หนังสือทิมเบอร์เล่มไหนแปลเป็นภาษาไทยแล้ว

เราเป็นคนที่ติดตามศิลปะเกาหลีแบบลุ่มลึกมานานเลยมีภาพรวมของแหล่งข้อมูลเกี่ยวกับ 'ซินยุนบก' ที่ค่อนข้างชัดเจน: โดยทั่วไปแล้วยังไม่มีหนังสือฉบับสมบูรณ์เกี่ยวกับงานของเขาที่แปลเป็นภาษาไทยออกมาเป็นเล่มเด่น ๆ นั่นหมายความว่าเรื่องราวและภาพของซินยุนบกมักถูกเผยแพร่ผ่านแค็ตตาล็อกนิทรรศการ บทความวิชาการ หรือหนังสือรวมศิลปะเกาหลีในภาษาต่างประเทศมากกว่า แค็ตตาล็อกงานจัดแสดงที่จัดโดยพิพิธภัณฑ์ต่างประเทศหรือพิพิธภัณฑ์ในเกาหลีมักรวบรวมภาพและบทความเชิงวิเคราะห์เกี่ยวกับ 'Hyewon' (นามเรียกฝีมือของซินยุนบก) แต่ส่วนใหญ่พิมพ์เป็นภาษาเกาหลี อังกฤษ หรือญี่ปุ่น บ่อยครั้งเมื่อมีนิทรรศการเกี่ยวกับศิลปะเกาหลีที่จัดในไทย ก็อาจมีแผ่นพิมพ์หรือโบรชัวร์สั้น ๆ เป็นภาษาไทยซึ่งอธิบายภาพบางชิ้น แต่สิ่งนี้ต่างจากการมีหนังสือแปลเล่มเต็มที่อุทิศให้คนเดียวกับเขา ถ้าต้องการอ่านเป็นภาษาไทยจริง ๆ ทางเลือกที่ใช้งานได้คือมองหาบทความแปลในวารสารศิลปะไทย งานวิจัยระดับปริญญาโทหรือเอกที่อาจมีบทวิเคราะห์เป็นภาษาไทย หรือแค็ตตาล็อกนิทรรศการที่แปลคำอธิบายบางส่วนเป็นไทย เวลาที่นิทรรศการศิลปะเกาหลีมาเยือนเมืองไทย มักจะมีเอกสารแปลหรือคำอธิบายที่ช่วยให้เข้าใจบริบทและการตีความผลงานได้ แม้จะไม่ใช่หนังสือรวมเล่มเต็มก็ตาม โดยสรุป: ถาต้องการอ่านงานของซินยุนบกเป็นภาษาไทยโดยตรง โอกาสเจอหนังสือแปลเป็นเล่มเดียวโดยมุ่งประเด็นที่เขาเป็นศูนย์กลางมีน้อยมาก แต่ยังพอมีเนื้อหาแปลกระจัดกระจายอยู่ในแค็ตตาล็อกนิทรรศการ บทความ และงานวิชาการภาษาไทย แนะนำว่าถ้าชอบงานเชิงภาพและการตีความ ลองเก็บแค็ตตาล็อกนิทรรศการหรือแสวงหาบทความจากห้องสมุดมหาวิทยาลัยเป็นทางลัดที่ใช้ได้ และก็เป็นเรื่องสนุกดีที่ได้ตามเก็บชิ้นงานแล้วอ่านคำอธิบายควบคู่ไปด้วย

