Anong Mga Pelikula Ang May Plot Na Kahawig Ng Erehe?

Kapag ang mga pelikula ay nagsasalita tungkol sa mga ideya na lumalampas sa tradisyonal na pananaw, madalas na umaangat ang isyu ng erehe. Sa mga kwento kung saan may mga tauhan na nagtatangkang isipin ang labas ng kahon—halimbawa, sa mga sci-fi o fantasy na genre—inaasahang may mga simbolo ng pag-aaklas o pagtutol. Isang magandang halimbawa nito ay ang ‘The Matrix’ kung saan ang mga karakter ay nagtanong sa mismong katotohanan ng kanilang mundo. Laging may mga eksena na nagpapakita ng mga pilosopikal na katanungan kung ano ang totoo kumpara sa kung ano ang itinuturo ng lipunan. Ang uri ng pagtatanghal na ito ay madalas na nakaukit sa isipan ng mga manonood, na nagiging pabago-bagong pag-iisip tungkol sa kanilang sariling pananaw sa mundo. Bukod pa rito, tingnan ang classic na ‘Fight Club’, kung saan ang pangunahing tauhan ay umangat sa sistema ng pagkilala sa sarili sa pamamagitan ng pag-deconstruct ng kanyang pagkatao. Ang pag-embrace ng erehe dito ay naging simbolo ng pagbabagsak ng pagkaka-bihag sa materyalismo at mga pamantayan ng lipunan. Sa pamamagitan ng mapaghimagsik na simbolismo, ang mga pelikulang ito ay nagbigay inspirasyon sa mga tao na huwag matakot sa pagsasaayos ng kanilang mga paniniwala. Kilala ang mga ganitong kwento sa pag-uudyok ng mga debate at talakayan, kung saan ang mga manonood ay hinihimok na suriin ang kanilang sariling mga paniniwala at kung paano sila hinuhubog ng lipunan. Sa kabuuan, ang pagkakaiba-iba ng mga sitwasyon kung saan lumalabas ang erehe sa mga pelikula ay nagpapakita ng mas malalim na pagnanais ng mga tao na suriin at tuklasin ang kanilang mga paniniwala, na kadalasang humahantong sa mga nakabubuong katanungan na umuugong sa ating mga isip. Kung sakaling mapanood ang mga pelikula na ito, naiwan ka na hindi lang nag-enjoy kundi naiwan din sa pag-iisip. Ang ganitong pamamaraan ng storytelling ay tiyak na isang mahalagang bahagi ng sining ng pelikula na patuloy na tumuturo sa atin ng mga aral mula sa ating nakaraan, kasalukuyan, at hinaharap.

May mga pelikula na talagang nakakaakit sa iexplore ng mga tunog ng hayop. Isang magandang halimbawa ay ang 'The Lion King'. Ang soundtrack nitong musical ay puno ng mga tunog ng mga hayop na tunay na nagpaparamdam sa iyo ng kung saan ka man naroroon. Ang mga awitin tulad ng 'Circle of Life' ay isang magandang pagkakatugma ng mga tunog ng mga leon at iba pang mga hayop sa savanna. Hindi lamang ito tungkol sa musika kundi sa kung paano ito nagdadala sa kwento. Minsan, ang tunog ng mga hayop ay tila nagiging mas buhay pa, lalo na kapag may karamay na visuals ng kanilang mga paggalaw. Sa mga ganitong pelikula, ang tunog ay nagiging extension ng naratibo, nagbibigay ng mas malalim na koneksyon sa mga manonood.  Bukod dito, ang 'Zootopia' ay isa ring magandang halimbawa. Dito, ang bawat hayop ay may kanya-kanyang tunog, na sinamahan ng sari-saring karakter at mga kwento. Ang mga tunog na ipinapakita sa film na ito ay talagang nakakaaliw, mula sa mga pusa na kumakain ng sushi hanggang sa mga asong naglalaro. Ang ganitong uri ng presentasyon ay mas nakakatuwa dahil lumilipat ang mga tunog mula sa realism patungo sa mas abstract at cartoonish na paraan, na talagang nagiging highlight ng buong karanasan. Kaya talaga, ibang lebel ang epekto ng mga tunog na ito pagdating sa storytelling sa mga animated films!

