สำนักพิมพ์ไหนแปลและจัดพิมพ์หนังสือพระถัง ภาษาไทย?

บอกเลยว่าฉบับแปลภาษาไทยของ 'สำนักถัง' ยังไม่มีการเผยแพร่อย่างเป็นทางการในไทย, ฉันติดตามข่าวคราวงานแปลอยู่บ้างจึงพอจะบอกได้ว่าตอนนี้ยังไม่มีสำนักพิมพ์ไทยประกาศลิขสิทธิ์หรือออกเล่มแปลอย่างเป็นทางการ สาเหตุหนึ่งน่าจะมาจากกระบวนการขอลิขสิทธิ์ที่ยุ่งยากและความนิยมของเนื้อหาในตลาดไทยที่อาจยังไม่ได้รับการประเมินว่าคุ้มค่าแก่การลงทุนจากผู้เผยแพร่รายใหญ่ ฉันเองเคยเห็นผลงานแนวเดียวกันถูกนำเข้าโดยสำนักพิมพ์ที่เน้นนิยายแปลหรือการ์ตูนขนาดเล็กมาก่อน แต่สำหรับ 'สำนักถัง' ดูเหมือนยังไม่มีประกาศแน่นอนจากผู้เกี่ยวข้อง ถึงอย่างนั้นก็ยังมีช่องทางให้ติดตาม หากอยากได้ฉบับทางการจริง ๆ คงต้องรอการประกาศจากสำนักพิมพ์หรือร้านหนังสือหลัก ๆ ในไทย การรอแบบมีสติช่วยให้สนุกกับต้นฉบับและลดการพึ่งพาแปลที่ไม่ได้รับอนุญาตได้ ฉันมองว่าเมื่อมีข่าวดีออกมา คนอ่านชุมชนไทยจะตื่นเต้นไม่น้อยและการแปลอย่างเป็นทางการมักจะมาพร้อมงานออกแบบปกและคุณภาพการแปลที่น่าพอใจ พอคิดก็ตื่นเต้นที่จะเห็นเวอร์ชันไทยของเรื่องนี้ในอนาคต

เคยสงสัยไหมว่าทำไมบางนิยายจีนที่ฮิตบนเว็บถึงไม่ค่อยมีฉบับแปลเล่มภาษาไทย? บอกตรงๆ ว่าในกรณีของ 'Swallowed Star' ตอนนี้ยังไม่มีสำนักพิมพ์ไทยที่ออกพิมพ์เป็นหนังสือแปลอย่างเป็นทางการ ผมติดตามข่าวมานานและเห็นว่าผลงานนี้นิยมในเวอร์ชั่นออนไลน์เป็นหลักมากกว่าการปล่อยเป็นเล่ม การที่ไม่มีฉบับภาษาไทยอย่างเป็นทางการมีหลายเหตุผล ทั้งเรื่องลิขสิทธิ์ที่ต้องคุยข้ามประเทศ การประเมินตลาดว่าผู้อ่านไทยจะซื้อรูปเล่มมากน้อยแค่ไหน และความนิยมเฉพาะกลุ่มของนิยายแนวสเปซแฟนตาซีแบบนี้ ตัวผมจึงมักอ่านเวอร์ชั่นแปลภาษาอังกฤษหรืออ่านต้นฉบับจีนเมื่ออยากติดตามต่อ เพราะฉบับแปลภาษาไทยยังไม่ค่อยมีให้หา ถ้าคุณอยากได้เป็นเล่ม แนะนำติดตามประกาศจากสำนักพิมพ์นิยายแปลใหญ่ๆ ในไทยและกลุ่มนักอ่านที่ติดตามลิขสิทธิ์จีนอยู่ ใครรู้สึกอยากสนับสนุนผลงานแบบเป็นทางการก็รอคอยข่าวดีจากสำนักพิมพ์ที่อาจซื้อสิทธิ์ในอนาคต ในมุมคนอ่านแล้ว อยากให้มีฉบับภาษาไทยเหมือนกัน แต่จนกว่าจะมี ฉบับออนไลน์ยังเป็นทางเลือกที่เข้าถึงได้ง่ายและต่อเนื่อง

