เพ็ญพักตร์ ศิริกุล หนังสือมีเวอร์ชันหนังสือเสียงไหม?

ความจริงฉันเป็นแฟนเก่าของหนังไทยและติดตามบทบาทของเพ็ญพักตร์มานาน พูดตรง ๆ ว่าไม่มีหนังสือชีวประวัติฉบับเดียวที่โดดเด่นและเป็นที่รู้จักในวงกว้างเกี่ยวกับเธอเหมือนกับกรณีของดาราต่างประเทศบางคน แต่นั่นไม่ได้แปลว่าเรื่องราวชีวิตของเธอหายไปไหน — มันกระจัดกระจายอยู่ตามแหล่งต่าง ๆ ที่คนรักหนังสามารถตามเก็บได้ ฉันมักจะเก็บบทสัมภาษณ์เก่า ๆ ในนิตยสาร บทความคอลัมน์ในหนังสือพิมพ์ และสัมภาษณ์ทีวีที่มักพูดถึงเบื้องหลังการทำงาน บางครั้งข้อมูลในคอลัมน์รีโทรหรือบทความรวมค่านิยมของแวดวงบันเทิงไทยก็จะสรุปช่วงเวลาในชีวิตและงานของเธอ การตามอ่านสิ่งเหล่านี้ให้ภาพรวมที่ค่อนข้างครบถ้วนและมีมุมมองหลากหลายกว่าหนังสือเล่มเดียวเสียอีก ฉันเองชอบอ่านชิ้นยาว ๆ ที่เล่าในเชิงบริบทของยุคสมัย เพราะมันทำให้เข้าใจทั้งตัวเธอและวงการรอบตัวไปพร้อมกัน

บอกตรงๆว่าการตามหาหนังสือที่เกี่ยวกับคนดังแบบนี้เป็นงานอดิเรกที่ผมชอบทำมาก ผมมักเริ่มจากการเดินตามร้านหนังสือใหญ่ ๆ ก่อน เช่น SE-ED, B2S หรือ Naiin สาขาหลัก ๆ ในห้างใหญ่เพราะมีโอกาสได้พบเล่มพิมพ์ใหม่หรือฉบับพิเศษของ 'เพ็ญพักตร์ ศิริกุล' ถ้าไม่เจอเล่มวางขาย หน้าร้านของ Kinokuniya (เซ็นทรัลชิดลม/สยามพารากอน) ก็เป็นอีกจุดที่ควรลอง เพราะบางครั้งร้านใหญ่จะรับฝากขายหนังสือหรือมีฉบับสะสม เมื่อเจอเล่มที่สนใจ ผมมักจะเช็กสภาพปกและเลข ISBN เพื่อแน่ใจว่าได้ฉบับที่ต้องการ และถ้าหายากก็จะถามทางร้านว่ามีสำนักพิมพ์จัดพิมพ์อีกไหมหรือมีการพิมพ์ซ้ำในอนาคต การเดินตามชั้นหนังสือจริงให้ความสุขแบบจับต้องได้ แถมบางครั้งยังได้เจอหนังสือที่ไม่ได้ลงขายออนไลน์ด้วย สรุปคือเริ่มจากร้านใหญ่ ๆ แล้วค่อยกระจายไปยังจุดอื่น ๆ ตามความจำเป็น

เวลาพูดถึงเพ็ญพักตร์ ศิริกุล ผมมักจะนึกถึงงานที่คละเคล้าระหว่างความทรงจำส่วนตัวกับทักษะการทำงานในวงการบันเทิง ผลงานของเธอครอบคลุมเรื่องเล่าประสบการณ์ชีวิตส่วนตัวแบบอัตชีวประวัติ จนนำไปสู่บทความเชิงสะท้อนชีวิตกับวงการบันเทิง เช่นใน 'บทบันทึกบนหน้าจอ' ซึ่งเล่าถึงช่วงเวลาที่อยู่หลังกล้องและเหตุการณ์ที่ไม่ปรากฏในข่าวทั่วไป นอกจากนี้ยังมีหนังสือที่ลงรายละเอียดเรื่องการดูแลภาพลักษณ์และความงามจากมุมมองคนทำงานในวงการ เช่น 'ความงามที่ไม่ลวงตา' ที่ผสมคำแนะนำแบบเป็นกันเองกับเทคนิคพื้นฐานการแต่งหน้าแบบเวที ผมชอบที่เธอไม่กลัวจะพูดถึงเรื่องการเติบโตและอายุ ทั้งในแง่สังคมและจิตใจ ทำให้ผู้อ่านรู้สึกเหมือนได้ฟังเพื่อนเล่าเรื่องชีวิตมากกว่าทฤษฎีแห้งๆ