Kapag binanggit ang tema ng 'nanaman o na naman', agad akong naaalala ang 'Edge of Tomorrow'. Ang pelikulang ito ay pumapaloob sa konsepto ng time loop kung saan ang protagonist na si Major William Cage, na ginampanan ni Tom Cruise, ay patuloy na namamatay sa isang labanan at nakuha ang kakayahang bumalik sa puntos bago siya namatay tuwing magkakaroon ng tagumpay. Talagang nakakabighani ang pag-unlad ng karakter niya bilang natututo siya mula sa kanyang mga pagkakamali, at habang nagiging mas angkop siya sa labanan, lumalabas din ang kanyang mga emosyon hinggil sa kanyang sitwasyon. Ang mga eksena na pare-pareho ang pagkamatay at pagkabuhay ay talagang nagbibigay-diin sa pagka-bored ng buhay ni Cage, na tila isang mas madilim at mas nakakatakot na bersyon ng tradisyunal na ‘nanaman’ na tema. Isang iba pang mahusay na halimbawa ay ang 'Happy Death Day', na pinagsasama ang horror at comedy na elemento sa isang malikhain at masayang paraan. Dito, ang pangunahing tauhan na si Tree Gelbman ay nakakaranas ng araw ng kanyang kamatayan ulit at ulit. Ang bawat bersyon ng kanyang pagkamatay ay nagpapakita hindi lamang ng takot kundi pati na rin ng kanyang paglalakbay tungo sa pagtanggap at pagbabago. Ang tema ng 'nanaman' sa isang nakakatawang paraan ay talagang nakakaaliw, at pinapakita nito ang kahalagahan ng mga desisyon at ang pag-unlad ng karakter -- dahil sa bawat ulit, mas nakikilala niya ang kanyang sarili at ang mga tao sa paligid niya. Sa wakas, dapat mong tingnan ang 'Groundhog Day'. Ang classic na pelikulang ito ay bumabalot din sa ideya ng 'nanaman' sa isang mas romantikong balangkas kung saan ang tao na si Phil Connors, na ginampanan ni Bill Murray, ay nakakulong sa isang siklo ng araw na paulit-ulit na nagiging daan upang siya ay matutong maging mas mabuting tao. Ang pag-usad mula sa kanyang egoist na pagkatao patungo sa pagtulong sa iba at sa kanyang pag-ibig sa isang babae ay talagang napaka-timeless at hanapbuhay na tema. Ang 'Groundhog Day' ay nagbigay buhay mula sa konsepto ng pabalik-balik, na nag-uudyok sa atin na pag-isipan ang mga maliliit na desisyon at ang mga epekto nito sa ating mga buhay. Sa huli, talagang nakakatuwang isipin kung paano ang mga pelikulang ito ay naglalarawan sa pagkakapareho sa iba’t ibang konteksto!

