ปิกาจูมีวิวัฒนาการและต้นกำเนิดมาจากไหน

ภาพยนตร์เรื่อง 'Pokémon the Movie: I Choose You!' ให้ภาพการพบกันของแอชกับปิกาจูในมุมมองที่แตกต่างจากซีรีส์หลักและถือเป็นงานที่เล่าเรื่องราวต้นกำเนิดความสัมพันธ์ของทั้งคู่ได้ชัดเจนที่สุดในโลกภาพยนตร์ ในมุมมองของคนที่เติบโตมากับการ์ตูนยุคเก่า ดิฉันรู้สึกว่าหนังฉบับนี้กล้าเล่นกับความทรงจำและจินตนาการมากขึ้น ไม่ได้พยายามทำซ้ำเหตุการณ์เดิมๆ แต่เลือกเล่าใหม่ด้วยน้ำเสียงอ่อนโยนและเศร้าซ่อนหวัง หนังแสดงให้เห็นว่าทำไมปิกาจูถึงต่อต้านการเข้าใส่บอลและทำไมมันถึงยึดมั่นกับแอช ทั้งยังเติมฉากที่สื่ออารมณ์ระหว่างการเริ่มต้นมิตรภาพ ทำให้เราเข้าใจภูมิหลังด้านอารมณ์ของปิกาจูได้ดีขึ้นกว่าแค่การเป็นโปเกมอนที่น่ารัก การมองเรื่องนี้ในฐานะแฟนรุ่นเก่าเท่ากับยอมรับว่ามีหลายเวอร์ชันของต้นกำเนิด แต่สำหรับใครที่อยากเห็นจุดเริ่มต้นของมิตรภาพระหว่างแอชกับปิกาจูแบบทำใจฟูและซึ้ง หนังเรื่องนี้ตอบโจทย์และทิ้งความประทับใจไว้อย่างยาวนาน

หลายคนอาจสงสัยว่า 'ปิกาจู้' มาจากนิยายเรื่องไหนกันแน่ และคำตอบตรงไปตรงมาคือ มันไม่ใช่ตัวละครจากนิยายแต่อย่างใด จริงๆ แล้ว 'ปิกาจู้' เป็นเวอร์ชันภาษาไทยที่แฟนๆ บางกลุ่มใช้เรียกตัวละครที่คนทั่วโลกรู้จักในชื่อ 'Pikachu' ซึ่งเกิดขึ้นจากแฟรนไชส์เกมชื่อ 'Pocket Monsters' หรือที่รู้จักทั่วโลกในชื่อ 'โปเกมอน' ตัวละครตัวนี้ปรากฏตัวครั้งแรกในเกม 'Pocket Monsters: Red and Green' ของญี่ปุ่น และกลายเป็นมาสคอตประจำซีรีส์ต่อมาผ่านเกม ภาพยนตร์ และอนิเมะ เราโตมากับการเห็น 'ปิกาจู้' ถูกวางบทบาทแตกต่างกันไปในสื่อหลายรูปแบบ บางครั้งเป็นเพื่อนคู่ใจของนักฝึก บางครั้งเป็นไอคอนเพื่อการตลาด แต่แก่นของเรื่องราวโดยรวมคือโลกที่มีสิ่งมีชีวิตหลากชนิดให้คนฝึกจับ ฝึก และต่อสู้กัน เป้าหมายหลักมักเป็นการเติบโตทั้งของตัวโปเกมอนและผู้ฝึก การผจญภัยตามเส้นทางและการเรียนรู้คุณค่าของมิตรภาพคือธีมสำคัญที่ปรากฏตั้งแต่เกมต้นฉบับจนถึงอนิเมะยุคแรกๆ พอพูดถึงภาพรวมแบบนี้แล้ว ความน่ารักผสานพลังไฟฟ้าของ 'ปิกาจู้' กลายเป็นภาพจำที่ทำให้หลายคนหลงรักและยังคงพูดถึงจนถึงวันนี้