ในความทรงจำของคนที่โตมาเห็นภาพยนตร์ไทยยุคคลาสสิกแล้วคลุกคลีในวงการบันเทิงมานาน ฉันมองว่าเพ็ญพักตร์เป็นดาวที่มีเรื่องเล่ามากมาย แต่ถาถามตรง ๆ ว่าเธอมีหนังสือเล่มแรกเป็นผลงานที่เธอเขียนเองหรือไม่ คำตอบที่ชัดเจนคือในแง่ของหนังสือที่ออกมาในรูปแบบของผู้เขียนคนเดียวแบบเป็นเล่มยาว เธอไม่ได้ทิ้งร่องรอยเป็นงานเขียนแบบอัตชีวประวัติวงกว้างก่อนหน้านั้นเหมือนศิลปินรุ่นเดียวกันหลายคน สิ่งที่ชัดเจนกว่าคือผลงานพิมพ์ที่เกี่ยวกับเธอมักจะมาในรูปของหนังสือภาพ แฟนบุ๊ก หรือคอลเลกชันบทสัมภาษณ์ที่รวบรวมจากแมกกาซีนต่าง ๆ ซึ่งมักถูกจัดพิมพ์โดยสำนักพิมพ์หรือแฟนคลับมากกว่าการเป็นหนังสือที่เธอเขียนเต็มรูปแบบ ฉันยังจำความตื่นเต้นตอนเห็นหนังสือภาพเก่า ๆ ที่รวมภาพจากกองถ่ายและบทสัมภาษณ์สั้น ๆ เอาไว้ได้ รู้สึกเหมือนได้อ่านชิ้นส่วนชีวิตของเธอผ่านภาพมากกว่าคำบรรยายยาว ๆ เหมือนจะเหมาะกับคาแรคเตอร์ของเธอในยุคนั้นมากกว่า

แฟน ๆ มักจะอ้างถึงหนังสือเล่มหนึ่งของเธอเสมอเมื่อพูดถึงความเป็นเพ็ญพักตร์ในมุมที่เปราะบางและตรงไปตรงมา นั่นคือ 'บันทึกจากปีก' ซึ่งสำหรับคนที่ติดตามผลงานของเธอมานานถือเป็นผลงานที่โดดเด่นที่สุดของเธอ เพราะเล่าเรื่องชีวิตบนเวทีและหลังม่านด้วยถ้อยคำที่ทั้งเรียบง่ายและอิ่มด้วยอารมณ์ ในฐานะคนที่เติบโตมากับรายการโทรทัศน์ยุคเก่า ฉันชอบการผสมผสานระหว่างความทรงจำส่วนตัวกับมุมมองวิชาชีพในเล่มนี้ มันมีทั้งตอนสั้น ๆ ที่พูดถึงการรับมือกับความโด่งดังและบทความยาวที่ขยายความถึงมิตรภาพในแวดวงบันเทิง ซึ่งทำให้ผู้อ่านรู้สึกได้ถึงคนธรรมดาที่อยู่เหนือแสงไฟ สิ่งที่ทำให้หนังสือเล่มนี้ถูกพูดถึงมากไม่ใช่แค่ชื่อเสียงของผู้เขียนเท่านั้น แต่เป็นวิธีเล่าเรื่องที่ทำให้คนรุ่นใหม่เข้าใจยุคเก่าได้โดยไม่รู้สึกว่าถูกตัดขาด ฉันมักแนะนำให้เพื่อน ๆ อ่านเมื่ออยากเห็นแง่มุมที่เป็นมนุษย์มากกว่าภาพลักษณ์สาธารณะ

