Paano Nakakaapekto Ang Medya Sa Kultura Ng Mga Pilipino?

May isang kwento akong laging iniisip tuwing sumisikat at lumulubog ang araw—hindi lang dahil maganda ang tanawin, kundi dahil nagpapakita ito ng aral na paulit-ulit na binabalik sa atin ng alamat. Bilang isang taong mahilig magmuni-muni sa gabi habang nagkakape, nakikita ko sa 'Alamat ng Araw at Gabi' ang malaking leksyon tungkol sa balanse: hindi pwedeng puro liwanag o puro dilim lang, kailangan ng dalawa para gumana ang mundo. Kapag ang isang bahagi ay nanaig sa sobra-sobrang pagmamay-ari o inggit, may nangyayaring hiwa o paghihiwalay—parang sa kwento na nagkaroon ng away at pagkakalayo ng mga elemento. Bukod diyan, tinuruan ako ng alamat na respetuhin ang natural na ritmo ng pagbabago. Ang araw at gabi ay hindi kalaban; magkatuwang sila sa mas malaking siklo. Madalas kong gamitin ang aral na ito sa buhay ko—kapag hyper ako sa trabaho o sobra sa lakas, pinipilit kong huminto at magpahinga, at kapag tahimik naman, sinusubukan kong pumasok sa aksyon. Sa huli, ang pinaka-malalim na natutunan ko: huwag hayaang ang ego o takot ang magdikta kung kailan tayo magningning o magtahimik, kasi sa pagitan ng dalawang iyon nabubuo ang tunay na daigdig.

Tumitigil talaga ang mundo tuwing tumunog yung chorus sa kumbento—ganito ko naramdaman nang unang makita ko ang eksenang iyon. Sa palagay ko, ang soundtrack na ginamit ay malapit sa estilong Gregorian chant: mababaw ang ornamentation, naka-Latin na linya na inuulit, at napakalaking reverb na nagpapalawak ng boses sa loob ng simulaang espasyo. Bilang isang tagahanga na mahilig sa liturgical music, mapapansin mo agad ang pulso na hindi regular—hindi parang pop beat, kundi pulso ng hininga at dasal. May organ-like pads sa background at subtle na string drones na nagbibigay ng tension. Sa maraming serye, ganito ang ginagawa ng mga kompositor kapag gusto nilang iparamdam ang banal at mapanganib na kombinasyon: halo ng choir at ambient electronics, na parang lumulutang sa pagitan ng sinauna at modernong tunog. Sa pangkalahatan, hindi ito isang pop song na nilagay lang; mas mukhang orihinal na choral piece na ginawa para sa eksena, o isang reinterpretation ng tradisyonal na himno na nilapatan ng modernong produksyon. Sa akin, nagtrabaho ito dahil binigyan nito ng ganap na dimensyon ang kumbento—mysterious, solemn, at nakakahawa ang espiritu nito.

Ang ganda ng tanong mo! Una kong naisip ang 'Noli Me Tangere' ni Jose Rizal—hindi lang ito nobela, kundi rebolusyonaryong manifesto na nagpakawala ng diwa ng kalayaan. Ang bawat kabanata parang suntok sa sikmura ng kolonyalismo, lalo na sa paglalarawan kay Padre Damaso at Elias. Pero wag nating kalimutan si Francisco Balagtas at ang Florante at Laura—epikong nagpakita ng ganda ng berso habang nagtatago ng matalas na social commentary. Ang galing diba? Parehong klasiko, pero ibang-iba ang dating: isa’y realistang kritika, isa’y allegoryang puno ng simbolismo.