เป็นแฟนคลับการ์ตูนมายาวนาน เลยอยากเล่าเรื่องต้นกำเนิดของ 'ปิกาจู' แบบละเอียดหน่อย — เจ้าหนูสายฟ้านี่เกิดจากไอเดียของ Satoshi Tajiri ที่ก่อตั้งทีมพัฒนา Game Freak เพื่อสร้างโลกของ 'โปเกมอน' ขึ้นมาตั้งแต่ปลายยุค 80s จนกลายเป็นเกมคอนโซลที่วางขายครั้งแรกในญี่ปุ่นตอนปี 1996 ในชื่อ 'โปเกมอน เรดและกรีน' ซึ่งเป็นจุดเริ่มต้นที่ทำให้ตัวละครอย่าง 'ปิกาจู' ปรากฏตัวสู่สาธารณะ งานออกแบบตัวละครของ 'ปิกาจู' มีเบื้องหลังที่น่าสนใจ — Atsuko Nishida ถูกยกให้เป็นผู้ออกแบบต้นแบบของรูปลักษณ์ที่เราเห็นในวันนี้ ก่อนจะถูกปรับแต่งและตกผลึกโดย Ken Sugimori ซึ่งเป็นหัวหน้าทีมดีไซน์ การร่วมแรงร่วมใจนี้ทำให้ 'ปิกาจู' ไม่เพียงแค่ตัวละครในเกม แต่กลายเป็นมาสคอตที่โดดเด่นเมื่ออนิเมะออกฉายในปี 1997 และส่งผลให้ภาพลักษณ์ความน่ารักของมันติดตาคนทั้งโลก ผมชอบคิดว่าการรวมกันของแนวคิดเรื่องการสำรวจธรรมชาติจาก Tajiri กับงานดีไซน์ที่จับใจของ Nishida และ Sugimori ทำให้ 'ปิกาจู' มีทั้งด้านสัญลักษณ์และจิตวิญญาณของแฟรนไชส์ พอมองย้อนกลับไปก็รู้สึกว่าไม่น่าเชื่อว่าตัวละครจากเกมเมื่อปี 1996 จะกลายเป็นไอคอนที่คนทั่วโลกรู้จักได้ขนาดนี้

ใครจะคิดว่า 'ปิกาจู' ที่เราเห็นทุกที่จะมีเรื่องราวเบื้องหลังการวาดที่ละเอียดแบบนี้ การออกแบบต้นฉบับของ 'ปิกาจู' มาจากฝีมือของนิชิดะ อาสึโกะ ซึ่งทำงานในทีมพัฒนาเกมยุคแรก ๆ ที่อยากได้สัตว์เล็กน่ารักเป็นต้นแบบ แนวคิดเริ่มจากสัตว์ฟันแทะขนาดจิ๋วที่ให้ความรู้สึกเป็นมิตรและขี้เล่น รูปร่างกลม ๆ แก้มแดง และหางที่มีทรงเหมือนสายฟ้าถูกเลือกมาเพื่อสื่อถึงพลังไฟฟ้าโดยตรง แผ่นแก้มสีแดงนั้นไม่ได้มีไว้แค่ความน่ารัก แต่นักออกแบบตั้งใจให้เป็นจุดแสดงพลังไฟฟ้าได้อย่างชัดเจนในการ์ตูนและเกม ในขั้นตอนสุดท้าย เคน สึงิโมริ เข้ามาปรับเส้นและสัดส่วนให้สมดุลเพื่อใช้ในไกด์ไลน์ของซีรีส์ทั้งภาพนิ่งและแอนิเมชัน ส่วนชื่อ 'ปิกาจู' มาจากการผสมคำภาษาญี่ปุ่นคือ 'พิกะ' ที่สื่อถึงประกายไฟ กับเสียงกระซิบของหนู 