บทภาพยนตร์สั้นต้องยึดหลักภาษาไทยเรื่องการเว้นวรรคอย่างไร?

พอพูดถึงการเว้นวรรคในภาษาไทยก็ทำให้ตื่นเต้นทุกที เพราะมันชวนให้คิดถึงความเรียบร้อยของบรรทัดและจังหวะการอ่านที่ดี

จากมุมของคนที่เขียนบทสั้นกับนิยายสลับกันบ่อย ๆ ผมยึดกฎพื้นฐานสามข้อไว้เสมอ: ไม่เว้นวรรคเพื่อแบ่งคำในภาษาไทย, เว้นวรรคเพื่อแบ่งประโยคหรือหน่วยความหมายใหญ่ ๆ, และไม่ใส่ช่องว่างก่อนเครื่องหมายวรรคตอน ตัวอย่างง่าย ๆ คือการเขียนชื่อเรื่องแบบถูกต้องจะเป็น 'เจ้าชายน้อย' อยู่ติดกับคำข้างในเครื่องหมายอัญประกาศโดยไม่ต้องมีช่องว่างก่อนปิดอัญประกาศ แต่หลังปิดอัญประกาศถ้าจะมีคำต่อก็เว้นหนึ่งช่องว่างตามปกติ เช่น "อ่าน 'เจ้าชายน้อย' แล้วคิดอะไรเยอะ" นอกจากนี้ เครื่องหมายจุลภาคและพระจันทร์ (,) และจุด (.) มักไม่มีช่องว่างก่อน แต่จะมีช่องว่างหลังเมื่อขึ้นต้นคำใหม่ เพื่อให้ตาได้หยุดและปะติดปะต่อความหมายได้สบาย ๆ

รายละเอียดเชิงเทคนิคที่ผมให้ความสำคัญคือเรื่องวงเล็บและอัญประกาศ: อย่าเว้นช่องว่างหลังวงเล็บเปิดหรือก่อนวงเล็บปิด เช่น (คำอธิบาย) ไม่ใช่ ( คำอธิบาย ) และถ้าเป็นตัวเลขกับหน่วยไทย เช่น "100 บาท" มักเว้นวรรคระหว่างตัวเลขกับหน่วย แต่ถ้าเป็นเครื่องหมายร้อยละอย่าง 100% ก็ไม่เว้นช่องว่าง นอกจากนี้ หลีกเลี่ยงการเว้นช่องว่างหลายตัวติดกัน แทนที่จะใช้หลายช่องเพื่อจัดตำแหน่ง ให้ปรับใช้แท็บหรือจัดคอลัมน์แบบจริงจังในการจัดหน้าหนังสือ ส่วนการขึ้นบรรทัดสนทนา ควรใช้การขึ้นบรรทัดใหม่เพื่อแยกผู้พูดแทนการเว้นช่องวรรคภายในบรรทัดเดียว เพราะจะอ่านง่ายกว่าเมื่อดูบทสนทนา เหมือนฉากหนึ่งในนิยายที่ผมเคยแก้ไขแล้วเห็นชัดว่าการขึ้นย่อหน้าใหม่ช่วยให้จังหวะดีขึ้น

การเว้นวรรคไม่ใช่เรื่องกฎอย่างเดียวแต่เป็นการกำหนดริทึมของข้อความ ถ้าข้อความแน่นเกินไปผู้อ่านจะเหนื่อย ถ้าเว้นเยอะเกินไปก็หลุดอารมณ์ เวลาปรับงานเขียนผมมักอ่านออกเสียงตรวจอีกครั้ง: ช่องวรรคควรให้เวลาหยุดแล้วไปต่อ ไม่ได้ทำให้ประโยคขาดตอนเกินไป สุดท้ายแล้วการเว้นวรรคดี ๆ ทำให้งานของเราดูเป็นระเบียบและอ่านลื่น เหมือนเพลงที่มีช่วงเว้นว่างให้โน้ตได้ยืนอยู่ฝ่ายเดียวก่อนจะพาไปท่อนต่อไป

ในยุคที่พิมพ์แชทกันเร็ว ๆ การควบคุมช่องวรรคเล็ก ๆ น้อย ๆ กลับสำคัญกว่าที่คิดมาก

ข้อสั้น ๆ ที่เราใช้เวลาเขียนหรือแปลซับไตเติลมีดังนี้: ไม่เว้นช่องวรรคระหว่างคำไทยสองคำ, ไม่ใส่ช่องวรรคก่อนเครื่องหมายจบหรือเครื่องหมายวรรคตอน, ใส่ช่องวรรคหนึ่งตัวหลังเครื่องหมายจุลภาคหรือจุดเมื่อต้องเริ่มคำใหม่, และอย่าเว้นช่องวรรคภายในวงเล็บหรืออัญประกาศ เช่น "(ตัวอย่าง)" และ "'ดาบพิฆาตอสูร' เป็นซีนนึงที่ต้องรักษาจังหวะ" เหล่านี้ช่วยให้ประโยคตรงหน้าจออ่านง่ายขึ้น

เราเองมักเจอปัญหาเมื่อมีตัวเลขกับหน่วยไทยอย่างเช่น "5 กิโล" ควรเว้นช่องวรรคระหว่างตัวเลขกับหน่วย แต่กับสัญลักษณ์หน่วยอย่าง % มักเขียนติดกัน เช่น 50% และสำหรับคำที่มาจากภาษาอังกฤษ หากแทรกในบรรทัดไทยก็มักเว้นช่องวรรคก่อนและหลังเพื่อแยกความหมาย เช่น ภาษาอังกฤษ นอกจากนี้ หลีกเลี่ยงการเว้นสองช่องติดต่อกันเพราะจะดูไม่เป็นมืออาชีพ การอ่านงานฉบับร่างแบบเร็ว ๆ แค่ปรับช่องวรรคให้พอดี สามารถยกระดับความรู้สึกของเนื้อหาได้ทันที และนั่นแหละคือเคล็ดลับเล็ก ๆ ที่ผมเอาไว้ใช้ก่อนส่งงานทุกครั้ง