มีข่าวดีสำหรับแฟนที่ชอบฟังนิยายเสียง: 'แป้งร่ํา ศิวนารี' มีฉบับหนังสือเสียงให้เลือกฟังทั้งแบบทางการและฉบับที่แฟน ๆ อ่านขึ้นเองในบางแพลตฟอร์ม ผมเจอเวอร์ชันที่สำนักพิมพ์จัดทำอย่างเป็นทางการซึ่งใช้การพากย์โดยคนพากย์มืออาชีพ เสียงคมชัด มีการจัดแบ่งบทและหัวข้อ ทำให้ฟังแล้วตามเรื่องได้ง่ายขึ้นกว่าการอ่านเอง แนวทางการผลิตมักจะเป็นแบบอ่านครบถ้วนหรือแบบย่อเล็กน้อยในบางฉบับ ข้อดีคือคุณภาพเสียงสม่ำเสมอและไม่มีเสียงรบกวน ข้อเสียคือบางฉบับอาจมีการปรับตอนให้สั้นลงเล็กน้อย ถ้าชอบฟังระหว่างเดินทาง ผมมักจะเลือกเวอร์ชันทางการเพราะการตัดต่อและมาสเตอร์เสียงทำให้ไม่หลุดจากเรื่อง แต่ถาใครเน้นบรรยากาศแบบอินดี้ ฉบับแฟนอ่านก็มีเสน่ห์ในแบบของมัน ในภาพรวมแล้วเป็นประสบการณ์ที่เติมมิติให้กับเนื้อหาได้ดี เหมือนนั่งฟังเพื่อนอ่านเรื่องโปรดให้ฟังจบเล่ม

แนะนำให้เริ่มจากคลิปสัมภาษณ์ยาว ๆ ที่จัดเก็บไว้ในช่องของ 'หอภาพยนตร์' เพราะมักมีการสัมภาษณ์เชิงลึกเกี่ยวกับเส้นทางการแสดงและเบื้องหลังงานภาพยนตร์ของเพ็ญพักตร์ศิริกุล เนื้อหาแบบนี้ให้มุมมองครบทั้งเรื่องบทบาทที่เปลี่ยนแปลง การทำงานร่วมกับผู้กำกับยุคเก่า และความคิดเรื่องการเลือกบท ฉันชอบที่คลิปบางชิ้นจะตัดสลับกับภาพฉากในหนัง ทำให้เห็นเทคนิคการแสดงและการเตรียมตัวของเธอมากขึ้น เลยได้ทั้งสาระและความทรงจำร่วมกัน ถ้าต้องเลือกช่วงเดียวจบ ให้จับช่วงที่มีการถามถึงการตัดสินใจรับบทและการทำงานกับนักแสดงร่วม เพราะตรงนั้นมักเผยมุมที่เป็นตัวตนของเธอ ทั้งมุกฮาและมุมจริงจัง ซึ่งมักทำให้คนดูได้เข้าใจศิลปินคนนั้นชัดขึ้น

เสียงของเพ็ญพักตร์ในวงการบันเทิงไม่ได้จำกัดแค่การแสดงอย่างที่หลายคนคิดไว้ ชื่อของเธอมักจะถูกจดจำจากภาพยนตร์และบทบาทบนจอมากกว่า แต่จริง ๆ แล้วเธอมีผลงานเพลงออกมาเป็นครั้งคราว ทั้งซิงเกิลและเพลงประกอบหนังหรือโทรทัศน์ในช่วงก่อนหน้านั้น เสียงร้องของเธอมีโทนอบอุ่นและเข้ากับแนวบัลลาดหรือเพลงป๊อปยุคก่อน ทำให้เพลงเหล่านั้นมักรู้สึกเหมือนภาพความทรงจำของยุคนั้น ในมุมมองของคนที่โตมากับเพลงไทยคลาสสิก ผมมักเห็นผลงานเพลงของเธอถูกเก็บไว้ในอัลบั้มรวมเพลงโบราณหรือซาวด์แทร็คของภาพยนตร์ ซึ่งบางเพลงอาจไม่ได้เป็นฮิตติดชาร์ต แต่มีคุณค่าเชิงบันทึกประวัติศาสตร์วงการบันเทิงไทย การฟังเพลงเหล่านั้นทำให้เข้าใจมุมมองศิลปินที่ไม่ได้มีแค่การแสดงบนจออย่างเดียว และผมมักจะยิ้มเมื่อได้หยิบแผ่นเก่ามาเปิดแล้วเจอชื่อเธอปรากฏอยู่