Nakakatuwa kapag napag-uusapan ang panghalip panao dahil parang nagiging mas personal ang wika — talagang tumutukoy sa tao, hindi sa bagay. Madalas kong gamitin 'ako', 'ikaw', o 'siya' kapag nagte-text sa tropa o kapag sinusulat ko ang isang maikling fanfic na puno ng dialogue. Sa madaling salita, ang panghalip panao ang pumapalit sa pangalan ng tao: halimbawa, imbis na sabihing 'Maria ay kumain', puwede mong sabihing 'Siya ay kumain.' May iba't ibang anyo rin ito depende sa gamit: nominative (ako, ikaw/ka, siya, kami/tayo, kayo, sila), genitive o possessive (ko, mo, niya, namin/natin, ninyo, nila), at oblique (akin, iyo, kaniya, atin, inyo, kanila). May isa pang aspektong laging nagpapagulo sa akin dati — ang inclusive at exclusive na 'tayo' at 'kami'. 'Tayo' ay kasama ang kausap, habang ang 'kami' ay hindi kasama ang kausap. Halimbawa: 'Tayo na sa sine' (kasama ka), vs. 'Kami na sa sine' (hindi kasama ang kausap). Simple pero madalas magkamali lalo na kapag nagte-text nang mabilis. Samantalang ang panghalip pamatlig naman ay ginagamit para tumuro o magpahiwatig ng lugar o bagay — mga salitang gaya ng 'ito', 'iyan', at 'iyon'. Kung sasabihin mong 'Ito ang libro ko,' tinutukoy mo ang bagay na malapit sa'yo; kung 'Iyon ang bahay nila,' malayo ang tinutukoy. Ang pangunahing pagkakaiba: ang panao ay pumapalit sa tao; ang pamatlig ay tumuturo sa bagay o lugar. Madalas kong ipaliwanag ito sa mga kaibigan gamit ang aktwal na bagay dahil mas mabilis silang maka-relate kapag may visual cue, at mas madali ring hindi magkamali sa paggamit.

Kapag nagmumuni-muni ako tungkol sa mitolohiya, isa sa mga bagay na agad na pumapasok sa isip ko ay ang kahalagahan ng mga aral at simbolismo na nakaangkla sa mga kwento. Halimbawa, ang kwentong 'Icarus at Daedalus' ay nagdadala ng temang 'ang labis na ambisyon ay nagdadala sa kapahamakan'. Ang kwento ay nakatuon sa pagsusumikap ni Icarus na lumipad ng mas mataas sa kanyang inaasahan, sa kabila ng babala ng kanyang ama na si Daedalus. Ang pagsuway ni Icarus sa mga bilin ng nakatatanda ay nagsisilbing paalala na may mga hangganan ang ating mga ambisyon, at ang pagtawid dito ay maaaring magdulot ng masamang kahihinatnan. Sa konteksto ng modernong panahon, ito ay lalo pang mahuhugot sa mga kabataan na madalas ay nagiging sobrang ambisyoso sa mga pangarap na nagiging dahilan ng pagkabigo. Isang tema na kapansin-pansin din sa mga kwentong mitolohiya ay ang pakikibaka ng mga karakter sa kanilang sariling mga pagkakamali. Halimbawa, sa kwentong 'Prometheus', ang tema ng sakripisyo at paghihirap para sa mas mataas na layunin ay tampok. Dinala ni Prometheus ang apoy sa mga tao bilang simbolo ng kaalaman at sibilisasyon, ngunit ito ay nagdulot ng matinding parusa sa kanya mula kay Zeus. Dito, makikita ang ideya na ang mga gawaing makatawid ay hindi laging nagdadala ng papuri; may kasamang kapalit. Tila may pagkakatulad ito sa mga modernong kwento kung saan ang mga tao ay madalas na nahaharap sa mga pasya na may malalim na kahulugan at mga posibleng epekto sa kanilang buhay. Sa kabuuan, ang mitolohiya ay hindi lamang mga kwento kundi mga salamin ng ating mga pangarap, pagkakamali, at totoong kalagayan bilang tao. Ang mga tema nito ay masalimuot at nagbibigay inspirasyon, nagbibigay-diin sa mga aral na maaaring ilapat sa ating mga buhay. Minsan, ang pagninilay-nilay sa mga kwentong ito ay tila paglalakbay sa ating mga sarili, kaya’t hindi kailanman mawawalan ng halaga ang mga mitolohiya sa ating mundo.

