไปได้ว่าชื่อเรื่องนี้อาจมาจากมังงะญี่ปุ่น ไลท์โนเวล หรือนิยายไทยเอง ถ้าคุณมีรูปปกต้นฉบับ ภาษาอังกฤษ หรือภาษาญี่ปุ่นของชื่อนี้ จะช่วยให้ระบุได้แน่นอน แต่ถ้าไม่มี ฉันยังพอช่วยเดาแนวและชี้แหล่งที่มาที่เป็นไปได้ให้ได้ เช่น มังงะหรือไลท์โนเวลที่มีตัวละครตำรวจสาวเป็นเอกลักษณ์หลายเรื่อง—ฉันก็อยากเห็นชื่อดั้งเดิมของงานนี้สักครั้ง จะได้เล่าได้ยาวกว่านี้

แฟนวรรณกรรมพื้นบ้านมักสงสัยกันเยอะว่า 'ลำเจียก' เคยถูกดัดแปลงเป็นภาพยนตร์หรือซีรีส์บ้างไหม — คำตอบโดยสรุปที่ฉันรู้คือยังไม่มีเวอร์ชันภาพยนตร์หรือซีรีส์ขนาดใหญ่ที่เป็นที่รู้จักในวงกว้าง แต่เรื่องราวและรูปแบบของ 'ลำเจียก' ถูกนำเสนอในรูปแบบการแสดงอื่น ๆ หลายครั้ง ฉันเองเคยเห็นการแสดงสดที่ดัดแปลงบทลำให้เข้ากับการละเล่นร่วมสมัย บางครั้งเป็นส่วนหนึ่งของเทศกาลวัฒนธรรม บางครั้งเป็นการแสดงเชิงทดลองที่ผสมดนตรีพื้นบ้านกับองค์ประกอบสมัยใหม่ ซึ่งต่างจากงานวรรณกรรมอย่าง 'ขุนช้างขุนแผน' ที่มีการดัดแปลงเป็นภาพยนตร์หรือละครโทรทัศน์ชัดเจน การที่ 'ลำเจียก' ยังคงอยู่ในพื้นที่การแสดงสดมากกว่าเวทีสื่อจอใหญ่อาจเพราะเนื้อหาและการเล่าเรื่องผูกพันกับเสียงลำ ดนตรี และวิธีการถ่ายทอดที่ต้องอาศัยบรรยากาศแบบสด ถ้ามองในเชิงการดัดแปลงจริงจัง มีข้อดีทำให้สร้างสรรค์ได้เยอะ — การแปลงเป็นภาพยนตร์สารคดีสั้น การทำมิวสิกวิดีโอเชื่อมภาพและเสียงลำ หรือแม้แต่ซีรีส์โฮมเมดที่เน้นการสื่อสารวัฒนธรรมท้องถิ่น จะช่วยให้ 'ลำเจียก' เข้าถึงคนรุ่นใหม่โดยไม่ละทิ้งจิตวิญญาณของต้นฉบับ ส่วนตัวแล้วอยากเห็นผู้กำกับที่เข้าใจเสียงลำและภาษาถิ่นจริง ๆ มาทำโปรเจ็กต์แนวผสมผสานแบบนี้ เพราะมันจะให้ทั้งความเคารพต่อมรดกทางวัฒนธรรมและความสดใหม่ในเชิงภาพยนตร์

