อิทโผล่จากนรก มาจากหนังสือหรือภาพยนตร์เรื่องไหน?

เราเป็นแฟนหนังสยองมานาน เลยให้ความสนใจกับแหล่งที่มาของ 'อิท โผล่จากนรก 1' ทันทีที่ได้ยินชื่อเรื่อง จากมุมมองของคนที่ติดตามทั้งหนังและนิยาย คลิปหรือภาพโปรโมตของหนังที่ฉายเวอร์ชันปี 2017 ทำให้เข้าใจได้ไม่ยากว่าผลงานนี้ไม่ได้เกิดจากมังงะ แต่เป็นการดัดแปลงจากนิยายดั้งเดิมชื่อ 'It' ของ 'สตีเฟน คิง' ซึ่งตีพิมพ์ครั้งแรกในปี 1986 การดัดแปลงครั้งล่าสุดถูกแยกเป็นสองภาค ได้แก่ภาคแรกที่เล่าเหตุการณ์วัยเด็กของกลุ่มตัวละคร และภาคสองที่กลับมาในวัยผู้ใหญ่ คำว่า 'อิท โผล่จากนรก 1' ที่หลายคนใช้ มักหมายถึงภาคแรกของภาพยนตร์เวอร์ชันปี 2017 พอรู้ว่าเป็นนิยายต้นฉบับแล้วจะเห็นความต่างชัดเจน ระหว่างการตัดตอนรายละเอียดเชิงสังคมและความทรงจำที่มีอยู่มากในเล่ม กับจังหวะและฉากสยองที่หนังเลือกเน้น ทั้งสองเวอร์ชันให้ความสนุกคนละแบบ แต่รากฐานไอเดีย มอนสเตอร์ และความสัมพันธ์ของตัวละคร หลัก ๆ มาจากหน้าในหนังสือมากกว่าโครงเรื่องแบบมังงะหรือการ์ตูนเลย

ความน่ากลัวของเพนนีไวส์ในทีวีครั้งแรกยังติดตาฉันอยู่มาก เมื่อพูดถึงการดัดแปลงของ 'อิทโผล่จากนรก' ฉบับโทรทัศน์ปี 1990 เป็นเวอร์ชันที่หลายคนในรุ่นก่อนโตมาพบกับเรื่องนี้ครั้งแรก ฉบับมินิซีรีส์สองตอนนั้นถ่ายทอดความสยองในบรรยากาศโทรทัศน์ยุคก่อนได้ชัด มีการเล่นกับความน่ากลัวแบบลาง ๆ และความตึงเครียดที่ค่อย ๆ สะสม Tim Curry ในบทเพนนีไวส์ทำให้หลายฉากฝังลึก เช่น ฉากในท่อระบายน้ำซึ่งกลายเป็นภาพจำ แม้ว่าจะตัดเนื้อหาและฉากโหดร้ายจากนิยายออกไปเยอะ เพราะข้อจำกัดของแพลตฟอร์มและช่วงเวลา แต่ความสำเร็จอยู่ที่การสร้างบรรยากาศครอบครัวเมืองเล็ก ๆ ที่รู้สึกใกล้ตัว การดูฉบับนี้ทำให้ฉันเห็นว่าการดัดแปลงไม่จำเป็นต้องเล่าให้ครบทุกอย่าง แต่ต้องจับแก่นของความกลัวและมิตรภาพของเด็กให้ได้ ซึ่งฉบับ 1990 ทำได้ในแบบของมัน แม้บางฉากจะดูล้าสมัย แต่เสน่ห์ของการแสดงและการจัดวางยังมีคุณค่าในเชิงประวัติศาสตร์ของหนังสยองขวัญทางทีวี

