พระขรรค์ ในซีรีส์และหนังแฟนตาซีถูกใช้เป็นพลังอย่างไร

นึกถึงตอนแรกที่ได้ดู 'รักเราพระจันทร์เป็นใจ' แล้วต้องตกหลุมรักการแสดงของน้องๆ ในเรื่องนี้เลย! หนึ่งในนักแสดงที่โดดเด่นคือ เจมี-จามิลา พญาชัย ที่รับบทเป็น 'มิ้นท์' เธอเป็นนักแสดงหน้าใหม่แต่ทำออกมาได้ดีมากๆ เลยนะ การแสดงของเธอให้ความรู้สึกเป็นธรรมชาติ สดใส เหมาะกับบทบาทนักเรียนมัธยมสุดๆ เคยเห็นผลงานอื่นๆ ของเธอบ้าง แต่บทนี้ทำให้เห็นศักยภาพที่มากขึ้น อีกคนที่ประทับใจไม่แพ้กันคือ แบม-กุลภัทร เล็กสมบูรณ์ ตัวพ่อตัวแม่ของวงการเบลฯ ไทย เขารับบทเป็น 'เฟย' ซึ่งเป็นตัวละครที่ดูมีชั้นเชิงและลึกลับพอสมควร แบมมีประสบการณ์การแสดงมาพอสมควร จากซีรีส์ยอดนิยมอย่าง 'Love Sick' และ 'Water Boyy' เลยทำให้บทนี้ดูมีมิติและน่าสนใจไปอีกแบบ ส่วนตัวแล้วชอบบรรยากาศในเรื่องที่นักแสดงทุกคนดูสบายๆ เป็นกันเอง เหมือนได้เห็นเพื่อนๆ จริงๆ เลย เวลาดูแล้วยิ้มตามไปด้วย

เสียงสวดที่เปล่งออกมาเป็นโทนเดียวกันทุกครั้งทำให้ผมรู้สึกได้ถึงความเก่าแก่ของขนบประเพณี แม้จะไม่ใช่นักภาษาศาสตร์ล้วนๆ แต่ผมติดตามการใช้บทสวดต่าง ๆ ในวัดมานานพอที่จะพูดได้ว่า 'พระคาถาพาหุง' มีฐานมาจากภาษาทางพุทธศาสนาที่ผสมระหว่างบาลีและสันสกฤต คำว่า 'พาหุง' ถูกตีความว่าเกี่ยวกับการขจัดหรือปกป้อง ในขณะที่คำต่อๆ มาในบทมักมีลักษณะเป็นถ้อยคำทรงพลังที่ไม่ได้แปลตรงตัวเหมือนบทสวดปกติ เมื่อผมยืนฟังชาวบ้านสวดในงานบายศรีหรือพิธีขึ้นบ้านใหม่ เท่านั้นแหละจะเห็นชัดว่าบทนี้ถูกใช้ในบริบทของการขอความคุ้มครองและชัยชนะเหนืออุปสรรค ไม่ได้จำกัดเฉพาะการบูชาพระอย่างเดียว บทสวดถูกจัดให้จังหวะหนักแน่น ทำให้ผู้ฟังรู้สึกว่ากำลังได้รับพลังบางอย่าง ซึ่งเป็นเหตุผลว่าทำไมคาถานี้ถึงอยู่ในพิธีกรรมสาธารณะ หลายคนยังเชื่อว่าการสวดด้วยเสียงรวมหมู่ช่วยขับไล่สิ่งไม่ดีได้จริง ๆ และนั่นคือมุมมองที่ผมเห็นบ่อยที่สุดเมื่อเผชิญกับการปฏิบัติแบบประเพณีในชุมชน