หลายคนคงสงสัยกันว่าใครเป็นผู้จัดพิมพ์ฉบับแปลไทยของ 'จอมกะล่อนราชวงศ์ถัง' เพราะไฟล์ PDF ที่หมุนเวียนกันบ่อย ๆ มักจะไม่บอกที่มาชัดเจน เท่าที่ฉันติดตามวงการหนังสือมานาน จะอยากให้เริ่มจากการมองหาข้อมูลบนหน้าปกหรือหน้าข้อมูลของไฟล์ PDF นั้นโดยตรง — ชื่อสำนักพิมพ์ ISBN และลิขสิทธิ์ควรจะระบุชัดเจนในหน้าช่วงต้นของเล่ม ถ้าในไฟล์ไม่มีข้อมูลพวกนี้หรือมีแต่ชื่อคนแปลที่ไม่แน่นอน มีโอกาสสูงว่าเป็นสำเนาที่เผยแพร่โดยไม่ได้รับอนุญาต ส่วนฉบับแปลอย่างเป็นทางการมักจะมีการประกาศบนร้านหนังสือออนไลน์และแพลตฟอร์มอีบุ๊กหลัก ๆ ที่ขายสิทธิ์ลิขสิทธิ์อย่างถูกต้อง เมื่อตามหาฉบับแปลไทยจริง ๆ ฉันมักจะเช็กจากหน้าแสดงรายละเอียดของร้านผู้จัดจำหน่ายหรือจากรายการหนังสือในร้านหนังสือที่มีชื่อสำนักพิมพ์และเลข ISBN ประกอบ หากพบไฟล์ PDF ที่กระจายกันแบบไม่มีแหล่งที่มาหรือแสดงแค่ชื่อผู้โพสต์ นั่นอาจไม่ใช่ฉบับที่ออกโดยสำนักพิมพ์ไทยอย่างเป็นทางการ การสนับสนุนผลงานที่แปลอย่างถูกลิขสิทธิ์ไม่เพียงแต่ให้เครดิตแก่คนแปลและสำนักพิมพ์เท่านั้น แต่ยังช่วยให้ผลงานมีโอกาสถูกแปลและจัดจำหน่ายต่อไปด้วย — นั่นคือเหตุผลที่ฉันมักเลือกซื้อหรืออ่านจากแหล่งที่มีข้อมูลสำนักพิมพ์ชัดเจน

แนะนำให้เริ่มจากการพิจารณาว่าอยากได้หนังสือประวัติศาสตร์จีนแบบไหนก่อน—แบบสรุปภาพรวมอ่านง่ายเพื่อเข้าใจไทม์ไลน์และเหตุการณ์สำคัญ, แบบเชิงวิชาการที่มีเชิงอรรถและบรรณานุกรมครบ, หรือแบบเน้นเล่าเรื่องเชิงชีวประวัติและเหตุการณ์เด่นที่อ่านสนุกๆ ฉันมักจะให้ความสำคัญกับคุณภาพการแปลเป็นอันดับแรก เพราะหนังสือประวัติศาสตร์ที่แปลไม่ดีจะทำให้ความหมายและน้ำหนักของข้อมูลเพี้ยนไปได้ง่าย คอยดูว่าหนังสือมีคำนำของผู้เชี่ยวชาญ มีบรรณานุกรม หรือการอธิบายเชิงอ้างอิงหรือไม่ เพราะนั่นเป็นสัญญาณว่าผู้แปลและบรรณาธิการใส่ใจรายละเอียดและเชื่อถือได้ ถัดไป ให้มองหาฉบับแปลจากสำนักพิมพ์ที่มีชื่อเสียงด้านงานแปลและวิชาการ เช่น สำนักพิมพ์มหาวิทยาลัยซึ่งมักตีพิมพ์งานแปลเชิงวิชาการที่ผ่านการตรวจทานอย่างเข้มงวด และสำนักพิมพ์ใหญ่ที่มีทีมบรรณาธิการแข็งแรงซึ่งมักออกหนังสือประชาสัมพันธ์ดีและมีมาตรฐานการแปลที่น่าเชื่อถือ ความต่างคือสำนักพิมพ์มหาวิทยาลัยมักจะเน้นความลึกของเนื้อหา เหมาะถ้าอยากลงรายละเอียดระดับนักศึกษา ในขณะที่สำนักพิมพ์เชิงพาณิชย์มักปรับภาษาทำให้อ่านง่ายขึ้น เหมาะสำหรับคนที่อยากเข้าใจภาพรวมก่อนจะลึกลงไป อีกมุมหนึ่ง สำนักพิมพ์ที่ทำงานแปลอย่างต่อเนื่องมักมีความน่าเชื่อถือ เช่นสำนักพิมพ์ที่มีผลงานแปลประสบการณ์ด้านประวัติศาสตร์หรือสังคมศาสตร์เยอะๆ หนังสือของพวกเขามักมีการจัดหน้า แผนผัง แผนที่ และไทม์ไลน์ที่ช่วยให้ติดตามเหตุการณ์ได้ง่าย นอกจากนี้ให้สังเกตชื่อผู้แปลและบรรณาธิการ ถ้ารู้ว่าผู้แปลเป็นนักวิชาการหรือนักแปลที่มีผลงานดี ก็เพิ่มความมั่นใจได้มากขึ้น บางครั้งฉบับแปลที่มาพร้อมบทคัดย่อภาษาอังกฤษหรืออ้างอิงต้นฉบับก็มีประโยชน์ถ้าอยากตามรอยงานต้นฉบับ สุดท้าย ให้เลือกตามสไตล์การอ่านของตัวเองและงบประมาณด้วย ถาชอบความรู้ลึกและพร้อมทบทวนแหล่งอ้างอิง เลือกฉบับจากสำนักพิมพ์มหาวิทยาลัยหรือสำนักพิมพ์ที่มีงานแปลเชิงวิชาการ แต่ถาต้องการอ่านสนุกและเข้าใจง่าย สำนักพิมพ์พาณิชย์ที่มีทีมบรรณาธิการดีจะตอบโจทย์มากกว่า ส่วนตัวฉันมักจะซื้อเล่มที่มีบรรณานุกรมครบและคำอธิบายประกอบ เพราะเวลาอ่านแล้วอยากขุดต่อรู้สึกอุ่นใจมากกว่าซื้อเพราะปกสวยเพียงอย่างเดียว