ในมุมของแฟนสายสะสมที่ชอบตามหาฉบับแปลหายาก ฉันเจอความสับสนเกี่ยวกับชื่อ 'ปิตุรงค์' อยู่บ่อยครั้งเพราะบางครั้งชื่อนี้ถูกใช้ทั้งเป็นชื่อนิยายและเป็นชื่อผู้แต่ง ทำให้คนหาแยกไม่ออกว่าเป็นงานที่แปลมาหรือเป็นงานต้นฉบับภาษาไทยโดยตรง จากการที่ติดตามข่าวสำนักพิมพ์และชั้นหนังสือ ผมยังไม่ได้เห็นประกาศการตีพิมพ์ฉบับแปลเป็นภาษาไทยอย่างเป็นทางการของชุดที่ใช้ชื่อนี้เป็นชื่อชุดงาน หากมันเป็นผลงานจากต่างประเทศโดยชื่อที่ทับศัพท์ว่า 'ปิตุรงค์' มักจะมีการประกาศล่วงหน้าผ่านเพจสำนักพิมพ์ แต่ถ้าเป็นงานเขียนของผู้แต่งไทยที่ชื่อเดียวกัน ก็อาจไม่ต้องเรียกว่า "แปล" เพราะมันเป็นต้นฉบับไทยเลย อย่างไรก็ดี ประสบการณ์การตามหาของสะสมสอนให้มองสองทางเสมอ หนึ่งคือดูคอลเลกชันของร้านใหญ่ ๆ เช่น ร้านหนังสือออนไลน์หรือร้านอินดี้ที่มักรับผลงานแปลหายาก สองคือสังเกตหมายเหตุบนปกว่าระบุผู้แปลและภาษาต้นฉบับหรือไม่ หากพบคำว่า "แปล" และมีชื่อผู้แปลแสดงว่าเป็นฉบับแปลจริง ๆ สรุปแบบไม่เป็นทางการก็คือ ถ้าต้องการความแน่นอนที่สุด ให้เช็กกับหน้าผลิตภัณฑ์ของสำนักพิมพ์ที่คาดว่าจะเป็นผู้จัดจำหน่าย เพราะฉันเองหัวใจยังชอบไล่ตามฉบับแปลหายากอยู่เสมอ และการได้เจอปกเล่มที่หายากก็ยังทำให้ตื่นเต้นทุกครั้ง

ไม่ค่อยเห็นชื่อ 'หวังชิงเย่' โผล่ในชั้นหนังสือแปลไทยบ่อยนัก แต่ผมอยากเล่าในมุมมองคนที่ติดตามนิยายแปลจากจีนมานานหน่อย — โดยสรุป เท่าที่รู้จากวงการอ่านภาษาไทยอย่างกว้างๆ ยังไม่มีนิยายเล่มหลักๆ ของ 'หวังชิงเย่' ออกเป็นฉบับแปลภาษาไทยอย่างเป็นทางการ การที่นักเขียนบางคนดังในจีนแต่ไม่เข้ามาในตลาดไทยมักมีสาเหตุจากเรื่องสิทธิ์ ลิขสิทธิ์ และความชัดเจนของกลุ่มผู้อ่านที่สำนักพิมพ์อยากลงทุน ความรู้สึกจริงๆ ของคนอ่านแบบผมคือมันน่าเสียดาย เพราะบางครั้งผลงานที่จะได้รับความนิยมในประเทศต้นทางกลับไม่มีโอกาสได้แปล ถ้าคนไทยอยากอ่านงานของ 'หวังชิงเย่' มักต้องพึ่งแปลไม่เป็นทางการหรืออ่านแบบภาษาต้นฉบับซึ่งมีข้อจำกัดเรื่องภาษาและลิขสิทธิ์ ฉะนั้นการรอให้สำนักพิมพ์รับลิขสิทธิ์มาทำเป็นเล่มอย่างเป็นทางการจึงเป็นทางเลือกที่ปลอดภัยและยั่งยืนกว่าสำหรับนักอ่านที่ต้องการงานแปลคุณภาพ ในท้ายที่สุด ผมคงยังคาดหวังว่าจะมีสำนักพิมพ์ไทยสนใจนำงานที่มีศักยภาพเข้ามา เพราะมันมีความเป็นไปได้สูงที่ผู้อ่านไทยจะให้การต้อนรับ ถ้ามีฉบับแปลจริงๆ คงได้เห็นการพูดคุยและรีวิวสนุกๆ ในชุมชนแน่นอน