การเริ่มต้นกับแนวทางปฏิบัติธรรมและการศึกษาพระธรรมนั้นไม่จำเป็นต้องเริ่มด้วยพิธีใหญ่โตหรือความรู้มากมาย แค่ตั้งใจจริงและเลือกสิ่งเล็ก ๆ ให้ทำเป็นประจำก็พอแล้ว สำหรับผม สิ่งแรกที่ทำให้เส้นทางนี้เข้าถึงได้คือการสร้างพื้นที่ส่วนตัวเล็ก ๆ ไว้สำหรับการนั่งสงบนิ่ง ทุกเช้าไม่กี่นาทีก่อนเริ่มวัน ช่วงเวลานี้ช่วยให้ความว้าวุ่นค่อย ๆ เบาลงและทำให้การอ่านบทธรรมสั้น ๆ อย่าง 'Dhammapada' เข้าใจได้ง่ายขึ้น การจัดตารางเล็ก ๆ คือกุญแจอย่างหนึ่ง ผมเลือกอ่านธัมมะบทสั้น ๆ สลับกับการนั่งสมาธิแบบสังเกตลมหายใจ และทบทวนข้อปฏิบัติศีลพื้นฐาน เช่น เจตนาดีในการพูดหรือการกระทำ พอทำซ้ำ ๆ ความเข้าใจเชิงปฏิบัติมาก่อนความรู้เชิงทฤษฎีเสมอ ช่วงเริ่มต้นให้เน้นความสม่ำเสมอมากกว่าความยาวของการปฏิบัติ อีกอย่างที่ช่วยได้คือการหาชุมชนเล็ก ๆ หรือครูที่เข้ากับเราได้ ผมได้แรงบันดาลใจจากงานศิลป์บางชิ้น เช่นฉากที่เงียบสงบจาก 'Mushishi' ซึ่งเตือนใจว่าการปฏิบัติธรรมนั้นผูกกับชีวิตประจำวัน ไม่จำเป็นต้องแยกออกจากโลก เพียงเริ่มจากสิ่งเล็ก ๆ และให้เวลาตัวเองเติบโตไปกับการปฏิบัติ ความเปลี่ยนแปลงจะค่อย ๆ มาเอง และนั่นแหละคือความงดงามที่ผมชอบที่สุด

เมื่อฉันเริ่มสนใจชื่อหนังสือ 'ปาฏิหาริย์ พระธุดงค์' ความรู้สึกแรกคือความอยากรู้ว่าเรื่องราวแบบนี้มีการแปลไปยังภาษาอื่นหรือไม่ จากที่ฉันตามข่าวสารแวดวงหนังสือไทยและชุมชนคนอ่านมาซักพัก พบว่าไม่มีหลักฐานชัดเจนของฉบับแปลภาษาอังกฤษที่ตีพิมพ์อย่างเป็นทางการ ถ้ามีการแปลจริงมักจะเป็นโปรเจ็กต์เล็กๆ ของแฟนๆ หรือการแปลเพื่อการศึกษาในวงจำกัด มากกว่าจะมีวางขายบนแพลตฟอร์มใหญ่อย่าง Amazon หรือ Google Books อย่างเป็นทางการ ฉันคิดว่าถ้าใครอยากอ่านเป็นภาษาอังกฤษตอนนี้ ทางเลือกที่เป็นไปได้คือมองหาการแปลของแฟนคลับ ติดต่อสำนักพิมพ์ต้นฉบับเพื่อถามสิทธิ์แปล หรือใช้เครื่องมือแปลเบื้องต้นอ่านไปก่อน ซึ่งแน่นอนว่าคุณภาพและความถูกต้องอาจแตกต่างกันไปตามวิธีที่เลือก อ่านแล้วฉันรู้สึกอยากให้มีการแปลอย่างเป็นทางการขึ้นมาจริงๆ เพราะเรื่องแบบนี้น่าจะมีเสน่ห์กับคนอ่านต่างชาติไม่น้อย

พระอภัยมณีในรูปแบบอนิเมะยังไม่มีอยู่จริงในปัจจุบัน แต่ถ้าจะจินตนาการกันเล่นๆ ว่าถ้ามีอนิเมะเรื่องนี้ คงจะมีเพลงประกอบที่ไพเราะไม่แพ้องค์ประกอบอื่นๆ เลย เพราะวรรณกรรมไทยโบราณอย่าง 'พระอภัยมณี' เต็มไปด้วยบทพรรณนาที่คล้องจองเป็นทำนองเสนาะอยู่แล้ว ลองนึกภาพตอนพระอภัยมณีเป่าปี่ล่องเรือผ่านเกาะแก่งต่างๆ ถ้ามีเพลงบรรเลงประกอบด้วยทำนองไทยประยุกต์ที่ผสมเครื่องดนตรีสมัยใหม่เข้าไปด้วย คงสร้างอารมณ์โรแมนติกและลึกลับได้ดีไม่น้อย หรือฉากต่อสู้กับยักษ์กากี หากมีเพลงแรปผสมดนตรีไทยแบบใน 'The Siam Renaissance' ของวงร็อคก็คงเข้ากันได้อย่างเหลือเชื่อ ส่วนเพลงเปิดอนิเมะนั้น น่าจะเป็นเพลงที่มีทั้งความฮาและความดราม่าแบบ 'สุริโยไท' ผสมกับความโมเดิร์นของ 'The Legend of Zelda' เพราะเนื้อเรื่องมีทั้งความสนุกและความลึกซึ้งทางปรัชญา การเลือกนักร้องก็อาจจะได้ศิลปินไทยที่มีเสียงทรงพลังมาเติมชีวิตให้ตัวละคร เช่น เสียงของ Palmy ที่เคยร้องเพลงประกอบ 'Yamada: The Samurai of Ayothaya'

