หนังสือรามเกียรติ์มีกี่เล่มจบ

สมัยที่ฉันเริ่มคลุกคลีวรรณกรรมโบราณ ความสงสัยเรื่องจำนวนตอนของมหากาพย์เรื่องนี้เคยทำให้ตาค้างได้ง่าย ๆ ถ้าจะเรียกตามต้นฉบับที่ถือว่าเป็นมาตรฐานเก่าแก่ที่สุด นั่นคือ 'รามายณะ' ของวาลมีกิ นิยายมหากาพย์ฉบับนั้นแบ่งออกเป็น 7 คันดะ (kandas หรือหนังสือย่อย) และรวมทั้งหมดประมาณ 500 สรรค (sargas) หรือที่เรามักเรียกตามภาษาท้องถิ่นว่าเป็น 'ตอน' โดยรวมมีร้อยแก้วร้อยคำเป็นโศลกประมาณ 24,000 โศลก ซึ่งตัวเลขพวกนี้เป็นตัวชี้วัดความยาวของต้นฉบับแบบดั้งเดิม ทั้งนี้ต้องแยกความต่างระหว่างคำว่า 'ตอน' ในการใช้งานจริง เพราะฉบับแปลหรือตัดทอนในภาษาอื่น บางครั้งจะแบ่งตอนใหม่หรือรวมสรรคเข้าด้วยกัน ทำให้ดูเหมือนว่ามีจำนวนต่างกัน แต่ถานับจากต้นฉบับโบราณตามวรรณกรรมสันบาตแบบดั้งเดิม กฎคือ 7 บทใหญ่และราว 500 ตอน ซึ่งฟังแล้วยังรู้สึกตื่นเต้นทุกครั้งที่คิดถึงรายละเอียดของแต่ละคันดะ

เรื่อง 'อสูรกลืนภพ' เป็นนิยายจีนที่หลายคนติดตามอย่างใจจดจ่อ ตัวเรื่องนี้มีทั้งหมด 6 เล่มจบแล้วนะ ซึ่งถือว่าค่อนข้างยาวพอสมควรสำหรับแนวแฟนตาซีแบบนี้ แต่ละเล่มมีการพัฒนาตัวละครและพล็อตเรื่องที่ซับซ้อนขึ้นเรื่อยๆ โดยเฉพาะฉากต่อสู้กับอสูรที่เขียนได้อลังการมาก ผู้เขียนสามารถสร้างโลกสมมติที่สมบูรณ์และมีรายละเอียดน่าสนใจ แฟนๆ นิยายแนวนี้มักจะพูดกันว่ายิ่งอ่านยิ่งติดหนึหนเพราะความเข้มข้นของเนื้อหา ส่วนตัวแล้วคิดว่า 6 เล่มเป็นจำนวนที่เหมาะสมสำหรับการจบเรื่องแบบสมบูรณ์ ไม่เร็วเกินไปและไม่ยืดเยื้อจนน่าเบื่อ

น่าจะตอบได้หลายแบบขึ้นอยู่กับว่าคิดยังไงกับคำว่า 'จบ' สำหรับ 'ด้ายแดงผูกรัก' ถ้าเอาตามฉบับนิยายที่เขียนโดย Gu Long น่าจะนับได้ 5 เล่มจบแบบชัดเจน แต่ถ้ารวมฉบับดัดแปลงหรือ續篇ที่คนอื่นเขียนต่อก็อาจจะเพิ่มไปอีก เรื่องนี้เป็นหนึ่งในงานคลาสสิกของวรยุทธ์ที่คนรุ่นผมโตมากับมัน ตอนเด็กๆ อ่านแล้วติดหนึบกับพล็อตลึกลับและการต่อสู้แบบจีนโบราณ ที่สำคัญคือตัวเอกอย่าง Li Xunhuan กับ Ah Fei นี่แหละที่ทำให้เรื่องมันทรงพลังมาก แม้แต่ฉบับหนังหรือซีรีส์ก็ยังหยิบยกพล็อตหลักจากนิยาย 5 เล่มนี้แทบทั้งนั้น

