อุทัยเทวี ถูกดัดแปลงเป็นภาพยนตร์หรือซีรีส์หรือไม่

แฟนวรรณกรรมไทยหลายคนคงสงสัยว่าผลงานอย่าง 'อุษาคเนย์' เคยถูกดัดแปลงเป็นภาพยนตร์หรือซีรีส์หรือยัง — คำตอบสั้น ๆ คือจนถึงกลางปี 2024 ยังไม่มีการประกาศการดัดแปลงเชิงพาณิชย์เป็นภาพยนตร์หรือซีรีส์ที่ออกฉายในระดับประเทศสำหรับงานชิ้นนี้ แม้ว่าชื่อและธีมของเรื่องจะมีเสน่ห์และองค์ประกอบภาพยนตร์มากพอ แต่การแปลงงานวรรณกรรมไทยบางเรื่องมาสู่จอใหญ่หรือละครโทรทัศน์มักใช้เวลานาน ต้องผ่านกระบวนการซื้อสิทธิ์ เขียนบท และหาทีมสร้างที่เข้าใจวิสัยทัศน์ต้นฉบับ ซึ่งอาจเป็นเหตุผลว่าทำไมยังไม่เห็นเวอร์ชันสื่อภาพที่เป็นทางการ ในมุมมองของนักอ่านและคนรักวรรณกรรมอย่างฉัน 'อุษาคเนย์' มีความเหมาะสมอย่างมากสำหรับการดัดแปลงทั้งในรูปแบบมินิซีรีส์หรือภาพยนตร์ เพราะตัวเรื่องมักมีฉากภูมิทัศน์ ธีมความสัมพันธ์ตัวละคร และโทนสุนทรียะที่สามารถทำให้ภาพสวยงามได้บนหน้าจอ ถ้าเทียบกับผลงานไทยอื่น ๆ อย่าง 'บุพเพสันนิวาส' ที่ถูกดัดแปลงและประสบความสำเร็จ เราจะเห็นว่าการใส่ทุนด้านงานสร้าง เสื้อผ้า บทที่ขยายรายละเอียดตัวละคร และการคัดนักแสดงที่เข้ากันสามารถยกระดับงานวรรณกรรมสู่ผลงานภาพยนตร์หรือซีรีส์ที่ตราตรึงใจคนดูได้ ฉะนั้นถ้ามีทีมงานที่เข้าใจแก่นเรื่องจริง ๆ ผลงานชิ้นนี้มีศักยภาพสูงที่จะกลายเป็นซีรีส์คุณภาพหรือภาพยนตร์ที่น่าจับตามอง ยังมีทางเลือกอื่น ๆ นอกเหนือจากการทำภาพยนตร์หรือซีรีส์ยาว เช่น ดัดแปลงเป็นซีรีส์สั้นแบบมินิซีรีส์ หรือทำเป็นภาพยนตร์ฉบับนิทรรศการเล่าเรื่องสั้นหลายตอน ซึ่งเหมาะกับงานที่มีโครงเรื่องหลายชั้นและจังหวะทางอารมณ์หลากหลาย การแปลงเป็นพ็อดคาสต์แบบเล่าเรื่องหรือออดิโอบุ๊กก็เป็นทางเลือกที่ช่วยให้ผู้ฟังได้สัมผัสภาษาและบรรยากาศของต้นฉบับ ในโลกที่การผลิตสื่อมีความยืดหยุ่นมากขึ้น แฟน ๆ อาจได้เห็นเวอร์ชันไม่เป็นทางการจากกลุ่มแฟนเมดหรือโครงการอิสระก่อนที่โปรเจ็กต์เชิงพาณิชย์จะเกิดขึ้นจริง ส่วนตัวแล้วอยากเห็นทีมผู้สร้างที่เคารพต้นฉบับและกล้าที่จะลงทุนในงานสร้างอย่างจริงจัง เพราะฉาก บรรยากาศ และโทนของ 'อุษาคเนย์' ถ้าเล่าออกมาได้ดี จะให้ประสบการณ์ที่อบอุ่น ครบทุกรส และเข้าถึงผู้ชมวงกว้างได้ เห็นภาพตัวละครและฉากในหัวชัดเจนมาก และคิดว่าจะสนุกถ้าผู้กำกับนิยามสไตล์ภาพและการตัดต่อให้สอดคล้องกับน้ำเสียงของต้นฉบับ — ถ้ามีข่าวเกี่ยวกับการดัดแปลงออกมาจริง ๆ นี่คงเป็นหนึ่งในโปรเจ็กต์ที่ฉันจะติดตามอย่างใกล้ชิด

