ผู้แต่งสามก๊กมีผลงานและต้นฉบับอื่นๆ อะไรบ้าง

โดยทั่วไปผู้คนมักจะยกชื่อ '羅貫中' เป็นผู้แต่งฉบับนิยายของ '三國演義' ในภาษาจีนและนั่นคือที่มาของชื่อเสียงที่ยืนยาวของเขาในแวดวงวรรณกรรมจีน ฉันค่อนข้างชอบมองงานชิ้นนี้เหมือนนักประสานเรื่องเล่าที่เอาบันทึกประวัติศาสตร์อย่าง '三國志' ของ '陳壽' มาปรุงแต่ง เติมจินตนาการ และขยายบุคลิกตัวละครให้เด่นชัดขึ้น ซึ่งเป็นเหตุผลที่เรื่องนี้ถูกยกย่องทั้งในฐานะนิยายและวรรณกรรมเชิงประวัติศาสตร์ สไตล์การเขียนของผู้ที่ถูกอ้างถึงว่าเป็น '羅貫中' มีร่องรอยของงานเล่าเรื่องแบบปากเปล่าและนิทานยอดนักรบ ทำให้มีคนสันนิษฐานว่าเขาอาจมีผลงานอื่นในแนวเดียวกัน หนึ่งในชื่องานที่มักถูกเชื่อมโยงกับเขาคือ '說唐' (นิยายเกี่ยวกับช่วงสถาปนาราชวงศ์ถัง) แม้ว่าหลักฐานจะไม่แน่นอนและนักวิชาการยังถกเถียงกัน แต่การมองว่าเขาเป็นผู้รวบรวม แก้ไข หรือขยายเรื่องเล่าพื้นบ้านหลายเรื่องก็ดูสมเหตุสมผลสำหรับยุคสมัยของเขา ฉันมักนึกถึงเขาเป็นคนกลางที่ทำให้เรื่องเล่าพื้นบ้านกลายเป็นวรรณกรรมคลาสสิกที่คนอ่านได้ความบันเทิงและแง่คิดไปพร้อมกัน

ชื่อ 'แรงตะวัน' เองค่อนข้างเป็นชื่อที่ใช้งานได้หลากหลาย ทำให้ในบางครั้งการระบุผู้แต่งจากชื่อเพียงอย่างเดียวอาจงงได้ง่าย ผมเคยเจอกรณีที่ชื่อนิยายหรือผลงานมีคำเดียวกันแต่คนละสื่อ เช่น ชื่อเรื่องเดียวกันอาจเป็นนิยาย ฉากละคร หรือแม้แต่เพลง จึงอยากบอกว่าถ้าต้องการทราบผู้แต่งอย่างชัดเจน ให้เริ่มจากการดูรายละเอียดบนปกหรือเครดิตของสื่อที่คุณมี: สำนักพิมพ์ พิมพ์ครั้งไหน หมายเลข ISBN หรือเครดิตตอนจบของละคร/เพลง ข้อมูลเหล่านี้มักบอกชื่อผู้แต่งหรือผู้ประพันธ์ชัดเจน ในการสะสมหรือจดบันทึกผลงาน ผมมักเก็บรูปปกหรือจดข้อมูลสำนักพิมพ์ไว้ เพราะนอกจากผู้แต่งแล้ว ข้อมูลพวกนี้ช่วยให้ตามหาฉบับที่ถูกต้องได้ง่ายขึ้น หากคุณมีรายละเอียดเพิ่มเติม เช่น ปีที่เจอหรือสื่อที่เห็น (นิยาย ละคร เพลง ฯลฯ) การค้นผ่านฐานข้อมูลสำนักพิมพ์หรือร้านขายหนังสือออนไลน์ก็จะเร็วขึ้น สุดท้ายนี้ถ้าเจอฉบับจริงปกอยู่ตรงหน้า ลองอ่านคำนำหรือหน้าหลังพิมพ์ดู แล้วคุณจะได้ชื่อผู้แต่งที่แน่นอน และผมเชื่อว่าการได้ยืนยันแบบนั้นมันให้ความพอใจสำหรับคนชอบเก็บงานจริงๆ

