นาคพระโขนง ถ่ายทำที่ไหนบ้างในประเทศไทย?

ย่านพระโขนงเป็นเหมือนจุดศูนย์กลางของเรื่องราวที่หนังพาเราไปสัมผัส ผมภูมิใจที่ได้ตามรอย 'พี่นาคพระโขนง' หลายฉากสำคัญถ่ายทำนอกสตูดิโอในพื้นที่จริงของพระโขนง ซึ่งทำให้บรรยากาศออกมารู้สึกใกล้ชิดและมีเอกลักษณ์ เช่นฉากที่ดูเหมือนพิธีท้องถิ่นหรือการตั้งศาลเล็ก ๆ มักจะเชื่อมโยงกับพื้นที่รอบวัดและชุมชนริมคลอง การเห็นบ้านไม้เก่า ๆ ตรอกเล็ก ๆ และเส้นทางเลียบคลองช่วยเติมความเชื่อมโยงกับตำนานแม่นาคอย่างแนบเนียน การถ่ายทำนั้นไม่ได้ยึดติดกับจุดเดียวเสมอไป ฉากกลางคืนที่มืดอึมบางฉากใช้ตรอกซอยแคบ ๆ ในเขตชุมชนจริงสลับกับการเสริมไฟและพร็อพให้เกิดความหลอน ในขณะที่ฉากที่ต้องการความเป็นส่วนตัวหรือการควบคุมแสงเสียงก็ย้ายเข้าไปทำในสตูดิโอการทำงานร่วมกันระหว่างโลเคชันจริงและเซตทำให้ภาพรวมของ 'พี่นาคพระโขนง' มีความสมจริงและมีรายละเอียดของพื้นที่ชุมชนแบบที่เราเดินไปแล้วรู้สึกว่าเคยเห็นที่ไหนมาก่อนเลย

บ้านไม้เก่าที่ปรากฏในภาพยนตร์ 'พี่มากพระโขนง' จริงๆ แล้วไม่ได้เป็นบ้านเก่าจริงจากสมัยโบราณ แต่เป็นฉากที่ทีมงานตั้งใจสร้างขึ้นเพื่อถ่ายทอดบรรยากาศชุมชนริมคลองสมัยก่อน ผมรู้สึกว่าการเลือกทำฉากหลักนี้น่าสนใจเพราะมันรวมทั้งบ้านไม้ ตลาดเล็กๆ และทิวทัศน์แม่น้ำเอาไว้ในพื้นที่จำลองเดียว ทำให้เวลาถ่ายทำควบคุมแสงและเสียงได้ง่ายขึ้น ในมุมมองของคนที่ชอบตามโลเคชัน รายละเอียดที่เห็นในหนัง เช่น ประตูบ้านแบบไม้เก่า ราวระเบียง และซุ้มร้านค้าถูกจัดวางอย่างตั้งใจเพื่อให้สมจริง แม้ภายนอกจะให้ความรู้สึกว่าเป็นชุมชนริมคลองของกรุงเทพฯ แต่ส่วนใหญ่ทีมงานเลือกสร้างฉากในพื้นที่ชานเมืองใกล้กรุงเทพฯ เพื่อความสะดวกในการถ่ายทำและการขนย้ายอุปกรณ์ เหมาะแก่การสัมผัสบรรยากาศหนังอย่างเต็มที่โดยไม่ต้องไปไกลมากนัก