เดินเข้าไปร้านหนังสือใหญ่วันหนึ่งแล้วเหลือบไปเห็นป้ายชื่อเล่มที่ชวนให้หัวใจเต้นเหมือนเจอสมบัติ 'ตํานานจอมยุทธ์ภูตถังซาน' เวอร์ชันแปลไทย อันดับแรกแนะนำให้เดินเช็กชั้นนิยายแปลของร้านเชนใหญ่ ๆ เช่น SE-ED หรือ Kinokuniya สาขาใหญ่ เพราะบ่อยครั้งสำนักพิมพ์ใหญ่จะกระจายให้ร้านเหล่านี้ก่อน ถ้าไม่เจอที่หน้าร้าน ให้ลองค้นเว็บไซต์ของร้านเหล่านั้นแล้วใช้ฟังก์ชันสั่งจองหรือสำรอง หน้าซื้อออนไลน์มักมีข้อมูลฉบับพิมพ์และปกที่ชัดเจน การตั้งแจ้งเตือนสินค้าที่หมดหรือสั่งจองล่วงหน้ากับหน้าร้านจะช่วยได้มาก อีกทางที่ชอบใช้คือตลาดออนไลน์แบบ Marketplace เช่น Shopee หรือ Lazada ที่บางร้านขายทั้งของใหม่และมือสอง เฟซบุ๊กกลุ่มซื้อขายหนังสือและงานสัปดาห์หนังสือก็เป็นแหล่งดี ๆ — จำไว้เสมอว่าเปรียบเทียบราคาและสภาพปกก่อนสั่ง ฉันชอบหาเล่มหายากแบบนี้แล้วนึกถึงความตื่นเต้นตอนที่ได้เจอฉบับแปลไทยของ 'Solo Leveling' — เรื่องราวเล็ก ๆ แบบนั้นทำให้การตามหามีสีสันมากขึ้น