ตอบตรงๆ คือ เรื่องนี้ถ้าดูจากรูปแบบปกและการวางหน้า บางทีมันอาจจะมีต้นกำเนิดจากนิยายมากกว่าการ์ตูน แต่ก็ไม่ได้หมายความว่าจะเป็นแบบนั้นเสมอไป ผมชอบเข้าไปสังเกตเครดิตบนหน้าปกหรือหน้าหลังของเล่ม — ถ้าเห็นคำว่า '原作' หรือคำบอกเล่าที่คล้ายกัน มักเป็นสัญญาณว่ามีต้นฉบับเป็นนิยายหรือไลท์โนเวลมาก่อน แต่ถ้าเครดิตระบุแค่นักเขียนกับผู้วาด ก็มีแนวโน้มเป็นงานมังงะแท้ๆ จากประสบการณ์ของผมกับผลงานแปลและสำนักพิมพ์ไทย บางครั้งชื่อเรื่องที่ดูเหมือนจะมาจากนิยายก็เป็นงานที่เริ่มต้นเป็นเว็บตูนหรือเว็บนาวัล แล้วถูกดัดแปลงเป็นเล่มภายหลัง อย่างกรณีของ 'Re:Zero' ที่เริ่มจากไลท์โนเวลแล้วถูกแปลงเป็นมังงะและอนิเมะ นี่ช่วยให้รู้ว่าการมีหลายเวอร์ชันเป็นเรื่องปกติและต้องเช็กข้อมูลจากแหล่งตีพิมพ์ สรุปคือ ถ้าคุณอยากได้คำตอบแน่นอน ให้ดูเครดิตของเล่มหรือหน้าข้อมูลสำนักพิมพ์ แต่ในแง่ของความเป็นแฟน ผมมักตื่นเต้นกับทั้งงานที่มีต้นฉบับนิยายและงานที่เป็นต้นฉบับมังงะ เพราะจุดเด่นและจังหวะการเล่าเปลี่ยนไปตามรูปแบบ ซึ่งทำให้การอ่านสนุกขึ้นในแบบต่างกัน

ภาพของตัวตลกที่ยิ้มอยู่บนขอบท่อระบายน้ำกลายเป็นภาพจำที่ทำให้หลายคนเชื่อมโยงกับเรื่องจริงและตำนานต่างๆได้ง่าย ผมรู้สึกว่า 'อิท' ของสตีเฟน คิงผสานสองแหล่งแรงบันดาลใจหลักเข้าด้วยกันอย่างชาญฉลาด: หนึ่งคือความกลัวพื้นบ้านอย่างบูกี้แมนหรือเรื่องลูกเปลี่ยน (changeling) ที่มีในหลายวัฒนธรรม ซึ่งมักเล่าเรื่องสิ่งมีชีวิตมอมเมาเด็กและแอบสลับตัวตน ช่วยอธิบายว่าทำไมมันถึงแปลงร่างเป็นสิ่งที่เด็กกลัวที่สุดได้ง่าย อีกส่วนคือประสบการณ์ของเมืองเล็กๆ ที่เก็บงำความลับและความรุนแรงในชุมชน—คิงยกเมืองนิยายอย่าง Derry ที่ได้แรงบันดาลใจจากเมืองบ้านเกิดของเขามาเป็นเวทีให้เรื่องราวนี้ นอกเหนือจากนั้นยังมีการเชื่อมโยงกับเหตุการณ์จริงที่ทำให้ภาพตัวตลกดูน่ากลัวขึ้น เช่นคดีฆาตกรที่แต่งตัวเป็นตัวตลก ซึ่งส่งผลทางวัฒนธรรมทำให้หน้ากากตลกกลายเป็นสัญลักษณ์น่าขนลุกสำหรับผู้คน ผมคิดว่าการผสมระหว่างตำนานโบราณและเหตุการณ์สมัยใหม่แบบนี้แหละที่ทำให้ 'อิท' รู้สึกทั้งคุ้นเคยและตระหนกในเวลาเดียวกัน