แอบคิดว่าเรื่องราวของ 'รามเกียรติ์' ควรเริ่มจากโครงร่างใหญ่ก่อน แล้วค่อยลงรายละเอียดของแต่ละส่วน ในเชิงวรรณคดีต้นฉบับแบบสากล เรื่องราวหลักของมหากาพย์รามายณะมักจะแบ่งเป็นกัณฑ์หรือหนังสือใหญ่ 7 เล่ม ซึ่งถ้าจะยกมาพูดถึงในรูปของ 'ตอน' ที่เข้าใจง่ายก็สามารถเรียงตามชื่อกัณฑ์ได้แบบนี้: 'บาลกัณฑ์' (เริ่มแรก ชีวิตวัยเยาว์และภูมิหลังของพระราม), 'อโยธยกัณฑ์' (เหตุการณ์ในราชอโยธยาและการถูกเนรเทศ), 'อรัญยกัณฑ์' (การใช้ชีวิตในป่าและการพลัดพราก), 'กิษกินธกัณฑ์' (พันธกิจผูกมิตรกับกษัตริย์ลิงและการตามหา), 'สุนทรกัณฑ์' (การผจญภัยของหนุมานและการค้นหาราวณะ), 'ลังกากัณฑ์' (การต่อสู้และการช่วยนางสีดา) และ 'อุตตรกัณฑ์' (ผลพวงหลังสงครามและการกลับคืน) ถ้าถามว่า 'รามเกียรติ์' มีตอนกี่ตอนตามแบบคลาสสิก คำตอบที่เป็นกลางคือมันไม่ได้ถูกกำหนดเป็นตอนแบบซีรีส์ทีวีโดยตรง แต่ถ้านับตามกัณฑ์หลักแบบนี้ ก็จะได้ 7 ตอนใหญ่ ซึ่งช่วยให้เห็นโครงหลักของเรื่องได้ชัดเจนและเอาไปแปลงเป็นซีรีส์ ละคร หรือพ็อดแคสต์ได้อย่างเป็นระบบ คลาสสิกแบบนี้ยังทำให้ฉันคิดถึงความกลมกล่อมของโครงเรื่องที่ยืนหยัดผ่านกาลเวลา

นี่คือภาพรวมของ 'รามเกียรติ์' แบบที่ฉันชอบเล่าให้เพื่อน ๆ ฟัง: โดยทั่วไปงานเล่าพื้นบ้านฉบับไทยที่เรียกว่า 'รามเกียรติ์' มักถูกจัดเป็น 7 กัณฑ์หลักตามโครงรามายณะโบราณ แต่ละกัณฑ์เหมือนตอนใหญ่ที่มีธีมชัดเจนและฉากเด่นแตกต่างกัน บาลกัณฑ์ (กำเนิดและวัยเยาว์) เล่าเรื่องกำเนิดพระราม พระลักษมณ์ การประกวดชูธนู และการแต่งงานกับนางสีดา อโยธยากัณฑ์ เน้นชีวิตราชวัง การถูกกลั่นแกล้งจนต้องเนรเทศ และความเศร้าของการจากบ้าน อรัญกัณฑ์ พาไปชีวิตในป่า การโจมตี การแยกกันของตัวละคร และการตามหา นอกจากนี้ยังมี กีศคินธกัณฑ์ ที่พูดถึงมิตรภาพกับกรุงลิงและการรวมพลังของหนุมาน สุนทรกัณฑ์ โฟกัสการผจญภัยของหนุมานระหว่างสืบหาและพบสีดา ยุดธกัณฑ์ เป็นการต่อสู้ครั้งใหญ่ระหว่างฝ่ายพระรามกับทศกัณฑ์ และอุตตรกัณฑ์กล่าวถึงการกลับสู่บ้าน ผลพวงหลังสงคราม และบทสรุปของชะตากรรมตัวละคร ฉากที่ฉันยังตื่นเต้นทุกครั้งคือตอนที่หนุมานจุดไฟเผากรุงลงกา — มันคือภาพยนตร์กลางเวทีที่ทำให้เสียงหัวใจเต้นแรงทุกที

รู้สึกตื่นเต้นทุกครั้งที่พูดถึง 'เขมจิราต้องรอด' เพราะเป็นนวนิยายที่ผสมผสานระหว่างความลึกลับกับแฟนตาซีได้อย่างลงตัว เรื่องนี้มีทั้งหมด 3 เล่มจบ โดยเล่มแรกจะเป็นการปูพื้นฐานโลกและตัวละคร เล่มสองเริ่มคลี่คลายปมความขัดแย้ง ส่วนเล่มสุดท้ายจบด้วยการแก้ปริศนาทั้งหมดอย่างสมบูรณ์ สิ่งที่ชอบคือการที่ผู้เขียนสามารถสร้างความสมดุลระหว่างการพัฒนาตัวละครกับพล็อตที่ซับซ้อนได้อย่างน่าประทับใจ ไม่มีช่วงไหนที่รู้สึกว่ายืดเยื้อหรือเร่งรีบเกินไป ถ้าใครชอบแนวแฟนตาซีที่แตกต่างจากทั่วไป ลองอ่านเรื่องนี้ดูแล้วจะติดใจเลย

