ผู้ป่วยจะขอความช่วยเหลือเหตุด่วนเหตุร้ายอย่างไร?

พบผู้ป่วยหมดสติหรือหายใจผิดปกติ ให้ทำตามลำดับสั้น ๆ นี้เพื่อความชัดเจนและจำง่าย: ตรวจความปลอดภัยของที่เกิดเหตุ; เช็กการตอบสนองโดยตะโกนและเขย่าเบา ๆ ที่ไหล่; เปิดทางเดินหายใจโดยดันคางขึ้นและเงยหน้า; ฟังและดูการหายใจ 10 วินาที หากไม่หายใจหรือหายใจไม่ปกติให้โทร 1669 ทันทีและเริ่มทำการกดหน้าอกต่อเนื่อง

ผมมักจะพูดชัด ๆ กับคนรอบข้างให้ช่วยโทรและนำผ้าหรือเครื่องมือที่จำเป็นมาให้ การกดหน้าอกต้องกดลึกประมาณ 5-6 เซนติเมตร ในจังหวะที่คงที่และไม่หยุดนาน ถ้าไม่สะดวกเป่าปาก ให้ทำการกดหน้าอกอย่างต่อเนื่องจนกว่าคนช่วยอื่นหรือรถพยาบาลจะมาถึง สำหรับแผลเลือดออกรุนแรง ให้กดแรง ๆ ตรงแผลและยกส่วนที่เลือดไหลขึ้นเหนือหัวใจถ้าทำได้ ในกรณีที่ผู้ป่วยสำลักหรือจมูกอุด หลีกเลี่ยงการเอามือสอดลงคอถ้าไม่เห็นวัตถุชัดเจน การบรรยายสถานที่อย่างชัดเจนเมื่อโทรหาเจ้าหน้าที่และตอบคำถามสั้น ๆ เช่น อาการสำคัญ จำนวนผู้ป่วย จะช่วยให้การประสานงานมีประสิทธิภาพมากขึ้น เหตุฉุกเฉินไม่ใช่เวลาสำหรับการตัดสินใจยืดยาว แต่การทำตามขั้นตอนพื้นฐานเหล่านี้ช่วยเพิ่มโอกาสรอดชีวิตได้จริง

ในสถานการณ์ฉุกเฉินที่คนไข้กำลังตกอยู่ในอันตราย สิ่งแรกที่ผมจะทำคือประเมินสภาพแวดล้อมให้ปลอดภัยก่อนเสมอ — ไม่มีประโยชน์ที่จะเข้าไปช่วยแล้วตัวเองกลายเป็นผู้บาดเจ็บอีกคนหนึ่ง

ผมจะตรวจสอบการตอบสนองของผู้ป่วยด้วยการเขย่าเบา ๆ ที่ไหล่และเรียกเสียงดังว่า “เป็นอะไรไหม?” ถ้าไม่มีการตอบสนอง ให้เปิดทางเดินหายใจโดยการดันคางขึ้นเล็กน้อยและเงยหน้าขึ้น พร้อมดูว่ามีการหายใจหรือไม่ ถ้าไม่หายใจหรือหายใจไม่ปกติ ต้องโทรสายด่วนฉุกเฉินทันที — ในไทยหมายถึง 1669 สำหรับการแพทย์ฉุกเฉิน แต่ถ้าเป็นอุบัติเหตุทางถนนหรือเหตุร้ายอื่น ๆ 191/199 อาจเป็นทางเลือกที่เหมาะสม

ในกรณีที่ผู้ป่วยหยุดหายใจและไม่มีชีพจร การทำ CPR แบบกดหน้าอกสลับเป่าปาก (30:2) จะช่วยได้มาก ถ้ามีเครื่องกระตุกหัวใจอัตโนมัติ (AED) ให้รีบใช้งานตามคำแนะนำของเครื่อง ถ้าเลือดออกมาก ให้กดตรงแผลด้วยผ้าสะอาดหรือใช้การรัดเพื่อหยุดเลือด แต่งดเคลื่อนย้ายผู้ป่วยที่สงสัยว่ากระดูกสันหลังได้รับบาดเจ็บ เว้นแต่มีอันตรายต่อชีวิตทันที การอธิบายตำแหน่งชัดเจนกับเจ้าหน้าที่ เช่น หมายเลขบ้าน ชื่อถนน สถานที่ใกล้เคียง และสภาพผู้ป่วย (สติ หายใจ เลือดออก) จะช่วยให้รถพยาบาลมาถึงเร็วขึ้น

การรักษาความใจเย็น ส่งเสียงชัดเจน และทำตามคำแนะนำของผู้เรียกสายฉุกเฉินคือสิ่งที่ผมพบว่าช่วยให้เหตุฉุกเฉินจัดการได้ดีขึ้นเสมอ มันไม่ต้องสมบูรณ์แบบ แต่ความรวดเร็วกับความตั้งใจช่วยชีวิตคนได้จริง ๆ

กลางร้านอาหารที่คนพลุกพล่าน มีเหตุการณ์คนสำลักอาหารจนหยุดหายใจ ผมเข้าไปช่วยทันทีด้วยความรวดเร็วแต่ไม่ตื่นตระหนก เริ่มจากตะโกนเรียกคนรอบข้างให้สังเกตและขอความช่วยเหลือ เช่น โทรขอรถพยาบาล พร้อมบอกพนักงานให้เรียกฉุกเฉิน จากนั้นตรวจดูการหายใจ ถ้าไม่หายใจและผู้ป่วยยังยืนหรือคร่อมโต๊ะอยู่ ให้ใช้วิธีดันท้อง (Heimlich maneuver) ด้านหลังอย่างมั่นคงหลายครั้งจนวัตถุหลุดออกมา

ถ้าผู้ป่วยหมดสติลงบนพื้น ให้เอนหลังลงและเริ่มการกดหน้าอกเพื่อช่วยชีวิตต่อ อย่าเสียเวลาในการรื้อค้นปากถ้าวัตถุมองไม่เห็นชัด เพราะอาจดันเข้าลึกกว่าเดิม ในเหตุการณ์แบบนี้การมีคนร่วมช่วยสองคนขึ้นไป—คนหนึ่งดูแลการดันท้อง อีกคนโทรขอความช่วยเหลือและจัดการทางเดินหายใจ—เป็นระบบที่ผมมักใช้ เมื่อช่วยเสร็จแล้วหรือเมื่อผู้ป่วยเริ่มหายใจได้อีกครั้ง ให้ติดตามดูอาการและรอทีมแพทย์มาถึง การที่เรารู้วิธีเบื้องต้นและลงมืออย่างมั่นใจ มักสร้างความแตกต่างระหว่างการรอดและเรื่องน่าเศร้าได้จริง