Chapter 1 'Ang Magkasaliwang Tsinelas'

Malamig ang simoy ng hangin ang dumarampi sa aking balat habang inilalagay ko ang mga paninda sa aking maliit na katiron. Laman niyon ang mga paninda, mga pakete ng sigarilyo, bote ng tubig, at mga siomai na inihanda ko kagabi pa. Sa labas ng paradahan ng mga jeep sa gitna ng lungsod, doon ako pumupuwesto para tiyak ang aking benta. Bagama't pinalalayas ng mga enforcer ng MMDA at minsan naman ay ng kapwa vendor na mga suwapang at balahura sa iba, ay nakikipagsapalaran pa rin ako para kumita dahil ako ang bumubuhay sa lasinggero at sugarol kong ama.

Ako si Abigail Santos, isang out-of-school youth. Tama, hindi ko na natapos ang huling taon ko sa high school dahil sa mga hindi naiiwasang pangyayari. Sa ngayon, ako ay bente anyos na at nabubuhay sa sariling pagsisikap para maitawid ang araw-araw naming buhay mag-ama. Tuwing umaga ay sinisikap kong pumuwesto sa terminal nang maaga para makabenta rin nang maaga. Ang mga bantay sa kalsada ay alas otso pa ang duty, habang ang ibang vendor naman, dahil nagpapaabot ng gabi, ay tanghali na rin nagpupunta. Kaya sinasamantala ko ang pagkakataon at inaabangan ko ang mga pasaherong maaga ang mga pasok. kaya naman bago pa man ako pagkaisahan o kutungan ng traffic enforcer na kupal, ay nakarami na ako ng benta. Palayasin man nila ako, kahit papaano, may benta na.

“Siomai! Siomai kayo diyan, lima bente lang mas marami kumpara sa iba na pat lamang mas masarap at mas malasa pa at niluto ng may pagmamahal." Yan ang madalas kong sigaw para makatawag ng pansin sa mga pasaherong bumababa ng tricycle para pumila sa mga jeep.

“Tubig at sigarilyo nga, Miss,” sabi ng isang lalaking nakapila na sa terminal, kaya siyempre, agad naman akong tumatakbo para ihatid ang order nito.

"Sige, bosing, magkano ang pera mo?" tanong ko para mabitbit ko na ang sukli para isang takbuhan na lang. Hindi ko naman kase maaaring igitna ang kariton. Ang pasahero naman ay ayaw umalis sa pila.

"Singkuwenta." sagot ng lalaki. Maliksing akong kumuha ng panukli  at halos patakbong binibit ang isang mineral water at dalawang stick ng Marlboro Lights na binibili nito. 

Ganito na ang eksena ng araw-araw kong buhay, sa tanghali ay lilipat ako sa plaza para malilim kahit papaano at sa hapon ay lilipat naman ako sa tapat ng eskuwela. Limang taon na mula nang mamatay ang aking ina dahil sa sakit na hindi nakayang pagalingin ng albularyo. Walang kaming sapat na pera noon para dalhin ang Inay sa isang espesyalista. Mula noon, naging responsibilidad ko nang maghanapbuhay at buhayin ang sarili ko at ang aking ama, si Dencio Santos, isang lalaking dating mekaniko na naging adik sa sugal, naging sugapa pa sa alak matapos mawala ang asawa niya. Hindi man lamang nito naisip noon na may anak itong babae na kailangan ng kalinga niya.

“Mahal na mahal kita, anak. Bibigyan kita ng magandang buhay, pangako,” palagi kong naaalala ang mga katagang iyon, iyon na lamang kase ang naaalala kong magandang sinabi sa akin ng Itay. Sa kasalukuyan kasi, kung hindi mura, sigaw at pagwawala at gulo ang dala nito sa akin.