ฉันมองว่าต้นกำเนิดของ 'It' ในนิยายต้นฉบับของสตีเฟน คิงเป็นการผสมผสานของตำนานท้องถิ่นกับคอสมิกฮอรร์อย่างลึกซึ้ง ในหน้าหนังสือคิงให้ภาพว่า 'It' ไม่ได้เกิดจากมนุษย์หรือสายพันธุ์ธรรมดา แต่มันเป็นสิ่งมีชีวิตข้ามมิติที่มาจากภายนอกจักรวาลซึ่งบางครั้งถูกเรียกว่า Macroverse — สิ่งนั้นลงมาสู่โลกในรูปแบบที่มนุษย์เข้าใจได้ยาก เช่น ความมืด รูปทรงหรือแม้แต่ลูกตาที่เป็น 'deadlights' หลักฐานในเรื่องเชื่อมโยงการมาถึงของมันกับเหตุการณ์ประหลาดในเมืองเดอร์รีซึ่งมีวงจรการตื่น-หลับราว 27 ปี สิ่งที่ทำให้ต้นกำเนิดน่าสนใจคือคิงผูกมันเข้ากับนิทานพื้นบ้าน ประวัติศาสตร์ท้องถิ่น และพิธีกรรมลึกลับ เช่นพิธี 'Ritual of Chüd' ซึ่งเป็นวิธีที่บุคคลธรรมดาพอจะต่อกรกับสิ่งที่มาจากนอกโลกได้ ในทางสัญลักษณ์ 'It' จึงเป็นทั้งผู้มาเยือนจากที่ไกลลิบและเงาสะท้อนของบาดแผลทางสังคมที่ฝังอยู่ในเมือง แม้จะมีคำอธิบายทางคอสมิก แต่คิงยังให้ความสำคัญกับผลกระทบต่อเด็กและชุมชนมากกว่าการอธิบายเชิงวิทยาศาสตร์ของการมีอยู่ของมัน

วันที่ 5 กันยายน 2019 เป็นวันที่ผมกับเพื่อนชวนกันไปดูรอบดึกของ 'อิท โผล่จากนรก 2' ในโรงหนังท้องถิ่น — บรรยากาศมันหนาแน่นแบบที่หายากมากในหนังสยองขวัญยุคนี้ ผมรู้สึกว่าการเข้าฉายในไทยครั้งนั้นจัดตรงกับช่วงที่หนังสยองขวัญฮอลลีวูดลีกันเข้มข้น เช่นเดียวกับมู้ดคลาสสิกของ 'The Shining' ที่ชอบสร้างบรรยากาศอึดอัดแบบยาว ๆ การที่หนังเข้าฉายในสัปดาห์แรกของเดือนกันยายนทำให้คนแถวมหาวิทยาลัยและกลุ่มเพื่อนรวมตัวกันไปดู ทำให้ได้ประสบการณ์ร่วมแบบสด ๆ เหมือนงานเทศกาลภาพยนตร์เล็ก ๆ รอบหนึ่ง ถ้าคุณกำลังนึกถึงว่าจะตามไปดูรอบพิเศษหรือรอบวันแรก ก็เตรียมใจไว้เลยว่าคนจะเยอะและบรรยากาศจะตึงตัง — ฉันยังจำเสียงคนในโรงที่กรี๊ดพร้อมกันในฉากบางฉากได้ชัด เหมือนเป็นการพิสูจน์ว่าความกลัวแบบโรงหนังยังทำงานได้ดีอยู่