เวลาโหยหานิยายสืบสวนคลาสสิก ๆ ผมมักจะหยิบหนังสือที่ทำให้คิดตามได้ไม่ยาก และในชุดต้นฉบับของเชอร์ล็อค โฮล์มส์ คุณจะพบว่ามีเล่มแปลไทยที่หาได้ง่ายหลายเล่ม ในฉบับแปลไทยโดยทั่วไปจะรวมเอา 'A Study in Scarlet' ซึ่งเป็นนิยายเล่มแรกที่แนะนำตัวโฮล์มส์และวัตสัน ไว้ให้คนอ่านไทยได้รู้จักโครงเรื่องต้นกำเนิดของทั้งสองคน อีกฉบับที่ค่อนข้างแพร่หลายคือชุดรวมเรื่องสั้น 'The Adventures of Sherlock Holmes' ที่รวบรวมตอนคลาสสิกหลายตอนที่เป็นบทเริ่มต้นของชื่อเสียงโฮล์มส์ ทั้งสองเล่มนี้มักถูกแปลหลายครั้งโดยนักแปลและสำนักพิมพ์ต่าง ๆ ทำให้ผู้อ่านมีตัวเลือกทั้งฉบับแยกและรวมเล่ม เป็นจุดเริ่มต้นที่ดีถ้าอยากสัมผัสบรรยากาศแบบดั้งเดิมของการสืบสวนแบบวิกตอเรียน ผมแนะนำให้เริ่มจากสองเล่มนี้ก่อนเพราะโครงสร้างและสำนวนเรื่องสั้นทำให้เข้าใจบุคลิกโฮล์มส์ง่าย แล้วค่อยขยับไปหานิยายยาวหรือชุดรวมตอนอื่น ๆ ตามอารมณ์ของการอ่าน จะได้เห็นพัฒนาการของตัวละครและเทคนิคการเล่าเรื่องในแต่ละช่วงเวลา

ตั้งแต่เห็นปกฉบับแปลไทยครั้งแรก ใจยังคงพองโตเหมือนเด็กที่เจอขุมทรัพย์ใหม่ ๆ ในชั้นหนังสือ ความจริงที่ตรงไปตรงมาคือ ซีรีส์ 'การผจญภัยของตินติน' ถูกนับรวมเป็นชุดหลักทั้งหมด 24 เล่ม ซึ่งรวมถึงเล่มสุดท้ายที่ไม่เสร็จสมบูรณ์อย่าง 'Tintin and Alph-Art' ด้วย ฉันชอบคิดว่าเลข 24 มันเหมือนแผนที่สมบูรณ์ของการเดินทาง—จาก 'Tintin in the Land of the Soviets' จนถึง 'Tintin and Alph-Art' ทุกเล่มมีโทนและสไตล์ที่ต่างกัน ทำให้การสะสมเป็นเรื่องสนุกและท้าทาย ในบริบทของฉบับแปลภาษาไทย ประสบการณ์ของฉันพบว่ามีการพิมพ์หลายรอบ หลายเวอร์ชันมีการจัดหน้าหรือคำแปลต่างกัน บางชุดเป็นการแปลครบทั้ง 24 เล่ม บางชุดรวมเล่มเป็นแฮร์ดคัฟท์หรือชุดรวมเล่ม ทำให้ผู้สะสมต้องสังเกตว่าชุดที่ถืออยู่คือชุดไหน สำหรับคนที่หลงใหลฉากวิ่งไล่ล่าในท่าเรือของ 'The Crab with the Golden Claws' หรือมู้ดเหงาที่พบใน 'Tintin in Tibet' การมีครบทั้ง 24 เล่มในชั้นถือเป็นความภูมิใจอย่างหนึ่ง สุดท้ายฉันคิดว่าคำตอบสั้น ๆ สำหรับคนที่อยากรู้คือเนื้อหาในชุดหลักมี 24 เล่ม แต่ถ้าจะลงลึกในเรื่องฉบับแปลไทย ต้องดูว่าพิมพ์ครั้งไหนและเป็นชุดรวมแบบใด เพราะบางชุดอาจมีบรรจุภัณฑ์พิเศษหรือบทนำเพิ่มเติมที่ทำให้ความรู้สึกของการอ่านต่างกันไป