ไม่มีอะไรจะตื่นเต้นเท่าการได้ยินบทโบราณที่ถูกถ่ายทอดด้วยน้ำเสียงเป็นมิตร—เมื่อฉันนึกถึง 'ตำราพรหมชาติ' ฉบับหนังสือเสียง ภาพแรกที่ผุดขึ้นคือความหลากหลายของการนำเสนอมากกว่าชื่อสำนักพิมพ์เฉพาะเจาะจง ฉบับที่มักจะมีให้ฟังเป็นหนังสือเสียงมักเป็นฉบับแปลร่วมสมัยที่มีคำอธิบายประกอบและหมายเหตุ เพื่อช่วยให้คนฟังตามเนื้อหาได้ง่ายขึ้น ฉันชอบเวอร์ชันที่บันทึกแบบอ่านต่อเนื่องช้า ๆ เพราะทำให้จับความหมายของศัพท์เก่าและสำนวนโบราณได้ดี แต่ก็มีบางฉบับที่ทำเป็นละครเสียง ตัดต่อเสียงประกอบให้มีบรรยากาศ ซึ่งเพิ่มมิติแต่มักสั้นหรือย่อข้อความเพื่อความกระชับ เมื่อฟังฉันมักสังเกตข้อมูลบนหน้าปกดิจิทัล เช่น ชื่อนักบรรยาย ระบุว่าเป็นฉบับแปลฉบับไหน และความยาวของไฟล์ เพราะบางฉบับเป็นการอ่านย่อหรือสรุป ส่วนแพลตฟอร์มที่ฉันเจอบ่อยคือร้านหนังสือเสียงออนไลน์และห้องสมุดดิจิทัลในประเทศไทย แม้จะไม่มีฉบับเดียวที่เป็นมาตรฐานสากล แต่การเลือกฉบับขึ้นกับว่าต้องการความครบถ้วนหรือบรรยากาศการฟังแบบละคร สรุปสั้น ๆ ว่า ถ้าอยากฟัง 'ตำราพรหมชาติ' แบบตั้งใจ เลือกฉบับแปลที่มีหมายเหตุและนักบรรยายที่เสียงชัด แต่ถาหากอยากได้บรรยากาศ ให้มองหาฉบับละครเสียงที่มีการขยายฉากเล่าเรื่อง แม้แต่การได้ฟังแบบสองเวอร์ชันเพื่อลองเปรียบเทียบกันก็เป็นประสบการณ์ที่คุ้มค่าทีเดียว

บอกเลยว่า 'สํานักถังเลิศภพจบแดน' เป็นชื่อนิยายที่คนในกลุ่มชอบพูดถึงกันบ่อย ๆ ว่าอยากได้ฉบับแปลไทยครบทั้งเรื่องหรือเปล่า แต่ภาพรวมเท่าที่สังเกตคือยังไม่มีฉบับแปลไทยที่เป็นฉบับทางการครบทั้งเล่มแพร่หลายมากนัก ฉันเคยไล่ดูแคตตาล็อกของร้านหนังสือใหญ่ ๆ กับร้านขายอีบุ๊กพบว่ามีงานแปลบางส่วนหรือการแปลเป็นตอน ๆ ในเว็บบอร์ด แต่ของที่เป็นเล่มรวมอย่างเป็นทางการยังหายาก ในฐานะแฟนที่ชอบสะสม ผมจะมองสัญญาณชัด ๆ คือมี ISBN ระบุชัด มีสำนักพิมพ์และชื่อผู้แปลบนปก รวมถึงขายในร้านหนังสือหลัก ๆ ถ้าไม่มีสิ่งเหล่านี้มักจะเป็นการแปลฝั่งแฟนคอมมูนิตี้หรือการโพสต์ตอน ๆ ในเว็บ อ่านสนุกได้แต่ยังไม่ถือเป็นฉบับแปลไทยอย่างเป็นทางการ ถ้ายังอยากติดตามต่อจริง ๆ แนะนำเก็บหน้าที่ประกาศของร้านหนังสืออีบุ๊กและกลุ่มแฟนเพจที่ติดตามนิยายแปลอยู่บ่อย ๆ เพราะถ้ามีสำนักพิมพ์สนใจนำเข้าและแปลอย่างครบถ้วน เขามักจะประกาศล่วงหน้า สุดท้ายแล้วการได้เห็นเล่มสวย ๆ บนชั้นหนังสือเป็นความสุขแบบหนึ่งที่อยากให้เกิดขึ้นกับเรื่องนี้เช่นกัน