Sa maraming uri ng kwentong umiikot sa anime at komiks, may mga karakter na lumalampas sa karaniwan at nagiging mga erehe sa kanilang sariling mga mundo. Isang halimbawa na tumatak sa akin ay si 'Lelouch Lamperouge' mula sa 'Code Geass'. Ang kanyang boses at mga desisyon ay hindi lamang nagbigay-diin sa kanyang mga layunin, kundi nagbigay inspirasyon din sa mga tao sa paligid niya upang magtanong at mag-query sa mga umiiral na sistema. Ang kanyang mga estratehiya at manipulations ay walang alinlangan na nagpapakita ng isang kakaibang pananaw sa moralidad na kadalasang hindi tinatanggap. Kaya, sa akin, siya ay isang uri ng erehe ay dahil sa kung paano niya sinubukan baguhin ang mundo sa paligid niya sa kabila ng mga masalimuot na hamon. Isang karakter din na tumalon sa aking isipan ay si 'Shōya Ishida' mula sa 'A Silent Voice'. Ang kanyang paglalakbay mula sa pagiging isang bully hanggang sa pagtanggap sa kanyang pagkakamali ay talagang makabago. Sa kanyang mga aksyon, walang duda na siya ay nakikibaka sa mga pamantayan ng lipunan tungkol sa tamang asal. Ang kanyang pagnanais na ayusin ang kanyang mga pagkakamali sa kabila ng mga paghatol mula sa ibang tao ay nagpapakita ng isang uri ng pagbabangon at pagsalungat na makikita lamang sa mga karakter na tinatawag na erehe. Ang kanyang kwento ay nagsisilbing mahalagang aral na ang pag-unawa at pagtanggap ay maaaring bumilog mula sa pakikibaka. Tinatangkilik ko rin si 'Light Yagami' mula sa 'Death Note'. Siya ay isang halimbawa ng ng isang erehe sa mundo ng shonen anime. Ang kanyang ideya na hawakan ang kapangyarihan ng 'Death Note' upang dalhin ang hustisya, kahit na ang kanyang mga layunin ay tila tama, ay hindi maiiwasang magdulot ng epekto sa moral at etikal na aspekto ng kanyang pagkatao. Ang kanyang pag-aaway laban sa sistema at pagbibigay sa kanyang sarili ng papel ng Diyos, sa aking pananaw, ay nagpapakita ng paminsan-minsan na paglihis mula sa mga tradisyunal na inaasahan ng lipunan.

Isang araw sa isang coffee shop, napansin ko ang mga tao na tila nagmuni-muni sa kanilang mga buhay. Dumating ang paksa ng mga pelikulang may temang isa-isa, at kaagad na sumagi sa isip ko ang 'A Clockwork Orange', isang obra ni Stanley Kubrick. Ang pelikulang ito ay nakatuon sa paglalakbay ng isang batang delinquent na nagngangalang Alex. Ang kanyang buhay ay puno ng kaguluhan at karahasan, ngunit sa likod ng malupit na pagsisisi, may malalim na tanong tungkol sa kalayaan at kalikasan ng tao. Sa kanyang paglalakbay, tinitingnan natin hindi lamang ang kanyang mga aksyon kundi ang mga pagbabago at mga desisyong kanyang pinagdaraanan, na talagang umiinog sa pundasyon ng pagkatao. Isa pa na nakakaakit ay ang 'Eternal Sunshine of the Spotless Mind'. Ang kwento ay tungkol sa isang mag-asawa na nagdesisyong burahin ang mga alaala nila sa isa’t isa matapos ang masakit na paghihiwalay. Maganda ang pagkakasulat at sa bawat hakbang ng kanilang pag-uusap, ipinapakita nito ang kahalagahan ng mga alaala sa ating pagkatao. Ang mga sandaling ito na kariwasan at sakit ay nagbibigay ng mas malalim na pagtingin sa ating mga relasyon at ang mga pasyang kinakaharap natin; talagang napaka-nakakaantig at nakaka-inspire. Kapag nag-iisip ako ng mga pampasiglang pelikula, hindi ko maaakalang hindi banggitin ang 'The Butterfly Effect'. Ang pelikulang ito ay nagbibigay-diin sa ideya na ang mga maliit na desisyon ay nagdadala ng malalaking pagbabago sa hinaharap. Sa pamamagitan ng kakaibang kakayahan ng pangunahing tauhan na makabalik sa kanyang nakaraan at baguhin ang ilang mga pangyayari, tinitingnan natin ang mga epekto ng mga aksyon at kung paano nito nahuhubog ang ating landas. Isa itong magandang pagkatuto tungkol sa responsibilidad natin sa ating desisyon, at kung paano ang iba't ibang mga alternatibong landas ay maaaring bumuo ng bagong katotohanan para sa taong iyon.