หลงเสน่ห์ความเงียบเหงาของคลองเก่าๆ ที่ยังมีตำนานคนนั่งเล่าอยู่เสมอ ทำให้ฉันชอบตามรอยสถานที่ที่มีความเชื่อมโยงกับเรื่อง 'แม่นากพระโขนง' มากกว่าดูแค่หนังเดียว ฉันเริ่มจากการไปรอบๆ ย่านพระโขนงก่อน เพราะที่นั่นมีจุดที่คนเยี่ยมชมมากที่สุดคือศาลที่ยกขึ้นมาเป็นสถานที่บูชาและรำลึกถึงตำนานของแม่นาก—มักเรียกกันสั้นๆ ว่า 'ศาลแม่นาก' ซึ่งตั้งอยู่ใกล้ชุมชนริมคลองในย่านพระโขนง การเดินทางสะดวกด้วย BTS (ลงสถานีพระโขนงหรืออ่อนนุชแล้วต่อรถเมล์/มอเตอร์ไซค์รับจ้าง) พอไปถึงจะรู้สึกได้เลยว่าบรรยากาศต่างจากในเมืองใหญ่—มีของถวาย ดอกไม้ เครื่องบูชา และคนเดินมาไหว้ตลอดวัน ฉันมักจะแนะนำให้ไปช่วงเช้าหรือเย็นเพื่อลดคนและได้บรรยากาศสงบ ๆ อีกมุมที่ชอบพาเพื่อนไปด้วยคือชุมชนริมน้ำและวัดเล็กๆ รอบกรุงเทพฯ ที่ยังเก็บบ้านไม้เก่าไว้ได้ดี หลายครั้งผู้สร้างภาพยนตร์หรือซีรีส์หยิบเอามุมแบบนี้ไปเป็นโลเคชั่น ดังนั้นการเดินเล่นแถววัดเก่า ตลาดชุมชน และเส้นคลองจะให้ความรู้สึกเหมือนได้อยู่ในฉากโบราณจริง ๆ ส่วนถ้าชอบของที่ระลึกหรือภาพถ่ายสไตล์ย้อนยุค ให้แวะตลาดนัดวินเทจหรือพิพิธภัณฑ์ท้องถิ่นบางแห่งที่จัดแสดงเรือนโบราณ การไหว้ศาลหรือเข้าวัดต้องแต่งกายสุภาพ และอย่าสัมผัสของบูชาด้วยมือเปล่าโดยไม่รับอนุญาตนะ ฉันมักจบทริปแบบช้าๆ นั่งร้านกาแฟแถวคลอง คิดถึงวิธีที่เรื่องเล่าหนึ่งเรื่องสามารถทำให้พื้นที่ธรรมดากลายเป็นแหล่งท่องเที่ยวที่มีชีวิตได้

ความทรงจำเกี่ยวกับ 'แม่นาคพระโขนง' ของฉันมักพาไปยังมุมเก่าๆ ของพระโขนงที่ยังคงมีซากเส้นทางคลองและบ้านไม้สมัยก่อนอยู่บ้าง ชื่อที่คนส่วนใหญ่มักพูดถึงเมื่อเอ่ยถึงสถานที่จริงคือ 'ศาลแม่นาค' ที่ตั้งอยู่ภายในพื้นที่วัดมหาบุศย์ ในย่านพระโขนงของกรุงเทพฯ ใกล้กับเส้นสุขุมวิท ตัวศาลและวัดกลายเป็นจุดที่แฟนตำนานไปกราบไหว้และถ่ายรูปกันเสมอฉันเองเคยเดินเล่นรอบๆ คลองพระโขนง เห็นทั้งเรือนแพ ตลาดท้องถิ่น และซอกตรอกที่ให้ความรู้สึกเหมือนย้อนกลับไปในยุคก่อน ในมุมการถ่ายทำ หลายเวอร์ชันของ 'แม่นาคพระโขนง' นำองค์ประกอบจากย่านพระโขนงจริงมาใช้ เช่น บรรยากาศคลองและบ้านไม้ แต่ก็มีการสร้างเซ็ตในสตูดิโอเพื่อควบคุมแสงและบรรยากาศ ทำให้บางฉากที่เห็นในหนังอาจเป็นการผสมผสานระหว่างสถานที่จริงอย่างวัดมหาบุศย์หรือชุมชนริมน้ำ กับการสร้างในสตูดิโอภายในกรุงเทพฯ สำหรับคนที่ชอบตามรอย ฉันแนะนำให้เริ่มจากวัดมหาบุศย์แล้วเดินสำรวจริมคลอง จะได้ทั้งบรรยากาศและความรู้สึกว่าตำนานนี้ฝังตัวอยู่ในพื้นที่จริงๆ

พี่นาคภาคแรกถ่ายทำส่วนใหญ่ในบริเวณชนบทของภาคกลางและมีการต่อเติมฉากในสตูดิโอกรุงเทพฯ เพื่อควบคุมแสงและเสียง ต้นแบบของโลเคชันเป็นวัดเก่าและชุมชนรอบวัดที่ให้บรรยากาศชนบทชัดเจน จึงเห็นว่ามีการถ่ายทำทั้งฉากลานวัด ฉากหมู่บ้านรอบ ๆ และซุ้มประตูโบราณซึ่งให้อารมณ์โบราณตามหนัง สถานที่จริงที่ใช้ทำให้ฉากพิธีกรรมและบรรยากาศหลอน ๆ ดูสมจริงขึ้นมาก ตอนที่ไปดูเบื้องหลังก็สังเกตได้ว่าทีมงานแบ่งงานระหว่างถ่ายภายนอกในวัดกับถ่ายซ้ำฉากละเอียดในสตูดิโอ นั่นช่วยให้ภาพรวมของหนังลงตัวทั้งในฉากกว้างและมุมใกล้ ๆ ทำให้ผมรู้สึกว่าการเลือกโลเคชันของ 'พี่นาค' ฉลาดและตั้งใจมาก ช่วยยกระดับองค์ประกอบบูรณาการของภาพยนตร์ได้อย่างชัดเจน