Sa tuwing uuwi galing sa casino ang tatay ko, kung hindi lasing, mainit ang ulo dahil talo ang taya. Noon pa sinasabi ng mga kumpare nito na kapitbahay nila na baka malas ito sa sugal, kaya tigilan na ang pagbabakasakali. Kaso, tuwing matino ang ama niya, palagi nitong sinasabi na makajackpot lang daw ito ng isang malaking panalo ay titigil na. Sabi pa ng tatay ko ay para raw iyon sa kanila. Ngunit ang kamalasan ng Itay ay nagpatuloy sa loob ng dalawang taon. Naging lalong kalbaryo ang buhay ko sa paglilindi ng ama.

"Abby, naku, bilis, yung tatay mo nasobsob sa kanto pagbaba ng jeep. Nandun, pinagtutulungan nina Berto at Samuel na akayin, kaso mukhang talo na naman ang tatay mo, kaya ayun, naghamon na naman ng away. Si Berto pa naman ang natiyempuhan." Sigaw ni Rita mula sa labas. Si Rita ay kapitbahay namin, anak ng may-ari ng ihawan sa lugar namin.

"Ano? Na naman. Anak ng pating naman, baka masaktan nito si Berto, patulan na namang ng adik na yun." Nakaramdam na naman ako ng inis sa sitwasyon. Pagod ka na sa paglalako, tapos may tatay pang pasaway.

"Kaya nga, puntahan mo na roon. Pinatawag ko na rin si Kagawad kung sakaling gumawa na naman ng gulo ang tatay mo," sabi ni Rita.

"Sige, Rita, maraming salamat." Saka mabilis akong tumakbo sa kanto, suot ang magkabilang pares na tsinelas na parehas pang kaliwa. Wala akong pakialam, mga siraulo ang mga tambay sa kanto lalo na si Bertong adik, kapag may karga ito wala itong iginagalang kaya baka mapikon sa tatay ko tulad dati at baka mapahamak na naman kaming mag ama. Sa kamalasan naman kasi, kahit adikto si Berto, may pulis itong ama at ninong, kaya nga malakas ang loob manapak na lang kahit anong oras. Samantala, kami ni Itay, ligaw na pusa lang sa lugar na yun, wala pa kahit isang kamag-anak. 

"Hoy, Berto. Huwag mo nang patulan si Mang Dencio, alam mo namang lasing na lasing eh," sabi ni Samuel, ngunit hindi naman nagawang makalapit kay Berto dahil takot na naman dito.

"Eh, gago itong matandang ito eh, pati ako kinukursunada eh. Puta! Pati ako ay gustong talunin. Gigripuhn ko talaga ito," sabi ni Berto.  

Halos madapa pa ako; makarating lang agad sa kanto. Malayo rin kase ang labasan mula sa amin. Eskinita ang daan patungo sa amin, at dahil nga relocation area, halos dikit-dikit ang mga bahay, at ang tapat mo ay tapat din nila. Ang ingay mo, dinig nila. Pati ang baho mo, dinig kahit sa ikalimang bahay pa. Inabutan ko nga ang tatay ko na maingay na nag-aamok sa kalsada habang si Berto nga ay nakaamba na ang kamay, hawak ang tatay niya sa kuwelyo, ang kamao ay nababalutan ng T-shirt na malamang ay hinubad nito at handa nang patulan ang tatay ko.

"Berto, huwag!" malakas kong sigaw para awatin ito. Tumingin ito sa gawi ko nang  sumigaw ako. Hinihingal pa ako habang hawak ang dibdib sa pagod. "Berto, tatay ko 'yan, kaya sige na, pagpasesyahan mo na lang." Nakita niyang nanlaki ang mga mata ng kumag. Sinipat pa nga ako mula ulo hanggang paa.

Alam ko, n*******n na naman ang loko sa hitsura ko. Paano naman kase dahil nga nagmamadali ako at nataranta na, napatakbo na ako kahit nakasuot lang ako ng pang-bahay. Tapos magkaiba pala ang kulay ang tsinelas ko. Nakita kong parang nagningning ang mapupungay na mata ni Berto dahil sa lakas ng amats at namula ang pisnge nito. Sabi ko sa sarili ko, "Bingo! naglibog na naman ang gagu!"