ตั้งแต่ครั้งแรกที่หยิบเล่ม 'อิคิไก' ขึ้นมาจากชั้นหนังสือ ความรู้สึกเหมือนได้เจอเพื่อนร่วมทางง่าย ๆ ของชีวิตทันทีเลยทีเดียว ฉันจำหน้าปกที่แปลไทยได้ชัดเจน เพราะฉบับที่ว่านั้นออกโดยสำนักพิมพ์อมรินทร์ ซึ่งพิมพ์เป็นฉบับแปลไทยอย่างเป็นทางการ เล่มที่ฉันมีมีชื่อไทยยาว ๆ ประมาณว่า 'อิคิไก: ความลับของชาวญี่ปุ่นสำหรับชีวิตที่ยืนยาวและมีความสุข' และปกนั้นชวนให้เปิดอ่านผ่านภาพโทนอ่อน ๆ ที่สบายตา เนื้อหาในฉบับแปลทำให้ฉันรู้สึกว่าแนวคิดญี่ปุ่นเรื่องการใช้ชีวิตเรียบง่ายถูกถ่ายทอดมาอย่างเป็นมิตร ไม่ได้แปลแบบเป็นทางการแข็งกระด้าง เลยอ่านแล้วเหมือนคุยกับคนที่รู้จักวัฒนธรรมญี่ปุ่นแบบไม่ยากไปและไม่ง่ายไปพร้อมกัน แม้จะมีคำศัพท์เฉพาะบ้าง แต่ฉบับแปลของสำนักพิมพ์นี้จัดเรียงและให้บันทึกประกอบพอสมควร ทำให้ผู้อ่านไทยเข้าถึงเรื่องราวของชาวโอกินาวะและแนวคิดการหาจุดหมายเล็ก ๆ ในชีวิตได้ชัดขึ้น ถ้ามองในเชิงรูปเล่มและการวางตลาด ฉบับของสำนักพิมพ์อมรินทร์ถูกกระจายตามร้านหนังสือใหญ่ ๆ และมักมีพิมพ์ซ้ำเมื่อได้รับความนิยม นับเป็นตัวเลือกที่คนไทยมักเจอเมื่ออยากอ่าน 'อิคิไก' เป็นภาษาไทย และเป็นฉบับที่ทำให้แนวคิดนี้กลายเป็นพูดคุยกันในสังคมได้ง่ายขึ้น

ปกไทยของ 'ลูกพีช' ที่ยังคงอยู่บนชั้นหนังสือทำให้ย้อนนึกถึงวันเก็บมังงะเล่มแรกของชุดนี้ได้เสมอ — ฉบับแปลไทยที่คนเรียกกันว่า 'ลูกพีช' ส่วนใหญ่ที่หากันได้ในตลาดคือฉบับมังงะ ซึ่งแปลมาจากผลงานของผู้วาดต้นฉบับโดยออกเป็นชุดเล่มตามต้นฉบับญี่ปุ่น. ในเชิงรายละเอียด ฉบับมังงะชุดหลักถูกแปลเป็นภาษาไทยครบชุดในหลายครั้งที่มีการนำเข้ามา (ต้นฉบับชุดหลักมีประมาณ 18 เล่ม) ทำให้ผู้อ่านไทยสามารถติดตามเรื่องราวหลักของตัวเอกและความสัมพันธ์ที่ซับซ้อนได้อย่างต่อเนื่อง อีกมุมหนึ่งที่น่าสนใจคือภาคต่อและเวอร์ชันขยาย — บางครั้งสำนักพิมพ์ในไทยก็เอาภาคต่อหรือสปินออฟเข้ามาวางขายเป็นชุดย่อย ๆ ทำให้แฟนที่อยากตามต่อมีตัวเลือกมากขึ้น อย่างไรก็ตามรูปแบบนิยายเชิงตัวอักษร (light novel หรือ novelization) ของเรื่องนี้ไม่ค่อยเป็นที่แพร่หลายในการแปลไทยเท่ากับมังงะ ฉะนั้นถาคที่เป็นตัวหนังสือล้วน ๆ มักหาได้ยากกว่าเวอร์ชันภาพ โดยรวมแล้วถ้ามองจากความเป็นแฟนและคนสะสม จะบอกได้ว่าโฟกัสหลักของตลาดไทยอยู่ที่มังงะแปลไทยเป็นหลัก ส่วนงานเขียนนิยายต้นฉบับในรูปแบบเล่มตัวอักษรแท้ ๆ หากมีการแปลเข้ามาก็มักจะเป็นการออกแบบพิเศษหรือฉบับลิมิเต็ดที่ตามหาได้ไม่ง่ายนัก — ใครอยากสะสมแนะนำมองหาป้ายสำนักพิมพ์บนสันปกและปกหน้าที่มีคำว่า 'ฉบับแปล' เพื่อความชัวร์