หลายคนมักอยากได้ตัวเลขชัดๆ แต่เรื่องนี้ไม่ตรงไปตรงมาขนาดนั้นเลย ฉันติดตามการดัดแปลง 'รามเกียรติ์' มานานและพบว่าไม่มีฉบับละครโทรทัศน์เดียวที่เป็นมาตรฐานเดียวกัน ความยาวของแต่ละเวอร์ชันขึ้นกับแนวคิดของผู้สร้าง—บางคนเลือกทำเป็นมินิซีรีส์สั้น ๆ เพื่อเล่าเฉพาะช่วงสำคัญ ขณะที่บางสถานีถ่ายทอดเป็นซีรีส์ยาวเฉลี่ย 20–50 ตอนเพื่อทะยอยเล่าเรื่องราวทั้งหมดอย่างละเอียด นอกจากนั้นยังมีรูปแบบการออกอากาศที่ต่างกัน เช่น บางครั้งนำเสนอเป็นตอนพิเศษสั้น ๆ ผสานการแสดงโขนและละครเวที แล้วตัดต่อออกอากาศเป็นชุดหลายตอน ทำให้การนับจำนวนตอนขึ้นกับนิยามว่า "ฉบับละครโทรทัศน์" ที่คุณนับคืออะไร ฉันมักชอบเวอร์ชันที่ไม่รีบเร่ง เพราะมันให้เวลาทุ่มเทกับตัวละครแต่ละตัวและฉากประทับใจมากกว่า

ความอยากรู้เรื่องรามเกียรติ์อย่างรวบรัดทำให้ฉันเจอเล่มที่อ่านง่ายที่สุดเป็นภาษาอังกฤษก่อนแล้วค่อยหาฉบับแปลไทยตามมาเสริม เมื่อเริ่มอ่าน ฉันชอบวิธีเล่าของ 'The Ramayana' โดย R.K. Narayan เพราะเขาย่อเนื้อหาให้เหลือเค้าโครงหลักของเรื่องทั่ว ๆ ไป—การเนรเทศของพระราม การหายตัวไปของนางสีดา การชิงตัว และการต่อสู้กับทศกัณฐ์—โดยไม่ลงลึกไปในบทบรรยายเชิงวรรณกรรมยืดยาว ทำให้ภาพรวมของเรื่องชัดและอ่านจบได้ภายในไม่กี่ชั่วโมง เหมาะกับคนที่อยากได้ความเข้าใจรวดเร็ว ไม่ต้องการงานวิชาการหรือรายละเอียดเชิงพิธีกรรม สไตล์ของ Narayan เป็นภาษาทันสมัยและเป็นมิตร เขาเลือกตัดตอนส่วนที่ซับซ้อนหรือเรื่องเล่าย่อย ๆ ออกไป แต่ยังเก็บโครงเรื่องและตัวละครสำคัญไว้ครบถ้วน ทำให้เอาไปใช้เป็นพิมพ์เขียวก่อนจะขยับไปอ่านฉบับเต็มหรือศึกษาตำนานท้องถิ่นต่อได้ ถ้าต้องการฉบับภาษาไทยจริง ๆ ให้มองหาฉบับแปลจากหนังสือแนวสรุปตำนานสำหรับเยาวชนหรือหนังสือภาพประกอบ เพราะมักยึดรูปแบบเดียวกันคือย่อและภาพช่วยอธิบาย สรุปว่าถ้าต้องการเริ่มจากอะไรที่สั้น ชัด และไม่รกสายตา 'The Ramayana' ของ Narayan เป็นจุดเริ่มต้นที่ฉันมักแนะนำให้เพื่อน ๆ ก่อนจะพาเขาไปต่อกับฉบับไทยหรือการตีความท้องถิ่นอื่น ๆ ที่ลึกกว่า

บอกตรงๆว่าฉันเคยเจอฉบับย่อของ 'รามเกียรติ์' หลายแบบจนรู้สึกว่าคำตอบที่ตายตัวไม่มีอยู่จริง ฉบับหนังสือนิทานสำหรับเด็กมักถูกย่อให้เหลือเพียงแกนเรื่องสำคัญเพื่อให้เด็กตามได้ง่าย บางเล่มเป็นหนังสือภาพแบบเล่าเรื่องต่อเนื่องเพียง 1–6 ตอน (หรือแม้แต่เป็นเรื่องเดียวยาวๆ) ขณะที่ฉบับที่เป็นหนังสือสำหรับหัดอ่านหรือชุดนิทานแบ่งเป็นบทสั้น ๆ อาจมีตั้งแต่ 8–20 ตอนในเล่มเดียว หากเป็นชุดหลายเล่มก็อาจกระจายเป็น 20–40 ตอนหรือมากกว่า การตัดตอนขึ้นกับผู้แต่งและสำนักพิมพ์ว่าจะโฟกัสฉากไหน เช่น การเนรเทศ การพบหนุมาน หรือการรบที่ลังกา โดยสรุป ถามว่า 'รามเกียรติ์' มีกี่ตอนในฉบับย่อสำหรับเด็ก ก็ต้องย้อนกลับมาดูรูปแบบของเล่มนั้น ๆ มากกว่าให้ตัวเลขเดียว ตรงนี้แหละที่ทำให้การสะสมฉบับต่าง ๆ สนุกเพราะแต่ละเล่มคัดเลือกเหตุการณ์และแบ่งตอนแตกต่างกัน ชอบตรงที่บางเล่มเลือกจะเน้นมิตรภาพและความกล้าหาญ มากกว่าจะลงรายละเอียดทั้งหมด