'ชู' ซึ่งทำให้ทั้งเสียงและภาพรวมเชื่อมกันได้อย่างน่าจดจำ นอกจากนั้น สีเหลืองที่เลือกยังช่วยให้ตัวละครโดดเด่นเมื่ออยู่บนสื่อหลากหลาย ตั้งแต่ตลับเกมไปจนถึงของเล่น เราเองมองว่าความเรียบง่ายนี่แหละที่ทำให้ 'ปิกาจู' เป็นมาสคอตได้อย่างสมบูรณ์ เพราะไม่ว่าจะปรับทรงหรือขยับท่าทางแค่ไหนก็ยังจดจำได้ทันที และนี่เป็นเหตุผลที่ตัวละครนี้ยังคงอยู่ในใจแฟน ๆ รุ่นใหม่และเก่าอยู่เสมอ

นี่คือหนึ่งในหนังปิกาจูที่ทำให้คนรู้จักภาพลักษณ์น่ารักของโปเกมอนได้ในแบบคนจริงๆ: 'Detective Pikachu' ผลิตโดยบริษัท 'Legendary Pictures' ร่วมกับทีมงานทุนใหญ่ และเข้าฉายในปี 2019 ในหลายประเทศ (ฉายที่ญี่ปุ่นก่อน แล้วสหรัฐฯ ต่อ) ผมจดจำความตื่นเต้นตอนเห็นเอฟเฟกต์ปิกาจูแบบสมจริงครั้งแรกบนจอใหญ่ได้อย่างชัดเจน การเล่าเรื่องในหนังนี้ต่างจากอนิเมะชุดปกติ เพราะผสมแนวสืบสวนและคอเมดี้เข้าไว้ด้วยกัน ทำให้ภาพยนตร์ดูเป็นผู้ใหญ่กว่าแฟรนไชส์เดิมมาก ฉากที่ปิกาจูแสดงอารมณ์ด้วยการเคลื่อนไหวเล็ก ๆ ทำให้ผมยิ้มได้หลายครั้ง และการเลือกผู้กำกับพร้อมทีมสร้างภาพยนตร์ฮอลลีวูดก็ทำให้โปรดักชั่นออกมาไม่ธรรมดา ถ้าต้องสรุปแบบไม่ซับซ้อน หนังเรื่องนี้คือการทดลองที่กล้าหาญของการเอาตัวละครจากเกมไปใส่ในโลกเรียลลิสติก ผลลัพธ์บางครั้งได้ทั้งความน่ารักและความน่าเชื่อถือในเวลาเดียวกัน ซึ่งนั่นคือตัวเลือกที่ผมรู้สึกว่าคุ้มค่าแก่การได้ดูบนจอใหญ่

ชื่อ 'ปิกาโซ' ของศิลปินระดับโลกอย่าง 'Pablo Picasso' แท้จริงมีที่มาที่เรียบง่ายแต่แฝงประวัติครอบครัวไว้ลึก ๆ: นามสกุลนี้มาจากฝ่ายแม่ของเขา มากกว่าจะเป็นชื่อที่ถูกตั้งขึ้นตามแรงบันดาลใจเชิงศิลปะหรือคำศัพท์เฉพาะทางวรรณกรรม ในมุมมองของฉัน การที่เขาใช้แค่ 'Picasso' ในการเซ็นชื่อผลงานเป็นทั้งการยึดติดกับรากเหง้าครอบครัวและเลือกสร้างเอกลักษณ์สาธารณะ ชื่อสั้น กระชับ และจดจำได้ง่าย เมื่อนำมาใช้ในแวดวงศิลปะที่มีชื่อยาวตระกูลและกฎเกณฑ์ทางสังคมของสเปน มันกลายเป็นตราสัญลักษณ์ที่สื่อถึงความแปลกใหม่ทันที อีกด้านหนึ่งที่ผมมองว่าน่าสนใจคือที่มาทางภูมิศาสตร์และภาษาของนามสกุลนี้ บรรพบุรุษของครอบครัว 