บรรดานิยายจีนโบราณฉบับแปลที่ออกเป็นเล่มโดยสำนักพิมพ์ไทยมักพบได้จากทั้งเครือสำนักพิมพ์ใหญ่และกลุ่มสำนักพิมพ์อิสระที่ชำนาญด้านวรรณกรรมแปล ซึ่งผมตามเก็บมานานจนเริ่มจำรูปแบบได้ว่าควรหาเล่มไหนจากที่ไหนก่อน ผมชอบดูที่ปกและหน้าเครดิตของเล่มเป็นอันดับแรก เพราะชื่อสำนักพิมพ์กับชื่อผู้แปลมักบอกคุณภาพคร่าวๆ ได้ดี สำนักพิมพ์ใหญ่ที่มักมีนิยายจีนคลาสสิกแบบฉบับเล่มให้เลือกได้แก่ 'มติชน' และ 'อมรินทร์' ซึ่งมักนำงานคลาสสิกหรือผลงานแปลเชิงวรรณกรรมมาทำเล่มสวย ขณะที่สำนักพิมพ์แนววรรณกรรมเชิงบันเทิงอย่าง 'สถาพรบุ๊คส์' หรือ 'นานมีบุ๊คส์' มักมีผลงานแปลสไตล์นิยายกำลังภายในหรือโรแมนซ์แฟนตาซีที่แปลออกมาต่อเนื่อง เวลาผมตามหาฉบับพิมพ์เก่า ๆ ก็มักเจอในร้านหนังสือเช่น 'ซีเอ็ด' และร้านหนังสือใหญ่ๆ ที่มีมุมแปล นอกจากนั้น สำนักพิมพ์มหาวิทยาลัยหรือสำนักพิมพ์อิสระบางแห่งก็ออกงานแปลเชิงวิชาการหรือฉบับที่แปลใหม่ของนิยายคลาสสิก เช่น 'สามก๊ก' หรือ 'ฝันในหอแดง' ซึ่งจะให้ความละเอียดทางบรรณานุกรมและบทอรรถาธิบายที่ต่างจากฉบับบันเทิงอย่างชัดเจน สุดท้ายแล้วถ้าต้องการฉบับเล่มชัดๆ ผมมักเลือกตามชื่อผู้แปลและสำนักพิมพ์เป็นหลัก เพราะนั่นบอกได้ว่าการแปลใกล้เคียงต้นฉบับและการจัดหน้าจะน่าอ่านหรือไม่

นี่เป็นหนึ่งในหัวข้อที่ผมชอบคุยเมื่อใครสักคนหยิบหนังสือที่เน้นประสาทรับรู้มาแนะนำ 'สุคนธรส' ในบริบทสากลคือชื่อไทยของนวนิยายเยอรมัน 'Perfume' เขียนโดย Patrick Süskind ซึ่งฉบับแปลภาษาอังกฤษมีผู้แปลหลักคือ John E. Woods การตีพิมพ์ฉบับภาษาอังกฤษไม่ได้อยู่กับสำนักพิมพ์เดียวตลอดไป — มีการออกฉบับจากสำนักพิมพ์ในสหราชอาณาจักรและสหรัฐฯ หลายราย ทำให้คนอ่านพบปกและเลย์เอาต์ต่างกันตามแต่ฉบับที่ซื้อ ผมเองเคยถือฉบับภาษาอังกฤษฉบับคลาสสิกที่พิมพ์ซ้ำหลายครั้งและพบชื่อสำนักพิมพ์อย่าง 'Penguin' ปรากฏในรุ่นที่เป็นสากล ขณะที่ฉบับที่จำหน่ายในสหรัฐฯ มักใส่ชื่อสำนักพิมพ์ใหญ่เช่น 'Harcourt' หรือสำนักพิมพ์อื่น ๆ ในหน้าปกเวอร์ชันแรก ๆ ความจริงที่น่าสนุกคือความต่างของปกและบทนำในฉบับต่างประเทศช่วยให้มุมมองต่อเรื่องราวกลิ่นที่ลึกล้ำเปลี่ยนไปบ้าง ถ้าต้องสรุปแบบจับใจผมว่า: ฉบับภาษาอังกฤษของ 'สุคนธรส' แปลโดย John E. Woods และตีพิมพ์โดยสำนักพิมพ์ภาษาอังกฤษหลายแห่ง โดยเฉพาะฉบับที่มักพบในร้านหนังสือสากลคือที่มีแบรนด์อย่าง 'Penguin' หรือสำนักพิมพ์ใหญ่ในสหรัฐฯ ที่ทำฉบับตลาดกว้าง ๆ — ซึ่งเป็นข้อดีของหนังสือที่มีชื่อเสียงระดับโลกเพราะผู้สั่งพิมพ์จะทำให้หนังสือเข้าถึงผู้อ่านต่างภูมิภาคมากขึ้น