บนชั้นหนังสือเล็กๆ ในห้องที่ฉันชอบนั่งอ่าน มีเล่มหนึ่งที่สะดุดตาจนต้องหยิบขึ้นมาดูซ้ำแล้วซ้ำอีก หนังสือเล่มนั้นคือ 'สร้อยแสงจันทร์' เขียนโดยนฤมล ศรีประยูร ซึ่งใช้ภาษาสละสลวย ผสมโทนอบอุ่นกับความลึกลับจนผมอ่านแล้วไม่อยากวางลงกลางความเงียบของคืนหนึ่ง งานเขียนของนฤมลไม่หยุดอยู่แค่เล่มนี้ saja; ผลงานที่นับว่ามีน้ำหนักจากเธอได้แก่ 'ดวงใจเร้น' ที่ชวนสำรวจความสัมพันธ์ระหว่างคนกับความทรงจำ, 'เงาในสายลม' ที่เล่นกับภาพและความจริง, และ 'ราตรีสีน้ำเงิน' ซึ่งเป็นเรื่องสั้นชุดบรรยากาศหนาวเหน็บ การอ่าน 'สร้อยแสงจันทร์' สำหรับฉันเป็นเหมือนการนอนมองดวงจันทร์ผ่านหน้าต่างเก่าๆ — มันไม่ได้ให้คำตอบทั้งหมด แต่ทำให้ความคิดฉันค่อยๆ กว้างขึ้น และคงเป็นเล่มที่ฉันหยิบกลับมาอ่านซ้ำเมื่ออยากได้ความสบายแบบเงียบๆ

ตลอดเวลาที่อ่านนิยายจีนโบราณ ผมมักจะนึกถึงชื่อผู้ที่ถูกยกย่องว่าเป็นต้นกำเนิดของบทบันทึกตำนานสงครามยุคสามก๊ก นามว่า ลกขิ่นกวงจง (Luo Guanzhong) หรือที่ไทยรู้จักกันว่า 'ลั่วกวนจง' ผู้ที่ได้รวบรวม ตัดต่อ และขยายเรื่องราวจากบันทึกประวัติศาสตร์และนิทานปากต่อปากจนกลายเป็นวรรณกรรมที่เราคุ้นเคยในชื่อ 'สามก๊ก' ข้อมูลเกี่ยวกับชีวิตส่วนตัวของลั่วกวนจงไม่แน่นอนนัก แต่โดยสรุปเขาเป็นนักประพันธ์ในช่วงปลายราชวงศ์หยวนถึงต้นราชวงศ์หมิง ช่วงนั้นมีวรรณกรรมพื้นบ้านและบันทึกประวัติศาสตร์หลายชุดเกี่ยวกับยุคสามอาณาจักรถูกเล่าต่อกันเป็นทอดๆ เขารวบรวมแหล่งต่างๆ เช่นบันทึกประวัติศาสตร์ของเชินโส่ว (Chen Shou) และนิทานพื้นบ้าน ก่อนจะเขียนให้อยู่ในรูปแบบภาษาพูดที่อ่านง่าย และเติมบทสนทนา ตัวละคร และฉากฉากให้มีชีวิตขึ้นมา ผลงานของเขาทำให้ฉากอย่างการรบที่ 'เรดคลิฟส์' (Battle of Red Cliffs) และการวางกลยุทธ์ของขงเบ้งถูกขยายความจนทรงพลัง การปั้นตัวละครให้มีบุคลิกลักษณะชัดเจนคือเหตุผลที่ทำให้ 'สามก๊ก' ไม่ใช่แค่บันทึกประวัติศาสตร์ แต่กลายเป็นวรรณกรรมที่คนทั่วโลกยังพูดถึงจนถึงทุกวันนี้