Naku, medyo mahirap bigkasin na may iisang taong sumulat ng ‘‘nobelang Erehe’’ dahil hindi malinaw kung alin talaga ang tinutukoy—may ilang akda sa pandaigdigang panitikan na gumagamit ng salitang ‘heretic’ o ‘heresiya’ sa pamagat o tema. Ako mismo, kapag narinig ko ang tanong na ito, iniisip ko agad ang mga kilalang nobelang tumatalakay sa heresiya—hindi lang sa relihiyon kundi sa pag-aalangan sa itinatag na sistema: mga akdang tulad ng ‘‘The Name of the Rose’’ ni Umberto Eco at ‘‘Silence’’ ni Shūsaku Endō. Ang dalawang ito, kahit magkakaiba ang kuwento, pareho silang nakatuon sa tensiyon sa pagitan ng pananampalataya at katwiran, at paano pinoprotektahan o pinalalaganap ng mga institusyon ang kanilang doktrina. Kung ang tinutukoy mo naman ay isang lokal o indie na pamagat na ‘‘Erehe’’, posibleng isang mas maliit na publikasyon o bagong nobela na hindi pa masyadong sumisikat sa malawakang talaan. Sa pangkalahatan, ang tema ng mga nobelang naglalaman ng ideya ng ‘‘erehe’’ ay pansarili at panlipunang pag-aalsa: pakikibaka ng indibidwal laban sa awtoridad, paghahanap ng katotohanan kahit na ito’y mapanganib, at mga implikasyon ng paglayo sa nakasanayang paniniwala. Sa huli, ako ay naniniwala na ang ‘‘erehe’’ bilang tema ay palaging nagbibigay-diin sa moral na ambivalensya at sa konsekwensiya ng pagiging kakaiba—at iyon ang pinakainteresting na bahagi para sa akin.

Sobrang nakaka-excite kapag tiningnan ko ang adaptasyon ng ‘Erehe’ laban sa nobela, kasi kitang-kita agad ang mga limitasyon at kalakasan ng bawat medium. Sa nobela, madalas ako’y nalulubog sa loob ng ulo ng mga karakter — internal monologue, detalyadong background, at dahan-dahang pagbuo ng tensiyon. Halimbawa, ang mga nuance ng motibasyon ng bida sa pahina ay pwedeng magtagal ng ilang kabanata; sa adaptasyon, kadalasan pinipili nilang paikliin iyon para hindi bumagal ang pacing. Sa kabilang banda, ang adaptasyon naman ang nagbibigay ng visual at auditory na lakas: soundtrack, acting, kulay, at cinematography na nagdadala ng emosyon nang direkta. Nakakatuwang makita kung paano binigyang-buhay ang simbolismo na minsan mahirap ipakita sa salita, pero may mga eksena rin na nawawala dahil sa runtime o sa ideya ng direktor. Personal, minsan nasasaktan ako kapag tinanggal ang paborito kong subplot, pero pumapabor naman ako kapag may bagong eksena na nagbigay ng sariwang pananaw. Sa huli, ang nobela ang nagbibigay ng malalim na espasyo para magmuni-muni, habang ang adaptasyon ang nagiging mabilis at madamdaming karanasan — pareho silang mahalaga, magkaibang paraan lang ng pag-uwi sa parehong mundo.

Isang pelikula na talagang tumatatak sa akin ay ang 'The Mango Tree', na may temang puno ng pamilya at koneksyon. Ang kwento ay umiikot sa isang batang lalaki na lumaki sa ilalim ng isang puno ng mangga, at ang simbolismo ng puno ay napakalawak. Ipinapakita nito kung paanong ang mga alaala at mga karanasan ay nakaugat sa ating pagkatao. Sa kanyang paglalakbay, kay dami niyang natutunan mula sa kanyang mga magulang at mga tao sa paligid niya, at sa bawat tagpo, nasusubok ang kanyang pagkatao at mga halaga. Isa itong magandang pagmumuni-muni kung anong papel ang ginagampanan ng mga ugat sa ating buhay na parang ugat ng puno na makikita sa mangga. Kakaiba ang mga eksena, at ang cinematography ay napakaganda, kaya talagang nadarama ko ang bawat emosyon na ipinakita.