เราเพลินกับการตามรอยฉากของ 'นาคี' มาก เพราะแสงกับบรรยากาศมันชัดเลยว่าไม่ได้ถ่ายในกรุงเทพฯ แต่เป็นภาคอีสานแบบเต็มตัว โทนเรื่องราวและวิวแม่น้ำที่เห็นบอกเป็นนัยว่าทีมถ่ายทำเลือกทำงานหลักๆ ริมแม่น้ำโขง โดยเฉพาะจังหวัดนครพนม ซึ่งมีทั้งชุมชนริมน้ำ วัดเก่า และทิวทัศน์ของพระธาตุที่เด่นเป็นเอกลักษณ์ในพื้นที่ เห็นได้จากฉากที่มีเจดีย์และตลาดริมน้ำคลุกเคล้ากับวัฒนธรรมท้องถิ่น ตอนที่ย้อนไปดูเบื้องหลังจะรู้สึกเลยว่าทีมงานใช้โลเคชันจริงหลายแห่งเพื่อเก็บบรรยากาศ อารมณ์ของชาวบ้าน และองค์ประกอบทางศาสนาที่สำคัญ นั่นแหละที่ทำให้ฉากของ 'นาคี' ดูหนักแน่นและสมจริงมากกว่าการสร้างสตูดิโอล้วนๆ — ฉากเหล่านั้นยังคงทำให้ฉันอยากไปเดินเล่นริมโขงแล้วจับจินตนาการถึงเรื่องราวในหน้าจอต่ออีกยาวๆ

เรื่องเล่าเกี่ยวกับผีผู้หญิงคนนั้นมีรากมาจากย่านที่เราทุกคนรู้จักกันในชื่อพระโขนง ไม่ใช่เรื่องจากชนบทไกลตัว แต่เกิดขึ้นริมคลองเล็กๆ ที่ครั้งหนึ่งเคยเป็นชุมชนชาวสวนและชาวบ้านริมคลอง ประชากรแถวนั้นใช้ชีวิตผูกพันกับคลองและวัด ฉันโตมากับเรื่องเล่านี้ที่ผู้ใหญ่เอ่ยถึงบ่อยๆ ว่าเป็นตำนานท้องถิ่นของย่านพระโขนง สำนวนเล่าอาจเปลี่ยนไปตามยุคสมัย แต่โครงเรื่องหลักยังยึดกับฉากของบ้านริมคลอง—สามีต้องไปรบหรือไปทำงานไกลแล้วมีภรรยาตายและยังผูกพันกับบ้านจนกลับมาหาครอบครัว แม้หลายคนจะรู้จักเรื่องนี้ผ่านภาพยนตร์หรือบทละคร แต่ต้นตำรับพื้นที่ของเรื่องยังคงเป็นคลองพระโขนงและชุมชนรอบคลองนั้น ผมเคยเดินผ่านคลองและได้ยินชื่อศาลที่คนเคารพบูชา ซึ่งยิ่งทำให้รู้สึกว่าเรื่องเล่านี้เป็นส่วนหนึ่งของผืนแผ่นดินและหน่วยความจำของชุมชน ถ้าจะบอกตำแหน่งแบบกว้างๆ ก็อยู่ฝั่งตะวันออกของกรุงเทพฯ ในเขตที่เรียกกันว่า 'พระโขนง' ซึ่งปัจจุบันกลายเป็นย่านที่พลุกพล่านและมีตึกสูงขึ้นมากมาย แต่ตำนานยังถูกเล่าต่อและปรับเปลี่ยนตามยุค ทำให้ฉันรู้สึกว่าสิ่งที่เก่าแก่ยังมีชีวิตอยู่ในแบบที่แตกต่างกันไปตามคนเล่าและเวลาที่ผ่านไป