มีหลายกรณีที่คำว่า 'ตัวตุ่น' ถูกตีความต่างกันไป ขณะที่ไม่มีผลงานไทยชื่อดังระดับชาติที่ใช้ชื่อนี้เป็นชื่อเรื่องหลักจนกลายเป็นภาพยนตร์หรือซีรีส์ยิ่งใหญ่ในวงกว้าง เรื่องราวเกี่ยวกับตัวตุ่นมักกระจายตัวอยู่ในรูปแบบของนิทานเด็ก นิยายสั้น หรือผลงานอินดี้ ซึ่งบางครั้งได้รับการนำไปดัดแปลงเป็นสั้นหรือละครเวทีท้องถิ่นมากกว่าจะเป็นโปรดักชั่นโทรทัศน์ระดับชาติ ผมมองเห็นว่าคำถามนี้ต้องแยกแยะ 2 อย่างชัดเจน: ถ้าหมายถึงผลงานที่มีชื่อตรงว่า 'ตัวตุ่น' ในตลาดไทย แทบไม่มีหลักฐานของการดัดแปลงระดับโรงภาพยนตร์หรือซีรีส์ทีวีขนาดใหญ่ แต่ถ้าหมายถึงตัวละครตุ่นในงานวรรณกรรมหรือตัวการ์ตูนต่างประเทศ สิ่งเหล่านั้นถูกนำไปดัดแปลงมากมาย จึงไม่แปลกที่จะสับสนระหว่างงานต้นฉบับกับผลงานที่มีชื่อคล้ายกัน ผลสรุปคือ: ถ้าพูดถึงผลงานไทยชื่อ 'ตัวตุ่น' ที่โด่งดัง ยังไม่ถึงขั้นถูกทำเป็นหนังหรือซีรีส์ใหญ่ แต่ตัวตุ่นในฐานะตัวละครถูกถ่ายทอดในสื่ออื่นๆ บ่อยครั้ง และนั่นทำให้ชื่อนี้คุ้นหูคนรักนิทานเด็กอย่างฉัน

ประเด็นที่ผมมักชอบหยิบยกเวลาคุยกันคือว่าหนังสือของ 'อุทัยเทวี' ให้พื้นที่กับความคิดภายในและรายละเอียดย้อนอดีตมากแค่ไหน ในหนังสือจะมีบทบรรยายยาว ๆ ที่อธิบายความทรงจำของตัวละคร เหตุผลภายในใจ และความเชื่อมโยงของฉากต่าง ๆ ทำให้ผู้อ่านได้ใช้จินตนาการเติมเต็มโลกของเรื่องอย่างช้า ๆ เมื่อเปรียบเทียบกับละคร การเล่าเรื่องถูกย่อให้กระชับขึ้นเพื่อรักษาจังหวะภาพและความต่อเนื่องทางสายตา ฉากฝนตกในสวนที่ในหนังสือเป็นพื้นที่ของความทรงจำยืดออกเป็นหน้าหลายหน้า ถูกปรับให้เป็นฉากสั้น ๆ แต่ทรงพลังด้วยดนตรี การจัดแสง และการแสดงของนักแสดง ทำให้ความรู้สึกถูกถ่ายทอดด้วยภาพแทนคำบรรยาย สรุปคือ ผมคิดว่าหนังสือเน้นความละเอียดทางจิตใจและความเชื่อมโยงของเหตุการณ์ ส่วนละครเน้นการสื่อสารอารมณ์ผ่านองค์ประกอบภาพ เสียง และการตัดต่อ ซึ่งบางครั้งทำให้บางจังหวะสูญเสียความซับซ้อนที่ต้นฉบับมี แต่ได้มาซึ่งความเข้มข้นทางอารมณ์แบบฉับพลันแทน