นานแล้วที่ได้สะสมหนังสือเด็กไว้กองหนึ่ง แล้วก็สังเกตว่าชื่อ 'สปอนจ์บ็อบ' ปรากฏในหลายรูปแบบจนสับสนได้ง่าย ฉันคิดว่าไม่มีตัวเลขชัดเจนที่เป็นทางการว่ามีนิทานภาพภาษาไทยกี่เล่ม เพราะการนับขึ้นอยู่กับเกณฑ์: นับแค่หนังสือนิทานภาพแยกเล่มจริงๆ หรือนับรวมหนังสือกิจกรรม หนังสือปกแข็งสำหรับเด็กเล็ก และรวมเล่มรวมเรื่องสั้นด้วย ถ้านับเฉพาะนิทานภาพแยกเล่มที่วางขายอย่างเป็นทางการในร้านหนังสือใหญ่ ตัวเลขน่าจะอยู่ราวสองถึงสามโหล เพราะมีทั้งการแปลที่ทำเป็นชุดเล็กๆ และบางเล่มที่เป็น tie‑in จากภาพยนตร์หรือเทศกาลต่างๆ ความรู้สึกที่ได้เจอเล่มเหล่านี้หลากหลายมาก ตั้งแต่ปกสีฉูดฉาดที่เน้นความฮาแบบฉากเล่นมุกกับแพทริค ไปจนถึงเล่มปกแข็งสั้นๆ สำหรับเด็กอ่านก่อนนอน ที่สำคัญคือต้องแยกแยะระหว่างฉบับแปลอย่างเป็นทางการกับการพิมพ์ซ้ำหรือรวมเล่มที่ทำให้จำนวนดูเยอะกว่าความเป็นจริงนิดหน่อย จบด้วยภาพจำง่ายๆ ว่าถ้าต้องการรายการละเอียด คงต้องไปไล่ดูหน้าหมวดเด็กของหลายสำนักพิมพ์ แต่โดยรวมแล้วมีให้เลือกอ่านพอสมควรและสีสันสนุกถูกใจเด็กๆ เสมอ

พอพูดถึงการตามหาเล่มแปลไทยของ 'Tomb Raider' ผมมักจะเริ่มจากร้านหนังสือใหญ่ ๆ ก่อน เพราะโอกาสที่จะมีลิขสิทธิ์แปลและพิมพ์ขายจริงมีสูงกว่า โดยเฉพาะสาขาใหญ่ของ Kinokuniya, SE-ED, Naiin หรือ B2S ที่มักจะรับสั่งหนังสือต่างประเทศเข้ามา หรือมีเล่มแปลจากสำนักพิมพ์ไทยวางขายอยู่บ้าง ความจริงแล้วเส้นทางที่ผมใช้บ่อยคือการเช็กสต็อกออนไลน์ของแต่ละร้าน แล้วตั้งค่าการแจ้งเตือนหากพรีออเดอร์หรือมีการพิมพ์ใหม่ เพราะบางครั้งงานแปลฉบับเล็ก ๆ จะออกเป็นรอบสั้นๆ เท่านั้น นอกจากร้านค้าปลีกใหญ่แล้ว พ่อค้า-แม่ค้าสายสะสมใน Shopee หรือ Facebook Marketplace ก็เป็นแหล่งที่ดีสำหรับเล่มขาดตลาด แต่ต้องระวังสภาพเล่มและราคาแพงจากการเก็งกำไร สำหรับคนที่ไม่ซีเรียสเรื่องฉบับแปล ผมมักแนะนำตัวเลือกนำเข้าแบบมือหนึ่งหรืออีบุ๊กภาษาอังกฤษด้วย เพราะบางครั้งฉบับคอมิคจากสำนักพิมพ์ต่างประเทศ เช่นชุดคอมิคของ 'Tomb Raider' ที่ออกโดยสำนักพิมพ์ต่างประเทศ จะหาซื้อเวอร์ชันแปลไทยได้ยากกว่า การสั่งจากร้านต่างประเทศหรือซื้อบนแพลตฟอร์มอีบุ๊กจึงเป็นทางเลือกที่สะดวกกว่า สรุปคือใจเย็นกับการตามหา — ของดีมักกลับมาพิมพ์ใหม่บ่อยครั้ง และการมีสำรองข้อมูลจากร้านต่างประเทศก็น่าจะช่วยให้ได้อ่านเร็วขึ้น