บอกตามตรงว่าแหล่งข้อมูลหลักที่นักประพันธ์นำมาใช้คือบันทึกประวัติศาสตร์อย่างเป็นทางการ โดยเฉพาะงานของจีนยุคก่อนหน้า ซึ่งให้เค้าโครงเหตุการณ์และรายชื่อบุคคลอย่างเรียบง่ายและกระชับ ฉันมองว่าแหล่งสำคัญที่สุดที่ต้องพูดถึงคือบันทึกที่เรียกว่า '三國志' ซึ่งเขียนโดยเฉินโสว (Chen Shou) และต่อมามีคำอธิบายเพิ่มโดยนักวิจารณ์เช่น裴松之 การบันทึกใน '三國志' มักเน้นข้อเท็จจริง สารสนเทศทางการ และโครงสร้างราชสำนัก ทำให้ผู้แต่งสามารถหยิบยกเหตุการณ์จริง เช่น การลุกขึ้นของบรรดาขุนศึก การสู้รบ และการเปลี่ยนมือของอำนาจ มาตกแต่งใหม่ให้สมจริงและมีอารมณ์ เมื่อผนวกกับตำนานปากต่อปาก งานเขียนจึงกลายเป็นวรรณกรรมที่คนอ่านจำได้ง่ายกว่าแค่ตารางเหตุการณ์ ทางหนึ่งมันจึงเป็นการต่อยอดจากบันทึกประวัติศาสตร์ที่มีอยู่มากกว่าจะคิดเรื่องขึ้นมาเองทั้งหมด

ชื่อของงานสองชื่อนี้ค่อนข้างเป็นจุดสนใจที่ทำให้เราอยากขุดข้อมูลอย่างจริงจัง จากที่ติดตามวงการวรรณกรรมไทยมานาน ความเป็นไปได้แรกที่นึกถึงคือ 'ใบพัด' และ 'นบน้อม' อาจเป็นนามปากกาหรือชื่อเล่นที่ปรากฏบนปกหนังสือ โดยปกติถ้าเป็นนามปากกาหนึ่งเดียว ผู้เขียนมักมีผลงานในแนวใกล้เคียงกัน เช่น นิยายสั้น เรื่องสั้นสำหรับนิตยสาร หรือบทกวีสำหรับรวมเล่มเล็ก ๆ แต่ถ้าเป็นสองชื่อแยกกัน ก็อาจหมายถึงนักเขียนสองคนที่ร่วมงานกันหรือมีผลงานคนละประเภท เมื่อพิจารณาในมุมการตีพิมพ์ งานของผู้เขียนที่ใช้ชื่อแบบนี้มักพบในรูปแบบของหนังสือขนาดกะทัดรัด งานอิสระ หรือคอลัมน์ในนิตยสารวรรณกรรม ซึ่งผลงานอื่นๆ ที่มักพบจากคนที่ใช้สไตล์เดียวกัน ได้แก่ เรื่องสั้นสะท้อนชีวิตประจำวัน คอลัมน์ความทรงจำ หรือรวมบทกวีสำหรับผู้ใหญ่และเยาวชน หากต้องการรู้ชัดว่าใครเป็นผู้แต่งหนังสือใด การดูเครดิตบนปกหลัง ข้อมูลสำนักพิมพ์ หรือหน้าอนุญาตลิขสิทธิ์จะให้คำตอบที่แน่นอนกว่า แต่โดยส่วนตัวแล้วชื่อแบบนี้มักทำให้รู้สึกว่าเบื้องหลังมีเรื่องเล่าชวนค้นหา เสน่ห์อยู่ที่ความลึกลับของนามปากกาและการตามหาเส้นทางผลงานอื่น ๆ ของเขาเอง

