เทพเฮอร์มีส มีบทบาทอย่างไรในนิยายสมัยใหม่?

สายสัมพันธ์ของเทพ 'เฮอร์มีส' ในตำนานกรีกมีทั้งความอบอุ่นของครอบครัวและความซับซ้อนของสายเลือดที่ผมคิดว่าน่าสนใจมาก ผมมักจะนึกถึงบทบาทลูกของ 'ซุส' กับนางนางฟ้าเชื้อสายโอลิมปัสเล็ก ๆ อย่าง 'ไมอา' ซึ่งให้ภาพว่า 'เฮอร์มีส' เป็นทั้งเทพผู้ส่งสารและเด็กหนุ่มที่มีเชื้อสายเทพใหญ่ การที่เขาเป็นบุตรของ 'ซุส' ทำให้มีความใกล้ชิดกับเทพใหญ่คนอื่น ๆ ในตระกูลโอลิมปัส และมักถูกมองว่าเป็นน้องหรือพี่ร่วมตระกูลของเทพอื่น ๆ อีกมุมที่ผมชอบคือความสัมพันธ์กับครึ่งพี่ครึ่งน้องอย่าง 'อพอลโล' และ 'อาร์เทมิส' เรื่องราวการขโมยฝูงวัวของ 'เฮอร์มีส' แล้วแลกเปลี่ยนเครื่องดนตรีอย่างพิณกับ 'อพอลโล' แสดงให้เห็นทั้งความเจ้าเล่ห์และความประนีประนอมในครอบครัวเทพ ซึ่งผมว่าเป็นภาพที่อบอุ่นและมนุษย์มากกว่าที่คนคิด ทำให้รู้สึกว่าเทพเหล่านี้มีเครือญาติเหมือนบ้านหนึ่งหลัง ทั้งทะเลาะ ทั้งสมาน ฉากแบบนี้แหละที่ทำให้ตำนานมีสีสันและเข้าถึงได้ง่ายขึ้นสำหรับผม

ตำนานเกี่ยวกับเฮอร์เมสมักมีรายละเอียดที่ทำให้ฉันอยากเล่าไม่หยุดเลย — เทพคนนี้ไม่ได้มีแค่บทบาทเดียวแต่เป็นคนหลายหน้าในโลกโบราณ ในมุมที่เห็นชัดที่สุด ฉันมองว่าเขาเป็นผู้ส่งสารของเทพเจ้าที่เคลื่อนที่เร็วว่องไวกว่าคนปกติ ผู้คนมักจินตนาการถึงรองเท้าปีกซึ่งช่วยให้วิ่งฉับพลันได้ แต่สิ่งที่ชวนประหลาดใจคือเขายังเป็นนักประดิษฐ์ด้วย เรื่องเล่าว่าเบื้องต้นเขาสร้างเครื่องดนตรีจากเปลือกเต่า — นั่นทำให้ฉันรู้สึกว่าเฮอร์เมสเป็นคนที่ผสมความสร้างสรรค์กับความว่องไวได้อย่างลงตัว อีกด้านหนึ่งที่ฉันชอบคือความเป็นจอมชาญฉลาดและมักทำตัวเป็นคนชอบแกล้ง ชีวิตของเขาครอบคลุมตั้งแต่การเป็นเทพคุ้มครองพ่อค้าและนักเดินทาง ไปจนถึงเทพแห่งขโมย ความสามารถด้านวาทศิลป์และการเจรจาทำให้เขาเป็นตัวแทนของการสื่อสารที่เข้มแข็ง ความซับซ้อนแบบนี้แหละที่ทำให้เฮอร์เมสเป็นตัวละครที่ฉันติดตามได้ไม่มีเบื่อ

ตลอดหลายปีที่ผ่านมา ผมชอบติดตามงานที่ดัดแปลงตำนานกรีกและหนึ่งในงานที่ทำให้รู้สึกคึกคักคือเรื่องราวจากซีรีส์นิยาย 'Percy Jackson' ซึ่งฉบับภาพยนตร์ 'Percy Jackson & the Olympians: The Lightning Thief' นำโลกของเหล่าเทพมาแสดงไว้บนจอภาพยนตร์อย่างชัดเจน ผมชอบมุมที่งานนี้ดึงเอาเทพเจ้าที่อยู่ในบทบาทรอง ๆ อย่างเฮอร์มีสมาแปลงเป็นตัวละครที่มีผลต่อชะตาของตัวเอก แม้ว่าจังหวะของหนังจะเน้นการผจญภัยของเพอร์ซีย์ แต่การมีเทพเจ้าจากตำนานจริง ๆ ปรากฏในฉากทำให้โลกในหนังรู้สึกมีน้ำหนักและเชื่อมโยงกับตำนานดั้งเดิมได้ดี ช่วงเวลาที่ตัวละครพูดถึงบุตรหลานของเทพหรือสัมผัสกับการแทรกแซงของเทพเจ้า มักทำให้ฉากมีความตึงเครียดและอารมณ์ร่วมมากขึ้น เสียงและการออกแบบคอสตูมอาจไม่ตรงกับภาพจำจากตำนานทุกครั้ง แต่หนังเลือกโทนสมัยใหม่เพื่อให้ถูกใจผู้ชมยุคใหม่ ซึ่งผมคิดว่าทำให้เรื่องราวเข้าถึงได้กว้างขึ้น

