ปลาสําลี ปรากฏในหนังสือหรือการ์ตูนเรื่องไหนบ้าง?

มีมุมมองสั้น ๆ ที่อยากแบ่งอีกแบบหนึ่ง: ปลาสำลีในงานพิมพ์มักถูกนำเสนอในลักษณะใช้งานหรือศึกษามากกว่าจะเป็นตัวละคร เรื่องสั้นท้องถิ่น หนังสือภาพเด็ก และคู่มือพรรณปลามักจะกล่าวถึงมันในฐานะชนิดปลาที่จับง่ายและเป็นอาหารที่คนท้องถิ่นนิยม ตัวอย่างฉากที่มักเห็นคือภาพแผงขายปลาที่ตลาดน้ำ การนำปลามาทอดในฉากครัว หรือการปล่อยปลาลงในบ่อของชุมชนประมง

เสียงเล็ก ๆ ของผมคือ ถ้าต้องการหา ‘ปลาสำลี’ ในหนังสือหรือการ์ตูน ให้เน้นไปที่งานที่เล่าเรื่องเกี่ยวกับชาวประมง ชีวิตริมแม่น้ำหรือชุมชนริมทะเล รวมถึงหนังสือภาพเด็กที่สอนเรื่องระบบนิเวศหรือวัฒนธรรมอาหารท้องถิ่น เพราะโอกาสเห็นปลาสำลีในงานพวกนี้สูงกว่างานแฟนตาซีหรือไซไฟมาก ปิดท้ายด้วยความคิดส่วนตัวว่า รายละเอียดอย่างปลาตัวเล็ก ๆ เหล่านี้แหละที่ทำให้ภาพจำของพื้นที่จริง ๆ กระเด้งออกมาในหน้ากระดาษได้ดี

ภาพของปลาสำลีปรากฏให้เห็นบ่อยกว่าที่คนทั่วไปคิด และส่วนมากจะโผล่มาในบทบาทของสัตว์ที่คุ้นเคย—ไม่ค่อยมีแนวโน้มว่าจะเป็นตัวละครชื่อเด่น ๆ แต่จะเป็นองค์ประกอบที่ช่วยแต่งบรรยากาศให้เรื่องมีความเป็นท้องถิ่นมากขึ้นในงานหลายประเภท

ในฐานะคนชอบอ่านหนังสือเด็กและงานเขียนท้องถิ่น ผมสังเกตว่าปลาสำลีมักถูกเอามาเล่าในหนังสือภาพสำหรับเด็กที่เล่าเรื่องชีวิตริมฝั่งน้ำหรือการทำประมงของชุมชน เหล่าเล่าเรื่องสั้นเกี่ยวกับตลาดปลา นิทานท้องถิ่น หรือหนังสือชุดสื่อการเรียนการสอนเกี่ยวกับสัตว์น้ำจะวาดปลาสำลีไว้ชัดเจน เพราะรูปร่างและการจับภาพได้ง่าย นอกจากนี้หนังสือสารคดีเกี่ยวกับปลาไทยหรือพฤติกรรมการประมงก็เอ่ยถึงปลาสำลีในบทที่พูดถึงปลาที่ชาวบ้านนิยมนำมาบริโภคและการจับปลาแบบดั้งเดิม

ในวงการการ์ตูนไทยหรือมังงะต่างประเทศที่มีฉากชุมชนชายฝั่งทะเล ภาพปลาสำลีจะมาปรากฏเป็นฉากหลังหรือตัวแทนของอาหารประจำถิ่น เช่น ฉากตลาดเช้า ฉากคนล้างปลา หรือฉากแม่ค้าขายปลาในท้องถิ่น การ์ตูนแนว slice-of-life ที่ต้องการให้ผู้อ่านสัมผัสบรรยากาศความเป็นชุมชนก็มักใช้ปลาสำลีเป็นหนึ่งในองค์ประกอบสร้างบรรยากาศ นอกจากนี้งานเขียนเชิงวรรณกรรมที่เล่าเรื่องชีวิตชนบทหรือการต่อสู้ของชาวประมงบางเรื่องก็จะมีการกล่าวถึงปลาสำลีในเชิงสัญลักษณ์ เช่น เป็นตัวแทนความอุดมสมบูรณ์หรือการเปลี่ยนแปลงของธรรมชาติ

สรุปแบบที่ฉันมองคือ ปลาสำลีไม่ค่อยมีบทบาทแบบตัวละครหลักในนิยายหรือการ์ตูนยอดนิยมระดับชาติ แต่มันอยู่ประจำเป็นสัญลักษณ์ของวิถีชีวิตริมฝั่งและอาหารท้องถิ่นมากกว่า ถ้าชอบสังเกต เวลานั่งอ่านหนังสือภาพสำหรับเด็ก หนังสือสารคดีท้องถิ่น หรือการ์ตูนที่ยกฉากไปที่ตลาดและท่าเรือ ลองมองหาฉากที่มีแผงขายปลา คุณจะเจอปลาสำลีโผล่มาให้เห็นบ่อย ๆ —เป็นรายละเอียดเล็ก ๆ ที่ทำให้โลกในเรื่องดูสมจริงขึ้น