ประเด็นเรื่อง 'ผานกู่' ถูกพูดถึงในงานศิลปะพื้นบ้านและสื่อเชิงวัฒนธรรมหลายชิ้น แต่การเห็นชื่อนี้ถูกนำไปใช้เป็นภาพยนตร์หรือซีรีส์ใหญ่ ๆ แบบที่คนทั่วไปจะนึกถึงยังถือว่าหายากมาก ผมเคยติดตามงานนิทานพื้นบ้านและสารคดีเกี่ยวกับตำนานจีนมาอยู่บ้าง จึงสังเกตว่าองค์ประกอบของตำนานผู้สร้างโลกอย่าง 'ผานกู่' มักปรากฏเป็นฉากสั้น ๆ หรือแรงบันดาลใจมากกว่าจะกลายเป็นเรื่องเล่าเต็มยศในสื่อกระแสหลัก ในรายการโทรทัศน์ที่เล่าเรื่องตำนานหรือในการ์ตูนสำหรับเด็ก จะมีการยกตัวละครหรือภาพสัญลักษณ์ของผู้สร้างโลกมาใช้เพื่ออธิบายต้นกำเนิดจักรวาล แต่ชื่อ 'ผานกู่' เองน้อยครั้งนักที่จะเป็นหัวเรื่องหลักของฟีเจอร์ฟิล์มหรือซีรีส์เชิงพาณิชย์ สิ่งที่ผมคิดว่าน่าสนใจก็คือความท้าทายของการดัดแปลงตำนานแบบนี้ — มันต้องเลือกว่าจะเล่าเป็นมหากาพย์เชิงปรัชญา หรือนำมาปรับให้เป็นนิยายตัวละครที่คนดูเอาใจช่วยได้ ถ้ามีผู้สร้างกล้าที่จะลงทุนในงานแฟนตาซีระดับใหญ่และให้ความสำคัญกับบริบทวัฒนธรรมจริง ๆ ก็มีช่องว่างให้เกิดงานที่น่าจับตามองได้ แต่จนถึงตอนนี้ งานเชิงพาณิชย์ที่ตั้งชื่อและเล่าเรื่องโดยตรงว่าเป็น 'ผานกู่' ยังไม่เป็นกระแสในวงกว้างเท่าไหร่

ปี 2019 เป็นปีที่ฉันเห็นชื่อ 'รังแตน' ปรากฏในตารางฉายโรงภาพยนตร์ เพราะเวอร์ชันนิยายได้รับการดัดแปลงออกมาเป็นภาพยนตร์ที่เข้าฉายในประเทศไทย พอหนังออกฉาย ผมเลยเข้าไปดูเพื่อเปรียบเทียบกับต้นฉบับ ผลลัพธ์คือภาพยนตร์ยึดหัวใจของเรื่องไว้ได้ แต่ก็ปรับจังหวะบางส่วนให้กระชับขึ้น เช่น ฉากเปิดเรื่องที่ในหนังสั้นกว่าในหนังสือมาก ทั้งนี้ฉันมองว่าเป็นการแลกเปลี่ยนที่ยอมรับได้เมื่อเป้าหมายคือการทำให้คนทั่วไปเข้าใจและรู้สึกกับตัวละครได้ภายในเวลาสองชั่วโมง หลังจากชมจบ ความคิดหนึ่งที่ค้างอยู่คือการแสดงที่ทำให้ฉากสำคัญบางฉากมีพลังขึ้นกว่าตอนอ่าน ขณะที่รายละเอียดเล็ก ๆ บางอย่างหายไป ผมยังชอบการใช้ภาพและซาวด์ในการขับอารมณ์ ซึ่งเป็นสิ่งที่หนังทำได้ดีและเติมความหมายให้บางบทของนิยายจางลงไปได้อย่างน่าสนใจ

ย้อนกลับไปในช่วงที่ชอบดูการแสดงพื้นบ้านมากขึ้น ผมรู้สึกว่ามีหลายครั้งที่เรื่องราวจาก 'อิเหนา' ถูกนำมาปรับเป็นบทละครเวทีหรือการแสดงพื้นบ้านในรูปแบบต่าง ๆ และมันมักจะถูกตีความใหม่ตามยุคสมัย บทบาทของ 'อิเหนา' ในเวทีไทยมักเห็นได้จากการแสดงละครเวทีพื้นบ้าน ละครฉากใหญ่ และการเต้นรำแบบนาฏศิลป์ที่หยิบเอาช่วงสำคัญของเรื่องมาเล่าใหม่ ทั้งฉากความรัก ระหว่างอิเหนาและนางเหยา หรือการต่อสู้เพื่อศักดิ์ศรี มันทำให้ผู้ชมที่ไม่คุ้นเคยกับบทกวีเดิมเข้าถึงได้ง่ายขึ้น ฉันชอบการที่นักแสดงหยิบเฉพาะอารมณ์หลักมาเน้นและผสมกับท่วงทำนองดนตรีพื้นเมือง ทำให้ภาพรวมดูสดและจับใจ มุมมองส่วนตัวคือการดูงานดัดแปลงเหล่านี้เหมือนการได้เห็นเรื่องเก่าที่ยังมีชีวิต บางเวอร์ชันใส่เทคนิคสมัยใหม่ บางเวอร์ชันยืนพื้นแบบดั้งเดิม แต่ทุกเวอร์ชันล้วนแสดงให้เห็นว่าท่วงทำนองและธีมของ 'อิเหนา' ยังคงมีพลังพอจะสร้างบทใหม่ ๆ ให้คนรุ่นต่อไปได้อินกับมัน แม้จะไม่ได้เป็นแฟนตัวยงของละครเวทีทุกรูปแบบ แต่การเห็นมุมมองใหม่ ๆ จากบทเก่า ๆ ก็มักทำให้ฉันทึ่งอยู่เสมอ