นึกไม่ถึงว่าชื่อเรื่องนี้จะเดินทางข้ามสื่อไปได้ไกลขนาดนี้ — เมื่อพูดถึง 'เจ้ากรรมนายเวร' ภาพจำที่ฉันมีคือเรื่องราวที่ถูกเล่าในหลายเวอร์ชัน ทั้งแบบละครโทรทัศน์แบบดั้งเดิมและภาพยนตร์ที่ตีความให้ดูเข้มข้นขึ้น ในเวอร์ชันภาพยนตร์มักโฟกัสที่อารมณ์ระหว่างตัวละครหลัก ความตึงเครียดของปมกรรม และบรรยากาศที่ทำให้เรารู้สึกหายใจไม่ออก แต่พอไปเป็นละครทีวีก็มีพื้นที่ให้ขยายความสัมพันธ์ ตัวละครรองได้บทบาท และบางครั้งยังใส่โทนคอมเมดี้เพื่อให้เข้าถึงคนดูวงกว้างมากขึ้น การดัดแปลงสู่ละครเวทีก็ให้มุมมองที่ใกล้ชิด — ฉากน้อยแต่เข้ม จังหวะการเล่นของนักแสดงทำให้ความรู้สึกของกรรมชัดขึ้นต่างจากหน้าจอภาพยนตร์ที่เน้นภาพและมุมกล้อง สรุปได้ว่า 'เจ้ากรรมนายเวร' ถูกดัดแปลงบ่อยพอสมควรในแง่ของรูปแบบ และแต่ละเวอร์ชันก็มีมนต์เสน่ห์ของตัวเอง ขึ้นอยู่กับว่าคนดูอยากได้ประสบการณ์แบบไหน

ตำนานของ 'สาวิตรี' มีมิติที่ทำให้ฉันหยุดคิดได้ทุกครั้งเมื่อมันถูกเล่าใหม่บนจอภาพยนตร์หรือบนเวที เวลาพูดถึงการดัดแปลง ฉันมักนึกถึงภาพรวมของการเล่าเรื่องที่กระจายอยู่ทั่วโลกทิศ โดยเฉพาะในอินเดียที่ตำนาน 'สาวิตรี' (เรื่องราวของสาวิตรีและสติยาวัน) ถูกนำไปตั้งเป็นฉากในภาพยนตร์พื้นบ้าน ภาพยนตร์ตำนาน และการแสดงละครเวทีในหลายภาษา ทั้งฮินดี เตลูกู ทมิฬ และเบงกอล ผลงานพวกนี้ไม่ได้ยึดติดกับฉบับเดียวเสมอไป บางฉบับเน้นความโรแมนติก บางฉบับเน้นด้านจริยธรรม หรือดัดแปลงให้กลายเป็นการตีความสัญลักษณ์ของความภักดีและการต่อสู้กับโชคชะตา นอกจากภาพยนตร์เรื่องเล่าโบราณแล้ว ยังมีผลงานร่วมสมัยที่สะท้อนชื่อหรือธีมของ 'สาวิตรี' เช่นหนังชีวประวัติของนักแสดงชื่อดังที่มีชื่อว่า 'Savitri' ในนามของคนจริง ซึ่งในกรณีนี้เรื่องราวกลายเป็นการเล่าเกี่ยวกับชีวิตผู้หญิงคนหนึ่งในวงการบันเทิง มากกว่าจะเป็นการเล่าเรื่องตำนานโบราณโดยตรง สำหรับในประเทศไทย ฉันสังเกตว่าการดัดแปลงตรงๆ ของตำนานนี้ยังไม่แพร่หลายเท่าไร แต่มีการหยิบยกองค์ประกอบไปใช้ในงานละครเวที หรือนำไปเปรียบเทียบในการเล่าเรื่องเชิงวรรณกรรมมากกว่า สุดท้ายแล้วฉันคิดว่าความยืดหยุ่นของตำนานนี่แหละที่ทำให้มันยังคงถูกนำกลับมาเล่าใหม่ได้เรื่อยๆ และนั่นก็เป็นสิ่งที่ชวนให้ติดตามเสมอ