ดิฉันมองว่า 'สามก๊ก' ที่เรารู้จักกันในภาษาจีนมีต้นกำเนิดจากการรวบรวมเรื่องเล่าประวัติศาสตร์เข้ากับนิยายปากเปล่า จึงไม่ใช่งานของคนเดียวแบบชัดเจนในแง่การพัฒนาเรื่องราว ชื่อที่คนส่วนใหญ่ยึดถือคือ '羅貫中' (Luo Guanzhong) ซึ่งเป็นผู้ที่มักถูกกล่าวถึงว่าเป็นผู้แต่งหรือตัดต่อร้อยเรียงเรื่องราวจนกลายเป็นเล่มที่อ่านกันในยุคหลัง งานชิ้นนี้ตั้งอยู่บนรากฐานของบันทึกประวัติศาสตร์อย่าง '三國志' ของ Chen Shou และการขยายความจากบรรดาเล่าขานและบทประพันธ์พื้นบ้านในสมัยก่อน จึงมีทั้งส่วนที่มาจากแหล่งเอกสารและส่วนที่เป็นการแต่งเติมเพื่อความสนุก ในแง่ต้นฉบับที่เก่าแก่ที่สุด เท่าที่มีอยู่ในปัจจุบันคือพิมพ์ออกเผยแพร่ในสมัยต้นราชวงศ์หมิง (ประมาณศตวรรษที่ 14–15) ซึ่งเป็นสำเนาแบบพิมพ์แกะไม้และฉบับที่รอดมาถึงปัจจุบันมักเป็นฉบับตีพิมพ์ของยุคหมิงมากกว่าจะเป็นม้วนเขียนจากยุคหยวนโดยตรง แม้จะมีเศษชิ้นส่วนของเรื่องเล่าโบราณและรูปแบบ '評話' หรือ '話本' ที่ส่งต่อกันทางปากเปล่าแต่เอกสารที่เป็นเล่มสมบูรณ์ที่เก่าแก่สุดที่พบส่วนใหญ่เป็นฉบับพิมพ์หมิง ดังนั้นการกล่าวว่า Luo Guanzhong เป็นผู้แต่งหลักจึงเป็นตำแหน่งที่ยอมรับกันทั่วไป แต่ต้องเข้าใจว่าผลงานนี้เกิดจากการบูรณาการระหว่างแหล่งต่าง ๆ มากกว่าจะเป็นการประพันธ์เดี่ยวจากคน ๆ เดียว เสร็จแล้วก็ยังรู้สึกว่านี่คือสิ่งที่สะท้อนการเล่าเรื่องของสังคมในยุคนั้นได้อย่างชัดเจน

ชื่อ 'หงสาจอมราชันย์' ฟังดูเหมือนชื่อนิยายกำลังภายในที่ถูกแปลหลายครั้งจนเกิดความสับสนสำหรับคนอ่านรุ่นใหม่และรุ่นเก่า ผมเป็นคนชอบนิยายจีนโบราณและแปลไทยมานาน พอเห็นชื่อนี้ครั้งแรกเลยนึกว่าอาจเป็นชื่อนิยมเรียกแบบไทยของผลงานของนักเขียนยุคคลาสสิกอย่างกิมย้ง (Louis Cha) เพราะงานของเขามักถูกแปลและตั้งชื่อไทยหลากหลายรูปแบบ ถ้าเป็นอย่างนั้น ผู้แต่งก็คือกิมย้ง และผลงานที่คนไทยมักรู้จักกันดีของเขาก็มีอย่างเช่น 'The Legend of the Condor Heroes' กับ 'Return of the Condor Heroes' และ 'Heaven Sword and Dragon Saber' ซึ่งทั้งสามเล่มนี้สะท้อนสไตล์การเล่าเรื่อง การผูกปมตัวละคร และการสร้างโลกที่ชัดเจนเหมือนกับชื่ออลังการแบบ 'หงสาจอมราชันย์' ในฐานะแฟน ผมมักชอบเปรียบเทียบกันระหว่างฉากคลาสสิกของกิมย้งกับชื่อตั้งไทยที่แปลขยายความ หากคุณเจอชื่อแบบนี้ในร้านหนังสือเก่า เว็บแปล หรือฉบับแปลไทย ให้ลองดูคำนำหรือบรรณานุกรมของฉบับนั้น เพราะมักจะบอกชื่อผู้แต่งภาษาอังกฤษหรือจีนไว้ด้วย — ส่วนตัวแล้วผมชอบวิธีที่งานคลาสสิกเหล่านี้ถูกแปลให้คนไทยเข้าถึง แม้มันจะทำให้ชื่อเรื่องสับสนไปบ้างก็ตาม