ในชุมชนออนไลน์ไทยมีแฟนอาร์ต 'พระมหาชนก' กระจายอยู่ตามแหล่งต่าง ๆ มากกว่าที่คิด — ทั้งภาพวาดสไตล์คลาสสิก รีมิกซ์เป็นมังงะ และแฟนอาร์ตที่เล่นกับโทนสีสมัยใหม่ เราเจอเยอะที่สุดบนหน้าเพจ Facebook ที่เป็นกลุ่มแฟนคลับท้องถิ่นและเพจศิลปิน เพราะคนไทยหลายคนชอบโพสต์ภาพขนาดเต็มพร้อมลิงก์สั่งพิมพ์หรือเปิดรับพรีออเดอร์ นอกจากนี้ Instagram ก็เป็นที่ที่ศิลปินโชว์ผลงานแบบเซ็ตและสตอรี่สาธิตการวาด ส่วนใครที่อยากได้ชิ้นงานคุณภาพสูงหรือพิมพ์ขายจริง มักจะหาได้ในร้านบน Shopee หรือ Etsy ที่ศิลปินต่างประเทศนำมาขาย เป็นช่องทางดีถ้าต้องการโปสการ์ดหรือพิมพ์แบบลิมิเต็ด ถ้าชอบตามแท็ก ให้ลองค้นด้วยทั้งภาษาไทยและอังกฤษ เช่น #พระมหาชนก หรือ #PhraMahachanok แล้วตามไปดูพอร์ตของศิลปิน ชอบงานชิ้นไหนก็มักมีลิงก์ไปร้านค้า หรือวิธีติดต่อเพื่อสั่งทำพิเศษ คนที่สะสมแบบจริงจังก็มักจะติดตามเพจเหล่านี้เป็นประจำ งานบางชิ้นอาจเป็น crossover สนุก ๆ ที่เอา 'พระมหาชนก' ไปจับคู่กับตัวละครจากเรื่องอื่น ซึ่งเห็นแล้วยิ้มตามได้เลย

Haruki Murakami เป็นนักเขียนที่มักจะใช้สัญลักษณ์พระจันทร์และสีน้ำเงินในผลงานของเขาบ่อยครั้งจนเป็นเอกลักษณ์ สิ่งนี้สะท้อนให้เห็นในนิยายอย่าง 'Norwegian Wood' ที่พระจันทร์เต็มดวงมักปรากฏในฉากสำคัญๆ ราวกับเป็นผู้见证ความเปลี่ยนแปลงของตัวละคร สีน้ำเงินในงานของ Murakami ก็มีความหมายพิเศษ บางครั้งมันแทนความโดดเดี่ยว ความลึกลับ หรือแม้แต่ความหวัง อย่างใน 'Kafka on the Shore' ที่ตัวละครหลักเดินทางผ่านโลกที่เต็มไปด้วยสีน้ำเงินในความฝัน ผมรู้สึกว่าสัญลักษณ์เหล่านี้ทำให้งานของ Murakami มีชั้นเชิงและความลึกซึ้งที่น่าค้นหา

เรื่องราวของสมเด็จพระสุริโยทัยถูกเล่าต่อ ๆ กันจนกลายเป็นตำนานที่คนไทยหลายคนรู้จักกันดี ผมมองเห็นภาพของพระนางจากบันทึกพระราชพงศาวดารฉบับต่าง ๆ ซึ่งหนึ่งในแหล่งที่นำเรื่องนี้มาเล่าอย่างชัดเจนคือ 'Royal Chronicles of Ayutthaya' ฉบับที่ถูกสังเคราะห์และเรียบเรียงในสมัยหลัง ทำให้เรื่องการอาสารบเพื่อช่วยกษัตริย์ถูกยกขึ้นเป็นเหตุการณ์สำคัญทางประวัติศาสตร์และวรรณกรรมไทย งานเขียนเหล่านี้มักให้รายละเอียดบรรยายฉากการสละชีพของพระนางอย่างชวนสะเทือนใจ นอกเหนือจากพงศาวดารแล้ว ภาพจำของพระนางยังถูกขยายความผ่านงานศิลป์ร่วมสมัย รูปปั้น และนิทรรศการที่ย้ำความกล้าหาญ จึงไม่แปลกใจที่ความนิยมของพระนางจะแทรกอยู่ในวัฒนธรรมสมัยใหม่ แม้ว่านักประวัติศาสตร์บางกลุ่มจะเตือนว่าหลักฐานร่วมสมัยมีจำกัด แต่การที่เรื่องเล่านี้ยังคงมีพลังในสังคมเป็นสิ่งที่น่าสนใจและบอกอะไรบางอย่างเกี่ยวกับความต้องการของชุมชนในการมีฮีโร่ระดับชาติ