วรรณกรรมคลาสสิกที่มีตัวละครชื่อเปล้ามีเล่มไหนบ้าง?

ชื่อ 'เปลา' เป็นชื่อน่าสนใจที่ไม่ได้เจอบ่อยในตำราคลาสสิก แต่ถามแบบคนที่ชอบขุดเรื่องเล่าผมมักจินตนาการไปไกลก่อนจะยืนยันอะไรแน่ชัด

สไตล์การตอบนี้จะมองจากมุมชื่อที่มีความใกล้เคียงทางเสียงกับคำว่า 'เปลา' มากกว่าเป็นการยืนยันตรงๆ ว่าเจอตัวละครชื่อเปลาในเล่มไหนบ้าง: หนึ่งในงานคลาสสิกที่มีตัวละครชื่อที่คล้ายกันมากคือ 'Pelléas and Mélisande' ของ Maurice Maeterlinck — ชื่อ 'Pelléas' ให้ความรู้สึกเปราะบางและไพเราะ เหมือนสิ่งที่คนไทยอาจทับศัพท์มาเป็น 'เปลา' ได้ถ้าฟังผ่านหลายภาษา

อีกจุดที่ผมมักนึกถึงคือตำนานกรีกซึ่งมีชื่ออย่าง 'Peleus' พ่อของ Achilles ปรากฏใน 'Iliad' ของโฮเมอร์ ชื่อเสียงและความเกี่ยวข้องกับเรื่องราวตำนานทำให้บางครั้งการทับศัพท์หรือการเล่าเรื่องผ่านภาษากลาง ๆ อาจทำให้ชื่อเพี้ยนไปในรูปแบบที่คุ้นเคยมากขึ้น นอกจากนั้นแหล่งประวัติศาสตร์อย่าง 'Life of Alexander' (Plutarch) ก็มีการกล่าวถึงเมืองและชื่อที่คล้ายกัน เช่น 'Pella' แห่งมาซิโดเนียซึ่งอาจสร้างความสับสนระหว่างชื่อคนกับชื่อสถานที่ได้

โดยสรุปผมคิดว่าถ้าตั้งใจมองหาตัวละครชื่อ 'เปลา' แบบตรงตัวในวรรณกรรมคลาสสิกตะวันตกหรือไทย อาจหาได้ยาก แต่ชื่อที่มีเสียงใกล้เคียงหรือมีรากศัพท์ใกล้เคียงนั้นมีให้พบในงานคลาสสิกหลายชิ้น ซึ่งทำให้การตามหาชื่อเดิมในฉบับแปลหรือการทับศัพท์เป็นเรื่องสนุกและเป็นการเปิดมุมมองใหม่ ๆ ของงานเหล่านั้น

ถ้ากำลังมองแบบไม่เคร่งมาก ประเด็นสำคัญคือเสียงและรากศัพท์ของชื่อมากกว่าการสะกดตรง ๆ ผมเลยมองตัวอย่างจากตำนานและนิยายที่ชื่อคนใกล้เคียงกับ 'เปลา' แล้วลองเชื่อมโยงให้เห็นภาพ: ตัวอย่างแรกคือ 'Pele' เทพีไฟในตำนานฮาวาย ชื่อสั้นและมีพลังแบบนิทานพื้นบ้าน ซึ่งการเล่าเรื่องแบบท้องถิ่นแบบนี้ทำให้ชื่อที่คล้ายกันโผล่ขึ้นมาในงานวรรณกรรมท้องถิ่นต่าง ๆ ได้ง่าย

อีกตัวอย่างที่ชวนให้คิดคือชื่อศาสนาและนักบุญอย่าง 'Pelagia' ซึ่งมีเรื่องเล่าในฮาจิโอโกราฟี (hagiography) ของยุโรปตะวันออก ชื่อแบบนี้มักถูกกลายรูปในนิทานพื้นบ้านหรือการแปล ทำให้เวลาพบในฉบับแปลไทยอาจออกมาแปลก ๆ จนดูคล้ายกับ 'เปลา' สุดท้ายผมชอบคิดถึงตัวละครจากตำนานกรีกเก่าอย่าง 'Pelops' ที่ปรากฏในงานเช่น 'Metamorphoses' ของ Ovid — ชื่อและตำนานของเขาเป็นต้นทุนวัฒนธรรมที่ส่งต่อเสียงและรูปแบบชื่อข้ามภาษาได้ง่าย ๆ

โดยรวมผมมองว่าถ้าคุณได้ยินชื่อ 'เปลา' ในบริบทวรรณกรรมคลาสสิก มีความเป็นไปได้สูงว่ามันเป็นการทับศัพท์หรือแปรรูปมาจากชื่อตำนานต่างชาติ มากกว่าจะเป็นชื่อตรง ๆ ในวรรณกรรมไทยคลาสสิก แต่ก็เป็นช่องที่น่าสำรวจต่อไปเพราะทุกครั้งที่ชื่อข้ามภาษา มักมีเรื่องราวน่าสนใจแอบอยู่

ตรงไปตรงมา ผมคิดว่าในวรรณกรรมคลาสสิกไทยที่เป็นที่รู้จักกันทั่วไป ไม่มีตัวละครเด่นๆ ที่สะกดตรงว่า 'เปลา' แต่ถ้ามองในมุมของชื่อที่คล้ายกันหรือชื่อทับศัพท์จากต่างประเทศ เรื่องง่าย ๆ ที่ผมมักยกขึ้นมาเมื่อคุยกับเพื่อนคือการเทียบเสียงกับตัวละครจากงานต่างชาติ เช่น 'Pelle Svanslös' หนังสือเด็กสวีเดนที่มีตัวละครชื่อ 'Pelle' ซึ่งเสียงใกล้เคียงและพาให้เรานึกถึงความเรียบง่ายของชื่อสั้น ๆ อีกตัวคือตัวละครหญิงในมหากาพย์กรีกอย่าง 'Penelope' ใน 'Odyssey' ของโฮเมอร์ — ถึงจะไม่ใช่ชื่อเดียวกันเป๊ะ แต่รูปแบบการทับศัพท์เมื่อลงมาในภาษาอื่น ๆ สามารถเปลี่ยนหน้าตาชื่อได้มาก

ฉันมองว่าคำถามนี้เป็นประตูดี ๆ ให้สำรวจว่าชื่อข้ามวัฒนธรรมถูกแปลงอย่างไรในงานแปลและนิทานปากต่อปาก หากอยากได้ตัวอย่างที่จับต้องได้จริง ควรระบุว่าต้องการวงการไหน—ตะวันตก ยุโรปตะวันออก หรือตำนานพื้นบ้าน—เพราะแต่ละพื้นที่มีโมเดลการตั้งชื่อและการทับศัพท์ที่ต่างกัน แต่โดยส่วนตัวแล้วผมชอบความคิดที่ว่าชื่อเพียงคำเดียวสามารถพาเราไปเจอวิวัฒนาการของเรื่องเล่าข้ามยุคสมัยได้เสมอ