หลายฉากสำคัญของ 'พี่นาค 1' ถูกถ่ายทำทั้งบนโลเคชันจริงและในสตูดิโอ ช่วงแรกที่ผมติดตามคือฉากรูปแบบวัดซึ่งให้ความรู้สึกทึบๆ และอึดอัด—ฉากบวชและซีนสวดมนต์ส่วนใหญ่ถ่ายทำในพื้นที่วัดจริงที่มีลักษณะเป็นวัดชนบทขนาดกลาง ที่น่าสังเกตคือองค์ประกอบลานวัดและศาลารอบๆ ถูกใช้เต็มที่เพื่อสร้างบรรยากาศความเก่าและความคับแคบของกลุ่มตัวละคร ยิ่งฉากกลางคืนที่มีเงาและพระพุทธรูปอยู่เบื้องหลัง ให้ความรู้สึกเหมือนวัดนั้นมีชีวิตของมันเอง ตอนที่ผมได้ไปดูโลเคชันจริง พบว่าการจัดวางโคมไฟและผ้าไตรช่วยเสริมจังหวะภาพมากกว่าที่คิด ฉากในอาคารภายในวัด เช่น ห้องพักพระหรือห้องเก็บอัฐิ ที่ดูแปลกและหลอนในหนังหลายฉาก ถูกขยายรายละเอียดเพิ่มเติมบนสตูดิโอในกรุงเทพฯ เพื่อควบคุมแสงและเสียง ข้อดีของการย้ายไปถ่ายในสตูดิโอคือฉากสตันท์หรือซีนที่ต้องใช้ควันและไฟจะปลอดภัยและปรับแต่งได้ง่ายกว่า ฉากไคลแมกซ์หลายช็อตที่มีเอฟเฟกต์ผีและการเคลื่อนไหวกล้องหนักๆ ผมเชื่อว่าถ่ายในสตูดิโอเป็นหลัก เพราะมีการใช้ชิ้นส่วนพรอพและกลไกซ่อนอยู่ให้เห็นจากเบื้องหลังที่ผมเคยสังเกต อีกส่วนที่ผมชอบคือการใช้พื้นที่สาธารณะรอบวัด—เช่น ถนนชนบท บริเวณศาลาริมทาง และลำคลองใกล้ๆ—สำหรับฉากเดินทางและฉากเกิดอุบัติเหตุ การย้ายกล้องไปถ่ายกลางแจ้งทำให้หนังได้เนื้อสัมผัสแบบจริงจังและไม่แคบอยู่แค่ในวัดอย่างเดียว ตอนที่ผมเดินตามรอยพบว่าตำแหน่งต้นไม้และกำแพงบางแห่งที่เห็นในหนังยังคงอยู่ ทำให้เข้าใจวิธีที่ผู้กำกับใช้มุมกล้องและสภาพแวดล้อมจริงมาช่วยสร้างความกลัวมากกว่าการพึ่งพาเอฟเฟกต์เพียงอย่างเดียว สรุปแล้วการผสมระหว่างวัดจริง สตูดิโอ และโลเคชันวัด-ชนบทรอบๆ ช่วยให้หนังมีทั้งความสมจริงและการจัดแสงที่คมชัด อย่างที่รู้สึกได้เมื่อยืนอยู่ตรงจุดเดียวกับในหนัง

สถานที่ถ่ายทำของเรื่อง 'นางนาค' ส่วนใหญ่ผูกโยงกับย่านพระโขนงและชุมชนริมคลองที่เป็นฉากหลักของตำนาน ซึ่งสถานที่จริงที่คนมักไปเยือนคือ 'ศาลแม่นาค' ในวัดมหาบุญ ซึ่งตั้งอยู่แถวพระโขนง กรุงเทพฯ ผมจำได้ว่าฉากบ้านไม้ริมคลองในหลายเวอร์ชันมักถูกสร้างขึ้นใหม่เป็นสตูดิโอหรือก่อขึ้นเป็นฉากถาวรชั่วคราวเพราะบ้านแบบดั้งเดิมไม่ค่อยถูกเก็บรักษาไว้ ทำให้สถานที่ถ่ายทำจริงบางจุดไม่สามารถเยี่ยมชมได้อีกต่อไป เมื่อเดินทางไปที่วัดมหาบุญจริง ๆ จะเห็นว่าศาลมีคนมาสักการะอยู่ตลอด โดยรอบย่านพระโขนงยังมีคลองและตลาดชุมชนที่อนุรักษ์บรรยากาศเก่าให้สัมผัสเหมือนในหนัง แม้ว่าบ้านฉากหลักของภาพยนตร์จะไม่คงอยู่แบบเดิม แต่บรรยากาศโดยรวมและพื้นที่ริมคลองยังพาให้จินตนาการกลับไปสู่โลกของเรื่องได้ง่าย พกกล้องไป ถ่ายรูปมุมคลองเก่า ๆ แล้วแวะไหว้ศาลก่อนเดินเล่นรอบ ๆ จะได้ความรู้สึกครบถ้วน