เสียดายที่ยังไม่มีภาพยนตร์ฟอร์มยักษ์ของ 'สีแดงแก้ว' ออกฉายบนจอใหญ่ แต่เรื่องนี้กลับมีชีวิตอยู่ในหลายมุมของแฟนคลับและสื่อรูปแบบอื่น ๆ ฉันมองว่าเหตุผลหนึ่งที่ยังไม่มีเวอร์ชันภาพยนตร์อย่างเป็นทางการมาจากลักษณะของต้นฉบับ — โทนเรื่องที่ละเอียดอ่อน มีชั้นความหมายทางอารมณ์และสัญลักษณ์เยอะ ถ้าจะย่อให้เหลือสองชั่วโมงโดยไม่ทำลายแก่น เรื่องจะต้องถูกปรับอย่างระมัดระวัง ผู้กำกับต้องเลือกว่าจะเน้นฉากความสัมพันธ์ตัวละคร ความลึกลับเชิงสัญลักษณ์ หรือมุมมองสังคม ซึ่งแต่ละทางเลือกล้วนเปลี่ยนรสชาติของงานได้ทั้งหมด ผมเห็นว่าผลงานที่ประสบความสำเร็จเมื่อถูกดัดแปลงมักมาจากทีมที่เข้าใจทั้งต้นฉบับและภาษาหนังอย่างลึกซึ้ง เหมือนตอนที่ 'พี่มาก..พระโขนง' ถูกนำไปเล่าในโทนตลก-หวานปนเศร้า และได้ผลตอบรับที่ดีเพราะผู้กำกับเลือกจังหวะเรื่องได้เหมาะ ถ้าจะจินตนาการเวอร์ชันหนังจริง ๆ ผมคิดว่ามันน่าจะเวิร์คที่สุดถ้าเป็นหนังที่กล้าเล่นกับภาพและเสียง แทนที่จะยัดคำอธิบายลงในบทพูดเยอะ ๆ ฉากที่เน้นสี เท็กซ์เจอร์ และจังหวะของการตัดต่อสามารถถ่ายทอดอารมณ์ได้ดีโดยไม่ต้องเปลี่ยนเนื้อหาเดิมมากนัก ดนตรีประกอบก็สำคัญ — เสียงที่สร้างบรรยากาศจะทำให้คนดูเข้าใจความหมายของฉากที่บางคำอธิบายทำไม่ได้ สุดท้ายแล้ว หนึ่งในเหตุผลที่ทำให้ฉันยังคงติดตามข่าวเกี่ยวกับเรื่องนี้คือความเป็นไปได้ในการตีความใหม่ ๆ ที่ไม่ทำลายต้นฉบับ แต่เพิ่มมุมมองใหม่ ๆ ให้คนรุ่นหลังได้เห็น แค่คิดภาพฉากหนึ่งที่ใช้แสงสีแดงเป็นสัญลักษณ์ ความรู้สึกก็พุ่งขึ้นมาเลย