'Picasso' มีรากจากแถบเมดิเตอร์เรเนียน ซึ่งเชื่อมโยงกับชาวอิตาเลียน-เจนัว การย้ายถิ่นและการผสมผสานวัฒนธรรมในยุคก่อนทำให้ชื่อนี้ไม่ใช่คำที่มีความหมายเฉพาะในภาษาสเปนเหมือนคำทั่วไป แต่เป็นตราทางครอบครัวที่สะสมร่องรอยของประวัติศาสตร์ ในฐานะคนที่ติดตามงานศิลปะ ผมคิดว่าการที่ชื่อไม่มีความหมายตรงตัวกลับช่วยให้ผู้คนตีความความหมายที่อยู่ในงานของเขามากขึ้น ชื่อกลายเป็นหน้าต่างให้คนไปส่องงานแทนที่จะเป็นคำบอกเล่า สุดท้ายเมื่อนึกถึงความสัมพันธ์ระหว่างชื่อกับผลงาน ศิลปินอย่าง 'Pablo Picasso' ปั้นชื่อของตัวเองให้กลายเป็นแบรนด์ทางความคิด ผลงานต่างยุคอย่างช่วง 'Blue Period' และผลงานที่ปฏิวัติวงการอย่าง 'Guernica' ล้วนเชื่อมโยงกับชื่อและตัวตนแบบไม่แยกจากกัน ในฐานะผู้ชม ผมมักนึกถึงว่าชื่อที่มาจากครอบครัวและความเป็นมาทางภูมิศาสตร์นั้นทำให้ภาพรวมของศิลปินดูมีมิติ ทั้งเป็นคนธรรมดาที่มีต้นกำเนิด และเป็นยักษ์ใหญ่ทางศิลปะที่ชื่อยังคงก้องอยู่ในประวัติศาสตร์ นี่คือเหตุผลที่ชื่อ 'ปิกาโซ' ไม่ได้เกิดจากแรงบันดาลใจเชิงคำศัพท์ แต่เกิดจากเส้นทางชีวิตและรากเหง้าของคน ๆ หนึ่ง

ย้อนกลับไปสมัยที่การ์ตูนญี่ปุ่นเริ่มบุกบ้านเรา ความรู้สึกแรกที่ผมมีต่อ 'Pokémon' คือความตื่นเต้นกับเสียงเปิดและตัวละครจิ๋วๆ อย่างปิกาจูที่โดดเด่นมาก บทแรกของซีรีส์ เดิมทีออกอากาศในประเทศญี่ปุ่นเมื่อวันที่ 1 เมษายน 1997 ในนาม 'Pocket Monsters' ตอนเปิดตัวมีชื่อญี่ปุ่นว่า 'ポケモン！きみにきめた!' (ที่แฟนพูดถึงกันในอังกฤษว่า 'I Choose You!') ส่วนเวอร์ชันภาษาอังกฤษที่มีการดัดแปลงเสียงพากย์ ถูกฉายในสหรัฐอเมริกาเป็นครั้งแรกช่วงเดือนกันยายน 1998 การฉายช่วงแรกๆ นั้นสร้างปรากฏการณ์ใหญ่ ทำให้ปิกาจูกลายเป็นสัญลักษณ์ทันที พอพูดถึงจะดูที่ไหนได้บ้าง ผมมักบอกเพื่อนเสมอว่าให้เริ่มจากช่องทางอย่างเป็นทางการก่อน เช่น แอปและเว็บไซต์ของ 'Pokémon' ซึ่งมีรายการเก่าๆ ให้ดูเป็นช่วงๆ ในบางประเทศก็มีแพลตฟอร์มสตรีมมิ่งที่ซื้อสิทธิ์ไว้ ทำให้ซีซันแรกสามารถดูแบบเต็มๆ ได้อีกครั้งในรูปแบบซับหรือดับเบิลพากย์ นอกจากนี้ยังมีชุดดีวีดี/บลูเรย์ที่สะสมได้ เหมาะกับคนที่อยากเก็บเป็นของจริง ถ้าคุณอยากนั่งย้อนดูตอนแรกแบบเต็มๆ ผมมักเลือกเวอร์ชันที่ให้เครดิตต้นฉบับมากที่สุด เพราะฉากเล็กๆ อย่างครั้งแรกที่แอชเจอกับปิกาจูหรือโมเมนต์ไฟฟ้านั้นยังสะเทือนใจไม่เปลี่ยน แนะนำลองหาเวอร์ชันที่มีซับญี่ปุ่นหรือเวอร์ชันที่เคารพต้นฉบับ แล้วจะเห็นว่าทำไมซีรีส์นี้ถึงยืนยาวมาจนทุกวันนี้

เราเป็นคนที่ชอบจิ้มเข้าไปดูแฟนฟิค 'Pikachu' เวอร์ชันต่าง ๆ บ่อย ๆ และถ้าจะบอกว่าแนวไหนฮิตสุด ก็คงต้องเริ่มจากหัวใจหลักของแฟนด้อมก่อน คือความน่ารักและความสัมพันธ์แบบพาร์ทเนอร์ แฟนฟิคแนวหวาน-มิตรภาพ (fluff / friendship) มักจะได้รับความนิยมสูงสุด เพราะมันจับแก่นของความผูกพันระหว่าง 'Pikachu' กับคู่หรือตัวละครอื่น ๆ ไว้ได้ดี เรื่องพวกนี้มักเล่าเป็นสรรพสิ่งเล็ก ๆ ในชีวิตประจำวัน เช่น วันหยุดไปเที่ยวสวนสนุก หรือการเยียวยาหลังเหตุการณ์ใหญ่ ข้อดีคืออ่านง่าย ฟีลอบอุ่น และเข้ากับผู้อ่านทุกวัย อีกแนวที่คนชอบกันคือ AU (alternative universe) และ humanized/anthro versions ที่เปลี่ยนบริบทของ 'Pikachu' ให้เป็นคนหรือสัตว์ที่มีบุคลิกแตกต่างออกไป บางเรื่องก็ทะลุไปแนวตลก (crack) หรือ crossover ที่โยง 'Pikachu' เข้าไปกับโลกของซีรีส์อื่น ๆ ทำให้เกิดสถานการณ์ตลกหรือซาบซึ้งตามสไตล์ผู้แต่ง ส่วนแนวดราม่า/angst ก็มีคนเสพอยู่บ้าง โดยมักจะจับประเด็นการสูญเสีย การพลัดพราก หรือการเสียสละ ซึ่งให้ความเข้มข้นทางอารมณ์ที่ต่างไปจากแฟนฟิคเบาสมอง ถ้าจะหาที่อ่าน แพลตฟอร์มหลัก ๆ ที่รวมแฟนฟิคคุณภาพไว้เยอะคือ 'Archive of Our Own' ซึ่งมีระบบแท็กละเอียด, 'FanFiction.net' สำหรับแฟนด้อมดั้งเดิม, และ 'Wattpad' ที่มีทั้งแฟนฟิคและงานแฟนคอมมูนิตี้ภาษาไทย นอกจากนี้ยังมีชุมชนในเว็บบอร์ดและกลุ่มโซเชียลมีเดียของไทย เช่น Dek-D หรือเพจ/กลุ่มใน Facebook ที่คนไทยลงงานเอง อย่าลืมดูคำเตือนเนื้อหา (content warnings) ก่อนกดอ่าน เพื่อหลีกเลี่ยงแนวที่อาจไม่เหมาะกับผู้ชมบางคน — เลือกอ่านแบบที่ให้ความสุขและความจุใจดีที่สุดก็พอ