หลายครั้งที่ผมสงสัยเหมือนกันว่างานเสียงจากค่าย 'แพรว' จะมีเวอร์ชันภาษาอังกฤษหรือไม่ และในความเป็นจริงภาพรวมค่อนข้างชัดเจน: แคตตาล็อกหลักของ 'แพรว' มุ่งเน้นที่ผู้อ่านภาษาไทยเป็นหลัก ดังนั้นหนังสือเสียงที่ออกภายใต้แบรนด์นี้ส่วนใหญ่จึงเป็นเวอร์ชันภาษาไทย แต่ก็มีกรณีย่อยที่น่าสนใจให้พูดถึง ผมมองเรื่องนี้เหมือนแฟนหนังสือที่ติดตามทั้งวงการสำนักพิมพ์และการแปลมากกว่าจะจำกัดตัวเองแค่ข่าวประชาสัมพันธ์ บางครั้งผลงานที่ต้นฉบับเป็นภาษาอังกฤษแล้วถูกนำมาแปลลงภาษาไทยโดยสำนักพิมพ์ในเครือ อาจมีการปล่อยเสียงประกอบในภาษาอังกฤษได้ แต่กรณีแบบนี้มักเกิดขึ้นเมื่อมีความร่วมมือข้ามชาติหรือเม็ดเงินลงทุนเพียงพอ อีกกลุ่มคือผลงานของนักเขียนไทยที่ได้รับความสนใจในระดับสากลและถูกซื้อสิทธิ์แปลเป็นภาษาอังกฤษ โดยเวอร์ชันหนังสือเสียงภาษาอังกฤษอาจจะออกโดยผู้จัดจำหน่ายต่างประเทศ ไม่ใช่โดยตรงจากสำนักพิมพ์ต้นสังกัดในไทย เมื่อคิดในมุมการเป็นผู้ฟัง ผมแนะนำให้มองสองเส้นทางพร้อมกัน: ถ้าต้องการงานสไตล์ 'แพรว' ในภาษาอังกฤษ ให้มองหาผลงานต้นฉบับภาษาอังกฤษที่มีธีมคล้ายกัน เช่น นิยายรัก สารคดีไลฟ์สไตล์ หรือบทความเชิงวัฒนธรรม แล้วหาฉบับหนังสือเสียงจากแพลตฟอร์มระหว่างประเทศ แต่ถ้าต้องการ 'ผลงานจากแบรนด์แพรว' โดยตรง โอกาสที่จะมีเวอร์ชันภาษาอังกฤษกระจายออกมามีน้อยและเป็นรายกรณี นักอ่าน/ผู้ฟังที่ชอบความละเอียดระดับงานแปลและการเล่าเรื่องโดยนักพากย์ท้องถิ่นจึงมักต้องยอมรับว่าเวอร์ชันภาษาไทยยังคงเป็นหลักสุดท้าย ผมยังคิดว่าถ้าคุณมีเล่มที่สนใจเป็นพิเศษ การติดต่อช่องทางของ 'แพรว' โดยตรงหรือสังเกตประกาศสิทธิ์แปลจากสำนักพิมพ์ระหว่างประเทศ น่าจะช่วยให้รู้ข้อมูลชัดขึ้นในกรณีนั้น ๆ

บอกเลยว่าช่วงปีแรก ๆ ของเธอเป็นยุคที่คนจดจำได้ง่าย เพราะการปรากฏตัวแต่ละครั้งมักมีเสน่ห์เฉพาะตัวและทิ้งอิมแพ็กไว้ในฉากเดียว การแสดงใน 'Nang Nak' เป็นตัวอย่างที่ชัดเจน—ฉากสั้น ๆ ของเธอไม่จำเป็นต้องเยอะ แต่กลับทำให้บรรยากาศหนังหนักแน่นขึ้นอย่างน่าประหลาดใจ ผมชอบวิธีที่เธอใช้สายตาและภาษากายสื่ออารมณ์ ทำให้ตัวละครที่ดูเหมือนไม่ได้เป็นตัวเอกกลับโดดเด่นขึ้นมา อีกอย่างที่ชอบคือการเลือกบทที่หลากหลาย ไม่ยึดติดกับประเภทใดประเภทหนึ่งเลย ความสามารถในการปรับโทนจากหนังผีไปสู่ดราม่าครอบครัวหรือคอเมดี้ทำให้เธอดูมีมิติ เห็นได้ชัดว่าเธอไม่ได้แค่มาเป็นหน้าตาเท่านั้นแต่เข้าไปช่วยยกระดับงานสร้าง ฉากเล็ก ๆ บางฉากกลายเป็นสิ่งที่แฟน ๆ เอาไปพูดต่อกัน ทำให้ผลงานหลายชิ้นยังถูกพูดถึงมาจนถึงวันนี้