จำได้ว่าครั้งแรกที่อ่าน 'ศีล227' ทำให้รู้สึกว่ามันเป็นงานเขียนที่หนักแน่นและมีมิติทางจิตวิทยาลึกมากจนยากจะย่อให้สั้นลงเป็นฉากสองฉากแล้วเรียกว่าจัดเต็ม โลกและตัวละครในเรื่องมีความขัดแย้งภายในที่ละเอียดอ่อน เมื่อนึกถึงการดัดแปลงเป็นภาพยนตร์หรือซีรีส์ ผมคิดเลยว่าถ้าเป็นการแปลงแบบย่อจะเสียรายละเอียดสำคัญไปเยอะ แต่ถ้าเป็นซีรีส์แบบมินิซีรีส์แปดถึงสิบตอน น่าจะให้พื้นที่พอให้ฉากจิตวิทยากับการคลี่คลายธีมหลักได้อย่างสมบูรณ์ ฉันรู้สึกว่าเหตุผลที่งานอย่าง 'ศีล227' ยังไม่ถูกนำไปทำเป็นภาพยนตร์หรือซีรีส์อย่างเป็นทางการในวงกว้าง อาจมาจากหลายสาเหตุ รวมถึงเรื่องของลิขสิทธิ์ ผู้สร้างที่กล้ารับความเสี่ยง และความยากในการหาโปรดิวเซอร์ที่เข้าใจมิติของงาน ความอ่อนไหวของเนื้อหาและฉากที่ต้องตีความทางศีลธรรมอาจทำให้สตูดิโอขนาดใหญ่ลังเล นอกจากนี้งบประมาณที่ต้องใช้ในการสร้างบรรยากาศและฉากที่มีรายละเอียดก็เป็นปัจจัยสำคัญ ฉันเคยเห็นผลงานประเภทนี้ถูกแปลงเป็นงานเล็ก ๆ เช่น อ่านละครเวที หรืองานพอดแคสต์ในกลุ่มแฟนคลับ ซึ่งช่วยรักษาแก่นของเรื่องไว้ได้ดีกว่าการตัดทอนเป็นหนังยาวเพียงเรื่องเดียว มุมมองส่วนตัวคืออยากเห็นผู้กำกับที่กล้าพาเรื่องไปในทิศทางซับซ้อน ไม่ใช่แค่ทำเป็นสไตล์ขายกระแส แต่ทำให้ผู้ชมได้รู้สึกถึงน้ำหนักทางศีลธรรมของตัวละคร ฉันคิดว่าการเลือกนักแสดงที่สามารถสื่อความเปลี่ยนแปลงภายในได้อย่างละเอียดและการวางโทนภาพ-เสียงที่ไม่ฉูดฉาดเกินไปจะทำให้การดัดแปลงนี้ยังคงเสน่ห์ของต้นฉบับไว้ได้ ถ้าวันหนึ่งมีประกาศอย่างเป็นทางการว่ามีการดัดแปลง ฉันคงยืนหน้าทีวีด้วยความตื่นเต้นและพร้อมจะเปรียบเทียบทุกรายละเอียดเหมือนแฟนคนหนึ่งที่ถนอมความทรงจำของเรื่องนี้เอาไว้

ประวัติศาสตร์ไทยถูกเล่าใหม่บนจอเงินมาหลายครั้งแล้วและแต่ละครั้งก็สะท้อนมุมมองของผู้สร้างแตกต่างกันไป ผมมักจะมองว่าพงศาวดารเป็นเหมือนคลังชิ้นเรื่องดิบที่รอการตีความ สำหรับงานภาพยนตร์ นักเขียนบทมักเลือกตอนที่มีความขัดแย้งชัดเจน เช่น สงคราม ความรักในราชสำนัก หรือเหตุการณ์หักเหทางการเมือง แล้วเติมรายละเอียดเพื่อให้คนดูรู้สึกอินทันที ฉากยิ่งใหญ่หรือการต่อสู้ที่เราเห็นในบางภาพยนตร์มักยืมโครงเรื่องจากพงศาวดารแล้วแต่งเติมให้เข้ากับจังหวะภาพยนตร์มากขึ้น ตัวอย่างที่ชัดเจนคือภาพยนตร์ประวัติศาสตร์ที่ได้รับความนิยมและมักถูกอ้างถึงเมื่อพูดถึงการนำพงศาวดารมาดัดแปลง อย่างเช่น 'Suriyothai' ที่หยิบเอาเหตุการณ์ในราชสำนักมาเล่าในมุมละครใหญ่ และชุดภาพยนตร์เกี่ยวกับพระมหากษัตริย์ยุคศึกอย่าง 'King Naresuan' ที่แสดงภาพเหตุการณ์สงครามและการเมืองยุคอยุธยา