บอกเลยว่าถ้าอยากได้การสะพรึงแบบกระชากอารมณ์และภาพที่ตราตรึงใจ ให้เริ่มจากดู 'อิท โผล่จากนรก' เวอร์ชันหนังก่อน ฉันชอบความเข้มข้นของเวอร์ชันหนังเพราะมันยัดฉากช็อตเด็ดไว้แน่น โรงหนังทำให้เสียงและมู้ดมันปะทะกับตัวเราได้เต็มที่ ไม่ต้องใช้เวลาปูเรื่องมาก แต่สิ่งที่ได้คือความกลัวที่ตรงไปตรงมา ตัวหนังเวอร์ชันปีล่าสุดจับอารมณ์วัยรุ่นและความหวาดกลัวได้ชัดเจน ตัวละครเด็ก ๆ มีช่วงเวลาที่อบอุ่นผสมกับความน่ากลัวจนทำให้ฉากอย่างที่มีกระดาษเรือกับท่อระบายน้ำยังฝังในหัวคนดูได้ง่าย อีกเหตุผลที่ฉันอยากให้เริ่มจากหนังคือการออกแบบภาพและจังหวะการเล่าเรื่องที่ทันสมัย ถ้าเปรียบกับหนังสยองขวัญยุคใหม่อย่าง 'The Conjuring' สไตล์การตัดต่อและซาวด์สเคปช่วยยกระดับความหลอนได้มาก นี่แหละเหมาะกับคนที่อยากสัมผัสความน่ากลัวแบบเข้มข้นโดยไม่ต้องลงทุนเวลากับมินิซีรีส์ยาว ๆ ก่อน หลังจากได้รสชาตินี้แล้ว ค่อยกลับไปดูมินิซีรีส์รุ่นเก่าเพื่อจับรายละเอียดปลีกย่อยและบรรยากาศต่างยุคก็ยังได้ — รับรองว่าประสบการณ์มันจะลึกขึ้นตามลำดับ

มาลงลึกกันเรื่องความสยองของ 'ดู อิท โผล่จากนรก' แบบไม่อ้อมค้อม: หนังมีช่วงที่ทำให้ใจเต้นผิดจังหวะและภาพติดตาพอสมควร โดยเฉพาะฉากที่เด็กๆ เผชิญหน้ากับความโหดร้ายแบบไม่คาดคิด—ฉากที่เกี่ยวกับเรือลอยน้ำและเงาท่ามกลางฝนเป็นหนึ่งในโมเมนต์ที่ฉันยังนึกภาพไม่ออกได้ง่าย ๆ เพราะมันผสมทั้งความเศร้าและความน่าสะพรึงในเวลาเดียวกัน ซึ่งถ้าคุณไวต่อภาพเด็กที่ตกเป็นเหยื่อหรือไม่ชอบฉากที่สร้างบรรยากาศอึดอัดแบบค่อยเป็นค่อยไป ฉากพวกนี้อาจทำให้รู้สึกหนักใจได้ การจัดจังหวะความน่ากลัวในเรื่องนี้ออกแบบมาแยบยล: ไม่ได้พึ่งแต่ตุ้งแช่อย่างเดียว แต่บาลานซ์ระหว่างการสร้างบรรยากาศกับจังหวะการเปิดหน้ากากของตัวร้ายไว้อย่างดี ฉากที่เห็นภาพแปลก ๆ บนขอบถนนหรือในซอกมืดจะค่อย ๆก่อตัวเป็นความกลัว ก่อนที่จะมีฉากที่ช็อกจริง ๆ เสียงประกอบกับมุมกล้องช่วยเน้นความไม่สบายใจได้มากกว่าเลือดสาดเสมอ แม้จะมีองค์ประกอบความรุนแรงและเลือดบ้าง แต่ความสยองหลัก ๆ มาจากความรู้สึกถูกละเมิดและความเปราะบางของตัวละครเด็ก ๆ มากกว่าแค่โชว์ฉากโหด ท้ายสุดฉันคิดว่าระดับความสยองของ 'ดู อิท โผล่จากนรก' ขึ้นกับว่าคุณกลัวแบบไหน—ถ้าชอบความหลอนแบบค่อย ๆ เกาะติดจิตใจและแม้กระทั่งฉากหลังเล็ก ๆ ที่ทำให้กลัวกลับขึ้นมาในความทรงจำ หนังเรื่องนี้ทำได้ดีและจะติดตาไปสักพัก แต่ถ้าคุณกลัวฉากเลือดสาดหรือภาพเด็กถูกทำร้ายหนัก ๆ อาจรู้สึกว่ามันเข้มข้นเกินไปสำหรับการชมแบบสบาย ๆ การดูกลางคืนคนเดียวในห้องมืดกับเสียงดังเต็มระบบจะเพิ่มระดับความหลอนได้แน่นอน แต่ถาต้องการเวอร์ชันที่ลดทอนความรุนแรง ลองเลือกเวลากลางวันหรือดูพร้อมเพื่อนที่ช่วยกันตลกเบรกบรรยากาศก็ช่วยได้ — นี่เป็นหนังสยองที่มีชั้นเชิงและไม่ใช่แค่ตุ้งแช่ธรรมดา