ตั้งแต่ครั้งแรกที่ได้เจอภาพของเหล่าเทพใน 'The Kane Chronicles' ฉันรู้สึกว่าการนำเทพีไอซิสเข้ามาในนิยายสมัยใหม่ไม่ใช่แค่การยกย่องตำนานโบราณ แต่เป็นการรื้อฟื้นบทบาทผู้หญิงที่มีพลังทั้งด้านแม่ ผู้คุ้มครอง และผู้ทรงเวทมนตร์ ฉันมองว่าในบริบทแบบเยาวชน-ผจญภัยอย่างในเล่มเหล่านี้ ไอซิสทำหน้าที่เป็นแม่ผู้ปลอบประโลมและครูที่มอบความรู้แก่ตัวละครวัยรุ่น โดยเธอไม่ใช่เพียงสัญลักษณ์เท่านั้น แต่ยังเป็นพลังขับเคลื่อนให้ตัวเอกเข้าใจเรื่องความตาย ความทรงจำ และความรับผิดชอบต่อแหล่งพลังเดิมของโลก เรื่องราวแบบนี้ชอบเชื่อมโยงระหว่างเวทมนตร์กับความผูกพันทางครอบครัว ซึ่งไอซิสเข้ามาเติมเต็มช่องว่างได้ดี เมื่อเล่าในมุมมองเยาวชน การใช้ไอซิสยังช่วยให้ผู้เขียนพูดเรื่องการสืบทอดความรู้และการกลับมาของอดีต โดยไม่ทำให้เธอกลายเป็นของประดับเพียงอย่างเดียว นี่เป็นเหตุผลว่าทำไมภาพของไอซิสในนิยายวัยรุ่นถึงให้ทั้งความอบอุ่นและความน่ากลัวควบคู่กันไป สุดท้ายแล้วเธอทำให้โลกแฟนตาซีรู้สึกมีราก มีเสียงของผู้หญิงที่ไม่ยอมถูกลืม

พูดถึงเทพเฮอร์มีสแล้ว ภาพของไม้เท้าที่มีงูพันสองตัวกับปีกมักจะเด่นชัดสุดในความคิดของผม ในมุมมองของคนที่ชอบอ่านตำนาน ผมมองว่า 'คาดูซิอุส' (caduceus) คือสัญลักษณ์ที่คนรู้จักมากที่สุด มันเป็นไม้เท้าพร้อมงูสองตัวพันกันและมีปีกเล็ก ๆ ซึ่งสะท้อนบทบาทของเฮอร์มีสในฐานะผู้ส่งสาร ระหว่างเทพกับมนุษย์ ระหว่างโลกบนกับโลกล่าง ความหมายของมันคลุมเครือแต่ทรงพลัง ทั้งการเดินทาง การแลกเปลี่ยน และการไกล่เกลี่ย อีกสัญลักษณ์ที่ผมชอบคือรองเท้ามีปีกหรือ 'talaria' กับหมวกมีปีกที่แสดงถึงความเร็วและความคล่องแคล่ว ภาพเหล่านี้ถูกนำไปใช้ในวรรณกรรมและหนังสือเยาวชนสมัยใหม่ เช่นฉากเฮอร์มีสในซีรีส์อย่าง 'Percy Jackson' ที่เห็นของประจำตัวของเขาเป็นสิ่งจำง่าย ทำให้ตัวละครดูมีมิติและเชื่อมโยงกับตำนานกรีกได้ดี สุดท้าย ผมมักคิดว่าเฮอร์มีสเป็นสัญลักษณ์ของการข้ามพรมแดนทั้งจริงและนามธรรม มากกว่าจะเป็นแค่สัญลักษณ์เดียวจบ ๆ