ความนิยมของทฤษฎีที่ว่า 'ปิกาจู' ถูกสร้างขึ้นโดยมนุษย์แทบจะกลายเป็นเรื่องเล่าที่แฟนๆ โต้เถียงกันบ่อยที่สุดแล้ว เวลาเล่าเรื่องนี้ในกลุ่มเพื่อนเกมเมอร์ ฉันมักจะเริ่มจากภาพรวมของข้อสังเกตง่ายๆ: ในเจนเนอเรชันแรกของเกมอย่าง 'Pokémon Red' ไม่มีพรีอีโวลูชั่นที่ชัดเจนสำหรับปิกาจู แต่พอเจนที่สองถึงถูกเพิ่มพรีอีโวลูชั่นอย่าง 'พิจู' ทำให้คนคิดว่าอะไรบางอย่างเกิดขึ้นระหว่างนั้น ข้อสังเกตอีกอย่างคือลักษณะของปิกาจูที่ดูเหมือนถูกปรับแต่งให้เข้ากับสิ่งแวดล้อมของเมืองและมนุษย์ ซึ่งพอโยงกับแนวคิดการทดลองแล้วมันก็ฟังดูสมเหตุสมผล ความรู้สึกของฉันมาจากการเผชิญหน้ากับแฟรนไชส์นี้มานาน พอมีงานเช่นภาพยนตร์ที่นำเสนอการทดลองหรือการดัดแปลงพันธุกรรม เช่นแนวคิดเดียวกับในภาพยนตร์เกี่ยวกับโปเกม่อนรุ่นอื่นๆ แฟนๆ ก็เอาโมเดลนั้นมาวางไว้กับปิกาจูเพราะมันโดดเด่นและเป็นสัญลักษณ์ ยิ่งมีฉากในอนิเมะที่ตัวละครมนุษย์ทดลองกับพลังไฟฟ้า หรือแม้แต่เพลงประกอบที่พูดถึงการผูกพันระหว่างมนุษย์และโปเกม่อน ทฤษฎีนี้เลยดูมีชีวิตขึ้นมาในจินตนาการของแฟนๆ แต่สิ่งที่ทำให้ฉันชอบคิดต่อคือการตั้งคำถามว่าถ้าปิกาจูถูกสร้าง มันถูกออกแบบมาเพื่ออะไร—เป็นอาวุธ สัตว์เลี้ยง หรือเป็นสัญลักษณ์ทางการตลาด แล้วความเป็นไปได้เหล่านั้นมีผลยังไงต่อการเล่าเรื่องของโลกโปเกม่อนโดยรวม

เราแนะนำให้เริ่มจากแหล่งทางการก่อน เพราะภาพจากเจ้าของลิขสิทธิ์มักปลอดภัยที่สุดทั้งด้านคุณภาพและการใช้งาน ที่ชอบใช้บ่อยคือหน้าเมเดียหรือเพรสของ 'Pokémon' และเว็บไซต์ของบริษัทที่ดูแลอยู่ ซึ่งมักมีไฟล์ภาพความละเอียดสูงสำหรับสื่อมวลชนหรือแฟนคลับ แต่ต้องอ่านเงื่อนไขการใช้งานให้ชัด เพราะบางภาพอนุญาตใช้ส่วนตัวได้ แต่หากจะเอาไปใช้เชิงพาณิชย์ต้องขออนุญาตหรือซื้อสิทธิ อีกแหล่งที่น่าสนใจคือร้านค้าทางการอย่าง 'Pokémon Center' ที่บางครั้งมีภาพสินค้าหรือสติกเกอร์ที่ให้ดาวน์โหลดเพื่อการโปรโมต แต่ก็มีข้อจำกัดเช่นกัน เราเองมักจะเก็บลิงก์ที่ชัดเจนไว้เสมอ เพื่อไม่ให้เข้าใจผิดเรื่องสิทธิ์การใช้ภาพ สรุปคือหาในแหล่งทางการเป็นทางออกที่ปลอดภัยและน่าเชื่อถือที่สุดแล้ว