เริ่มจากเล่มแรกจะช่วยให้เข้าใจโลกของเรื่องทั้งใบได้ชัดที่สุด ผมคิดว่าใครเพิ่งจะเข้าสู่จักรวาลของ 'อิทโผล่จากนรก' ควรอ่านเล่มแรกก่อน เพราะงานเปิดเรื่องทำหน้าที่ลงตั้งต้นหลายอย่าง ทั้งโทนสยองขวัญแบบชวนสยดสยองกับความสัมพันธ์ระหว่างตัวละคร และเสี้ยวของมุขตึงเครียดที่ถูกสอดแทรกไว้ในฉากชีวิตประจำวัน การเริ่มจากเล่มแรกทำให้ได้สัมผัสความค่อยๆ เผาโครงเรื่อง ความเป็นธรรมชาติในการสร้างบรรยากาศ และการปูปมที่ต่อยอดไปยังเล่มหลัง ๆ เมื่อเทียบกับความรู้สึกที่ได้จากงานอย่าง 'One Piece' ที่ต้องผ่านการเกริ่นและปูโลก แผนการเล่าใน 'อิทโผล่จากนรก' ก็มีลักษณะเดียวกันคือปล่อยให้ความน่ากลัวค่อย ๆ แทรกเข้ามา การอ่านตั้งแต่ต้นช่วยให้ทุกฉากมีน้ำหนัก เมื่อถึงจุดหักเหหรือบทสรุปจะรู้สึกว่าเรื่องราวมีความเชื่อมโยงและผลสะเทือนชัดเจนกว่า การเริ่มจากเล่มแรกจึงเป็นประตูที่ภูมิใจจะแนะนำสำหรับแฟนใหม่ที่อยากสัมผัสทั้งบรรยากาศและพัฒนาการของตัวละครแบบครบถ้วน

ความทรงจำของฉากใน 'อิทโผล่จากนรก' ที่ยังตามหลอกฉันมากที่สุดคือตอนเด็กน้อยจอร์จียื่นเรือกระดาษไปในท่อระบายน้ำ ฉากนั้นแบ่งความบริสุทธิ์กับความสยองอย่างชัดเจน — ทุกองค์ประกอบตั้งใจบีบน้ำหนักอารมณ์ให้คนดูรู้สึกสูญเสียทันทีจากความอ่อนโยนที่ถูกกลืนด้วยความชั่วร้าย เสียงฝน เสียงน้ำพุ่ง เสียงหัวเราะของตัวตลกที่เริ่มต้นแบบแผ่ว ๆ แล้วทวีขึ้นจนกลายเป็นตลกที่ไม่ตลกอีกต่อไป ฉากสั้นแต่ถ้าคุณให้เวลากับมัน มันจะฝังลงไปในความทรงจำ เวลาดูซ้ำ ฉันชอบสังเกตวิธีการถ่ายทำที่ใช้มุมกล้องต่ำกับแสงที่ตัดกัน ทำให้ท่อระบายน้ำดูเหมือนปากมังกร ทุกครั้งที่เห็นภาพจอร์จียิ้มโบกมือน้อย ๆ ก่อนเจอชะตากรรม ฉันก็ยังรู้สึกเจ็บจี๊ดในอก ทั้งความบริสุทธิ์ที่หายไปและการตั้งค่าฉากที่ทำให้เรารู้สึกว่าความปลอดภัยเป็นสิ่งเปราะบางมาก เรื่องนี้ทำให้ฉากเปิดกลายเป็นหนึ่งในความน่ากลัวที่สุดสำหรับฉัน — มันเรียบง่ายแต่ทรงพลังจนไม่อาจลืม