งานพวกนี้แม้จะหยิบข้อมูลจากบันทึกประวัติศาสตร์ แต่ก็ใส่การตีความของผู้สร้าง เช่น การเติมบทสนทนา การปรับลำดับเหตุการณ์ หรือเน้นการเป็นวีรบุรุษเพื่อให้สอดคล้องกับรสนิยมคนดูปัจจุบัน ผลลัพธ์คือภาพยนตร์ที่มีรสชาติของทั้งข้อมูลและความบันเทิง ที่สำคัญคือมันกระตุ้นให้คนทั่วไปสนใจประวัติศาสตร์ แม้รายละเอียดจะไม่ตรงเป๊ะกับต้นฉบับก็ตาม

ข่าวคราวเกี่ยวกับการดัดแปลง 'มหาอุต' ทำให้หัวใจเต้นแรงทุกครั้งที่อ่าน จนถึงตอนนี้ยังไม่มีการประกาศโปรเจ็กต์ซีรีส์หรือภาพยนตร์ที่เป็นทางการเกี่ยวกับ 'มหาอุต' ในวงการบันเทิงไทยหรือสากลที่ฉันตามอยู่ แต่ความนิยมของเรื่องและองค์ประกอบที่ชวนจินตนาการทำให้เห็นศักยภาพในการถูกหยิบมาสร้างได้ง่าย ๆ แม้โอกาสจะมีหลายด้าน ทั้งการทำเป็นซีรีส์ยาวเพื่อเก็บฟุตเทจเชิงโลกและตัวละคร หรือทำเป็นภาพยนตร์ที่เน้นฉากสำคัญให้เข้มข้น สิ่งที่ฉันอยากเห็นมากกว่าคือการเลือกทีมงานที่เข้าใจโทนและรายละเอียดของโลกในเรื่อง เพราะบางครั้งผลงานที่ดัดแปลงดีจะยิ่งขยายแฟนคลับได้มากขึ้น ตัวอย่างงานที่ทำออกมาดีและสร้างเสน่ห์ให้ต้นฉบับเป็น 'บุพเพสันนิวาส' ที่พิสูจน์ว่าการดัดแปลงที่เคารพต้นฉบับสามารถปังมากได้ ถ้าใครได้สิทธิ์ไป พล็อตของ 'มหาอุต' มีทั้งดราม่าและฉากที่ต้องใช้ภาพครบเครื่อง ฉะนั้นถ้าทีมงานจับจังหวะได้ถูก มันมีโอกาสเป็นโปรเจ็กต์ที่น่าติดตามแน่นอน

ในฐานะแฟนตัวยงของนิยายและการดัดแปลงสื่อบันเทิง ผมมองว่าเรื่อง 'มลาย' ยังไม่มีการดัดแปลงเป็นซีรีส์หรือภาพยนตร์อย่างเป็นทางการในวงกว้างที่ได้รับการยอมรับหรือโปรโมทอย่างใหญ่หลวง แม้บางครั้งจะมีการพูดคุยหรือแฟนอาร์ตที่อยากเห็นเวอร์ชันภาพยนตร์ แต่ผมยังไม่เห็นโปรดักชันไหนที่ประกาศอย่างเป็นทางการว่าดัดแปลงจาก 'มลาย' แล้ว การที่งานบางชิ้นไม่ได้ถูกดัดแปลงทันทีเป็นเรื่องปกติ โดยเฉพาะงานที่มีธีมซับซ้อนหรือบรรยากาศเฉพาะตัว ซึ่งต้องการเวลาและทรัพยากรมากกว่าจะทำออกมาได้สมบูรณ์แบบ เมื่อคิดเล่นๆ ว่า 'มลาย' จะเหมาะกับรูปแบบไหน ผมรู้สึกว่าแนวทางซีรีส์มินิซีรีส์หรือซีซันสั้น 6-8 ตอนน่าจะตอบโจทย์ที่สุด เพราะมีพื้นที่พอให้เล่าอารมณ์ตัวละครและความสัมพันธ์ที่ค่อยๆ คลี่คลายได้อย่างลึกซึ้ง ต่างจากหนังยาวที่มักต้องย่อรายละเอียดจนบางองค์ประกอบสูญเสียตัวตนไป ฉากภาพถ่าย ภูมิทัศน์ และโทนสีคุมอารมณ์น่าจะสำคัญมาก ผมนึกถึงงานดัดแปลงที่ทำได้ดีเช่น 'บุพเพสันนิวาส' ที่จัดจังหวะความโรแมนติกและคอเมดีได้ลงตัว หรือบางเรื่องที่ใช้สไตล์ภาพและเสียงช่วยชูธีมจนเด่นชัดขึ้น ประสบการณ์ส่วนตัวทำให้เชื่อว่าถ้าผู้กำกับและทีมงานเข้าใจแก่นของ 'มลาย' จริงๆ ผลลัพธ์จะออกมาโดดเด่นและคงเสน่ห์ของต้นฉบับ ในแง่ของการคัดเลือกนักแสดงและการกำกับ ผมคิดว่าการนำดาราที่มีความสามารถทั้งทางการแสดงอารมณ์ละเอียดและการสื่อสารนอกคำพูดมาร่วมงานจะช่วยยกระดับเรื่องได้มาก นักดนตรีประกอบและซาวด์ดีไซน์ก็มีบทบาทสำคัญในการสร้างบรรยากาศ ทำให้บางฉากเงียบแต่หนักแน่น หรือบางฉากดูเอาใจร่วมด้วย เทคนิคถ่ายทำเช่นใช้แสงธรรมชาติ การจัดเฟรมแบบใกล้ชิด หรือมุมกล้องที่เล่าเรื่องผ่านรายละเอียดเล็กๆ จะช่วยให้ผู้ชมรู้สึกร่วมกับตัวละครได้ง่ายขึ้น ผมชอบแนวคิดว่าซีรีส์ที่ดีต้องให้ผู้ชมสงสัยและค่อยๆ เปิดเผยความจริง ไม่ใช่โยนข้อมูลทั้งหมดตั้งแต่ต้น เมื่อมองโดยรวม ผมเชื่อว่า 'มลาย' มีศักยภาพจะเป็นผลงานที่ถูกดัดแปลงได้อย่างน่าสนใจ หากมีทีมที่เข้าใจแก่นเรื่องและกล้าที่จะรักษาทัศนคติของต้นฉบับไว้ แต่ก็หวังว่าจะมีการประกาศอย่างเป็นทางการสักวันเพื่อให้แฟนๆ ได้เห็นวิสัยทัศน์ของผู้สร้างจนเต็มรูปแบบ ส่วนตัวผมตื่นเต้นกับความเป็นไปได้นี้และคิดว่าการได้เห็นฉากโปรดในรูปแบบภาพเคลื่อนไหวคงทำให้หัวใจพองโตได้ไม่น้อย

ข่าวลือเรื่องการดัดแปลง 'หฤทัย' เป็นละครหรือหนังพูดกันมาหลายปีและไม่ได้มีคำตอบเดียวจบในทีเดียว ผมเคยสนุกกับการติดตามเวอร์ชันต่าง ๆ ที่หยิบเอาชื่อ 'หฤทัย' มาใช้ — บางครั้งเป็นนิยายต้นฉบับ บางครั้งเป็นเรื่องสั้นหรือบทประพันธ์ที่เอาชื่อตรงกันไปใช้ ในฐานะคนอ่านที่คลุกคลีพอสมควร ผมเห็นว่ามีทั้งงานที่ถูกนำไปดัดแปลงเป็นละครโทรทัศน์ บางงานถูกนำไปเล่นบนเวทีหรือทำเป็นรายการวิทยุ และบางชิ้นก็ยังคงอยู่ในรูปแบบเอกสารเท่านั้น เมื่อลองมองในรายละเอียด งานดัดแปลงมักจะเปลี่ยนโทนและโครงเรื่องให้เหมาะกับผู้ชมหน้าจอ บทสนทนาอาจถูกเติม-ตัด ตัวละครรองถูกขยายเพื่อสร้างสีสัน ฉันชอบเวอร์ชันที่ยังรักษาแก่นของต้นฉบับไว้แม้ว่าจะมีการปรับ ฉะนั้นคำตอบสั้น ๆ คือ: มีทั้งที่ถูกดัดแปลงและที่ยังไม่ถูกดัดแปลง ขึ้นกับว่าเรากำลังพูดถึงงานชิ้นไหน และเวอร์ชันใดเป็นที่พูดถึงในช่วงเวลานั้นเท่านั้น