ในวงการวรรณกรรมไทยมีผลงานหลายชิ้นที่ใช้ชื่อลักษณะใกล้เคียงกันจนบางครั้งคนทั่วไปสับสนได้ง่าย ฉันเป็นคนที่ชอบไล่ตามที่มาของชื่อเรื่องและเวอร์ชันต่าง ๆ อยู่เสมอ ดังนั้นเมื่อเจอคำถามเกี่ยวกับ 'ชายชาตรี' ฉันจะมองจากมุมความเป็นชื่อเรื่องที่อาจถูกนำไปใช้อย่างหลากหลายมากกว่าผลงานชิ้นเดียว หลายครั้งที่ชื่อเดียวกันถูกใช้กับนิยาย สารคดี หรือบทละครที่ไม่มีความเกี่ยวข้องกันทางเนื้อหา ทำให้การตอบว่า ‘‘เคยถูกดัดแปลงไหม’’ จำต้องชั่งน้ำหนักว่าเราหมายถึงฉบับของใคร ถ้าหมายถึงฉบับที่มีผู้เขียนรายหนึ่งๆ บางฉบับอาจถูกนำไปเล่นเวทีหรือปรับให้เป็นละครโทรทัศน์ในระดับท้องถิ่น ขณะที่อีกฉบับหนึ่งที่มีเนื้อหาและบริบทต่างกันก็อาจไม่มีการดัดแปลงเลย ในฐานะแฟนวรรณกรรม ฉันมองว่าการตีความคำว่า ‘‘ถูกดัดแปลง’’ ก็สำคัญไม่น้อย เพราะบางครั้งการอ้างชื่อเดียวกันบนโปสเตอร์หรือเครดิตไม่ได้หมายความว่าเป็นการนำเนื้อหาเดิมมาเล่าแบบครบถ้วน ความทรงจำของฉันเกี่ยวกับกรณีแบบนี้มักจะผสมกับเหตุการณ์ที่ทีมสร้างหยิบเอาโครงเรื่องบางส่วนหรือบรรยากาศของงานมาใช้โดยไม่ได้อ้างอิงหมวดหมู่ต้นฉบับแบบตรงไปตรงมา ถ้าคุณสนใจเวอร์ชันใดเวอร์ชันหนึ่งเป็นพิเศษ ลองไล่ดูเครดิตผู้เขียนและผู้สร้างของฉบับนั้นก่อน เพราะมุมมองประเภทนี้มักช่วยให้เข้าใจความเชื่อมโยงระหว่างต้นฉบับกับงานดัดแปลงได้ชัดเจนขึ้น

ตลอดเวลาที่อ่าน 'รัตนาภรณ์' ฉันมักนึกถึงความละเอียดของตัวละครและบรรยากาศที่เหมาะกับการถ่ายทอดบนจอมากกว่าหนังสือเพียงอย่างเดียว การสืบค้นข้อมูลในแวดวงบันเทิงไทยชี้ว่า จนถึงปัจจุบันยังไม่มีฉบับดัดแปลงเป็นภาพยนตร์หรือซีรีส์เชิงพาณิชย์ที่ออกฉายในช่องทางหลักแบบเป็นทางการ การพูดคุยกันในกลุ่มแฟนคลับมักจะมีไอเดียดัดแปลงเป็นละครเวทีหรือมินิซีรีส์ออนไลน์ แต่สิ่งเหล่านั้นมักเป็นโปรเจ็กต์อิสระ เทียบกับงานที่ได้รับการลงทุนจากผู้ผลิตใหญ่ซึ่งมีกระบวนการเซ็นสิทธิ์และโปรดักชันยาวนาน ความคิดส่วนตัวเกี่ยวกับการดัดแปลงคือถ้าผู้ผลิตสนใจจริง ควรให้ความสำคัญกับโทนและรายละเอียดเล็กๆ ของนิยาย เช่น โครงความสัมพันธ์ที่ค่อยๆ คลี่คลายและบทสนทนาที่มีนัยยะ การแปลงเป็นซีรีส์ยาวสัก 8–10 ตอนน่าจะให้พื้นที่เพียงพอสำหรับการเล่าโดยไม่ลดทอนความซับซ้อน ถ้าสุดท้ายมีข่าวการซื้อสิทธิ์ หวังว่าจะเห็นการรักษาทรวดทรงดั้งเดิมของงานเอาไว้มากกว่าการปรับเปลี่ยมเพื่อความนิยมเชิงพาณิชย์ เพราะฉากบางฉากในหนังสือมีพลังพอจะทำให้ผู้ชมตะลึงได้จริงๆ