ครั้งแรกที่ได้อ่านตำนานเกี่ยวกับโอซิริส ฉันรู้สึกเหมือนกำลังเจอแกนกลางของความเชื่ออียิปต์โบราณที่เชื่อมชีวิต ประเพณี และการเมืองเข้าด้วยกัน โอซิริสทำหน้าที่เป็นเทพผู้ครองแดนคนตายและเป็นสัญลักษณ์ของการคืนชีพ — เรื่องราวที่โดดเด่นคือการถูกฆ่า แยกชิ้น ส่วนอวัยวะกระจัดกระจายโดยเซต แล้วถูกอิสิสรวบรวมประกอบคืน โอซิริสฟื้นขึ้นมาในฐานะผู้ครองโลกหลังความตาย นี่ไม่ใช่แค่ตำนานความโศกของครอบครัวเทพเท่านั้น แต่ยังสะท้อนแนวคิดว่าความตายสามารถกลายเป็นจุดตั้งต้นของการเกิดใหม่ได้ ในบทบาททางสังคมและพิธีกรรม โอซิริสถูกเชื่อมโยงกับการเกษตรและวัฏจักรแม่น้ำไนล์ ทั้งการตายและการฟื้นคืนชีพของพระองค์เปรียบเสมือนการหว่านเมล็ดพืชที่ตายแล้วแต่ให้ผลผลิตใหม่ ชาวอียิปต์โบราณจึงจัดเทศกาลและพิธีกรรมเพื่อเลียนแบบเรื่องเล่าของโอซิริส เช่น การแสดงบทบาทของอิสิสและโอซิริสในพิธีที่เมืองสำคัญอย่างอาบิโดส (Abydos) ซึ่งกลายเป็นแหล่งสำคัญของการบูชาและการประกอบพิธีกรรม ลักษณะการนับถือโอซิริสยังส่งอิทธิพลถึงการแต่งตั้งฟาโรห์ให้เป็น 'โอซิริสในโลกแห่งชีวิต' เมื่อสิ้นรัชกาล ฟาโรห์จะถูกมองว่าเข้าร่วมกับโอซิริสในโลกหลังความตาย การเชื่อมโยงนี้ทำให้รัฐศาสนามีความมั่นคงและให้ความหมายแก่พิธีฝังศพ ในฐานะคนที่ชอบอ่านบันทึกโบราณและมองหาความหมายเชิงสัญลักษณ์ ผมมองว่าโอซิริสคือสัญลักษณ์หลายชั้น ทั้งเป็นเทพแห่งความตาย ผู้พิพากษาในโลกหลังความตาย และตัวแทนของความอุดมสมบูรณ์ การปรากฏตัวของพระองค์ในงานศิลปะเป็นรูปแบบมอมมี่ สวมมงกุฎแอตีฟและถือไม้เท้า ซึ่งเตือนให้ระลึกถึงความสัมพันธ์ระหว่างอำนาจทางศาสนาและการดูแลวิญญาณ การที่เรื่องเล่าโอซิริสยังอยู่ในสื่อสมัยใหม่ก็ทำให้ผมรู้สึกว่าตำนานนี้ยังมีพลังมากพอที่จะสะท้อนความหวังและความกลัวพื้นฐานของมนุษย์ได้อยู่เสมอ

Hermes ใน 'Percy Jackson' นั้นเป็นหนึ่งในเทพที่ค่อนข้างมีบทบาทสำคัญทั้งในแง่ของพล็อตและในแง่ของตัวละครที่สร้างสีสัน เขาเป็นเทพแห่งการเดินทางและการสื่อสาร แต่สิ่งที่ทำให้เขาน่าสนใจคือบุคลิกที่ขี้เล่นและมีเล่ห์เหลี่ยม บางครั้งก็ดูเหมือนจะไม่เอาจริงเอาจัง แต่แท้จริงแล้วเขามีแผนการของตัวเองเสมอ ช่วงหนึ่งในซีรีส์ที่เด่นๆ คือตอนที่เขาสนับสนุนลูกชายของตัวเองอย่าง Luke ซึ่งเป็น antagonist หลัก มันทำให้เห็นมุมที่ซับซ้อนของเทพที่ดูเหมือนจะสนับสนุนทั้งสองฝ่าย ความสัมพันธ์ระหว่าง Hermes กับ Percy ก็很有意思 เพราะเขามักจะให้ทั้งความช่วยเหลือและคำใบ้แบบคลุมเครือในเวลาเดียวกัน แทบจะเหมือนกำลังเล่นเกมกับมนุษย์อยู่ตลอด