การอ่านบันทึกเก่าๆ เกี่ยวกับยุคสามก๊กทำให้ผมอยากบอกว่าแหล่งข้อมูลทางประวัติศาสตร์ที่ชาวจีนยกให้เป็นต้นฉบับหลักคือหนังสือชื่อ '三國志' ซึ่งเรียบเรียงโดยเฉิน โส่ว (陳壽) ในปลายราชวงศ์ฮั่นตอนปลายถึงต้นราชวงศ์จิ้น เฉิน โส่วทำงานเป็นข้าราชการและรวบรวมบันทึก เหตุการณ์ และชีวประวัติของบุคคลสำคัญในยุคนั้น เขาเขียนเชิงพรรณนาแบบประวัติศาสตร์จริงจัง ไม่ใช่เพียงนิยายหรือปกรณัม จึงถือว่าเป็นแหล่งข้อมูลสำคัญสำหรับนักประวัติศาสตร์ต่อๆ มา งานของเฉิน โส่วถูกยกย่องเพราะความละเอียดและพยายามคงความเป็นข้อเท็จจริงไว้ให้ได้มากที่สุดในยุคที่ข้อมูลกระจัดกระจาย พูดแบบตรงไปตรงมา ผมชอบเปิดอ่าน '三國志' เวลาต้องการย้อนดูเหตุการณ์หรือประเมินบุคลิกของผู้นำแต่ละคน เพราะมันให้มุมมองที่ต่างจากภาพฮีโร่ในนิยาย และยังเตือนว่าความเป็นจริงทางประวัติศาสตร์มักซับซ้อนกว่าตำนานเยอะ

นี่เป็นหนึ่งในนิยายที่ทำให้ฉันชอบหยิบงานแปลมาดูรายละเอียดปกอย่างละเอียดเสมอ ๆ — 'องค์ชายอย่าหมายปองข้า' มักจะถูกพูดถึงในวงการนักอ่านนิยายแปล แต่ชื่อผู้แต่งที่แน่นอนขึ้นอยู่กับฉบับที่คุณถืออยู่ ในหลายครั้งชื่อผู้แต่งบนปกไทยจะเป็นชื่อผู้แปลหรือสำนักพิมพ์ที่จดลิขสิทธิ์ ทำให้ข้อมูลต้นฉบับอาจถูกเขียนต่างกันไป ฉันมักจะสนใจบันทึกเล็ก ๆ บนหน้าข้อมูลทางเทคนิคของหนังสือ เช่น ชื่อผู้แต่งต้นฉบับ ภาษาในต้นฉบับ และหมายเลข ISBN เพราะสิ่งพวกนี้ช่วยชี้ชัดว่าเป็นผลงานของใครจริง ๆ สไตล์การเล่าเรื่องของ 'องค์ชายอย่าหมายปองข้า' มักจะไปในทางนิยายโรแมนติกแบบจักรพรรดิ์/ราชวงศ์ผสมปมชิงรักชิงอำนาจ ถ้าต้นฉบับมาจากจีนหรือไต้หวัน ผู้แต่งต้นทางมักมีผลงานแนวเดียวกันหลายเรื่อง เช่น นิยายแนววังหลังหรือนิยายรักโบราณที่เน้นบทสนทนาและสถานการณ์คาแรกเตอร์ที่ฉลาดและแยบยล ฉะนั้นหากเจอชื่อผู้แต่งจริง ๆ บนฉบับที่คุณถืออยู่ ก็มีโอกาสสูงว่าผลงานอื่นของเขา/เธอจะเป็นแนวโบราณ-รัก-การเมือง ที่มักจะเล่าเรื่องผ่านมุมมองตัวละครฝ่ายนำคูณสองหรือการปะทะของบุคลิกที่ตัดกัน ฉันมักเล่าให้เพื่อนฟังว่าการยืนยันผู้แต่งต้องเป็นการอ่านรายละเอียดบนปกหรือหน้าสารบัญของฉบับนั้น และถ้าคุณได้เล่มที่มีหมายเหตุแปลชัดเจน จะเห็นชื่อผู้แปลและเครดิตการเผยแพร่ ซึ่งเป็นเบาะแสสำคัญ จุดนี้ทำให้รู้ว่าฉบับไทยเป็นการแปลจากต้นฉบับภาษาไหน และเผื่อคุณอยากตามหาเวอร์ชันต้นฉบับหรือผลงานอื่น ๆ ของผู้แต่งคนนั้นจริง ๆ นั่นล่ะคือที่มาของความสนุกสำหรับคนชอบสะสมและเปรียบเทียบฉบับต่างประเทศแบบฉัน