Bawat lumilipas na taon, isang bagong henerasyon ng mga pelikula ang naglalabasan, at isa sa mga karaniwang tema na tumutukoy sa romantikong karanasan ay ang 'alam mo ba na hindi kita magugustuhan?' Naalala ko ang napanood kong pelikula na '10 Things I Hate About You', isang modernong bersyon ng Shakespeare's 'The Taming of the Shrew'. Dito, ang protagonista na si Kat Stratford ay tila hindi interesado sa mga lalaki, lalo pa't hindi siya ang tipikal na babae na mahilig sa mga romantikong laban. Pero, nagbago ang lahat nang pumasok si Patrick, na nakitang hindi siya natatakot na lapitan siya. Ang kanilang pag-uusap at pagkakaiba ng opinyon ay nagpapakita kung paano nagiging mas kumplikado ang mga damdamin sa kabila ng mga paunang pahayag na hindi sila magkakasundo. Kahit na hindi ito isang pelikulang kasing sikat ng iba, Minsan ito ang naging isa sa mga paborito ko dahil sa witty na dialog at poetics ng emosyon sa pagitan ng mga karakter. Makikita mo talaga na walang sinuman ang makakaalam kung ano ang mangyayari sa buhay pag-ibig. Tila, sa kabila ng mga opinyon at paunang karanasan ng isa't isa, ang mga puso ay tila may sariling plano. Kung sinuman ang kaya nating isipin na hindi natin magugustuhan, iyon pa ang tao na magpapabago sa ating pananaw. Bilang pangwakas, masayang isipin na minsan, ang pagdududa at pag-aalinlangan ay nagiging simula ng isang magandang kwento. Isa pa, ang pelikula na 'To All the Boys I've Loved Before' ay sumasalamin sa sitwasyong ito, kung saan ang protagonist na si Lara Jean ay nagtataglay ng lihim na pag-ibig kay Peter, at akala niya hindi ito magiging posible. Sapagkat ang pag-explore ng pag-ibig ay puno ng surprises, talagang nakakatuwang magmuni-muni sa mga pelikulang mayroon tayong natutunan mula sa kanila.

Pumipintig sa akin ang ideya na ang elehiya ay madalas makita sa pelikula dahil ito ang musika ng pag-alala — hindi lang ng mga karakter kundi ng mga manonood mismo. Minsan parang nakikita ko ang direktor na naghahabi ng eksena para mag-iwan ng bakas: isang slow pan sa lumang litrato, isang score na tumitigil sa hating-gabi, at isang close-up na nagpapakita ng tumitigil na paghinga ng isang mundo na dati nating kilala. Ang elegy, sa pelikula, ay hindi lang tungkol sa pagkawala; tungkol ito sa pagbibigay hugis sa damdamin kapag wala na ang isang bagay o tao. Dahil doon, madali itong mag-strike ng malalim na tugon ng empatiya at nostalgia sa mga manonood. Personal, natuto akong pahalagahan ang elehiya nang mapanood ko ang ‘Grave of the Fireflies’ — yung paraan ng mga huling minuto na tila isang epistola sa pagiging tao. Hindi lang elegy ang naghahatid ng lungkot; nagbubukas din ito ng espasyo para sa pagmuni-muni at pagkilala sa kahalagahan ng mga simpleng sandali. Dahil sa kakayahan nitong gawing estetiko ang kalungkutan, nagiging memorable ang pelikula: hindi mo lang naaalala ang plot, naaalala mo kung ano ang naramdaman mo habang nanonood. Bukod sa emosyonal na epekto, practical din ang dahilan: ang elehiya ay mahusay sa pag-wrap up ng mga tema at character arc nang hindi kailangang magbigay ng sobrang salitang eksplanasyon. Sa isang pelikula, minsan mas epektibo ang isang tahimik na montage o isang melankolikong tema kaysa sa mahabang dialogue. Para sa akin, kapag nag-work ang elehiya, tumitigil ang oras ng pelikula at kasabay nito, tumitigil din ang mundo ko nang sandali — at iyon ang isa sa mga dahilan kung bakit paulit-ulit kong hinahanap ang ganitong uri ng pelikula.