Isang hindi malilimutan na aspeto ng kulturang Pilipino ay ang mga kwentong aswang na nagbibigay-buhay sa mga lumang alamat at mga kasaysayan. Isa sa mga pinakasikat na kwento ay tungkol sa ‘aswang’ na kumakatawan sa mga nilalang na may kakayahang magbago ng anyo, kadalasang itinatampok na lumilipad sa gabi upang manghuthot ng dugo ng mga nakakatulog. Mahirap kalimutan ang kwento ng ‘aswang’ sa Balete Drive, kung saan sinasabing may mga tao na nakakaranas ng hindi maipaliwanag na takot habang nagmamaneho sa lugar na ito, na pinaniniwalaang tahanan ng isang aswang. Ang mga kwentong ito ay tila umaabot sa ating mga ugat, kasali ang mga pag-uusap sa mga kabataan na nagkukuwento sa mga gabi ng tag-init habang nakaupo sa ilalim ng mga bituin. Kailangan talagang maging maingat, lalo na kapag ang mga kwentong ito ay nagiging dahilan para magtakip ng mga ilaw sa gabi! Pagkatapos, meron din tayong ‘Manananggal,’ na kadalasang inilalarawan na isang babae na may kakayahang hatiin ang kanyang katawan sa itaas at ibaba. Talagang nakakabighani ang kanyang kwento sapagkat ito’y nagsilbing bantayog ng pambihirang takot. Ang kanyang pagkatao at ang kanyang sinisipsip na ugali ay nagpalalim lamang ng ating pagkatakot habang hindi natin namamalayan na tayo palang mga tao ay kadalasang nahuhumaling sa mga kwentong ganito. Palagi ko ring naiisip kung gaano kahirap makahanap ng pahinga sa kagandahan ng ilalim ng buwan sa harap ng mga kwentong ito sa ating pamumuhay. Ang mga kwentong ito ay patuloy na nagbibigay sa atin ng aral tungkol sa ating mga sariling takot at hangarin, kaya kahit pa ito’y tila kabaliwan, isang paraan ito upang maipahayag ang ating pagkamakatao. Kung titingnan ang mas matatandang salin kami sa ibang bahagi ng Pilipinas, tiyak na may mga ibang nilalang silang pinaniniwalaang mas kakaiba tulad ng ‘Tiyanak’ na pinalabas sa mga pelikula at shows noong nakaraan, isang nilalang na siyang nagbabalatkayo bilang isang sanggol na nagiging sanhi ng gulo. Ang mga kwentong ito ay talagang maganda para sa aking paboritong mga pelikula at kwento, dahil hindi lang ito nagahatid sa akin ng takot kundi isa rin itong paraan upang maunawaan ang ating kultura at mga pamana. Sa madaling salita, sa bawat kwento ng aswang ay isang pinto papunta sa ating nakaraan, isang paalala na tayo ay bahagi ng mas malawak na tradisyon, kaya't nakakatulong ito na pagsamahin ang mga tao sa isang mas masiglang komunidad.

Nakakabighani ang ideya na ang kapangyarihan ni Rin Okumura ay hindi isang simpleng talento na ipinamana sa kanya tulad ng modang dugo sa kanilang pamilya — kundi isang direktang koneksyon sa mismong demonyong kilala bilang Satan. Sa loob ng mundo ng 'Blue Exorcist', ipinapaliwanag na si Rin ay anak ni Satan at ng isang mortal na si Yuri Egin, kaya ang kanyang kakayahan ay nagmumula sa demonic lineage. Ang sikat na visual sign ng kapangyarihan niya ay ang asul na apoy — iba ito sa ordinaryong apoy dahil ito ay demonic flame na naglalaman ng napakalakas at mapanirang enerhiya. Para pigilan ang mga epekto nito at kontrolin ang puwersa, may espada siyang tinatawag na Kurikara na nagsisilbing selyo: habang nakakadena ang espada, natatago at napipigilan ang demonic essence. May mga sandali na kapag binuksan niya ang Kurikara, lumalabas ang buong lakas ni Satan, at rito lumilitaw ang mga kakaibang pisikal na pagbabago at mga kakayahan tulad ng mabilis na pagregenerate, enhanced strength, at direct manipulation ng demonic flames. Sa personal, naibigan ko kung paano pinagsasama ng kwento ang konektadong mitolohiya, internal na pagkakilanlan, at moral na tension — hindi lang siya basta taong may kapangyarihan kundi isang batang sinusubok kung sino siya sa harap ng ipinamana sa kaniya.

Sa bawat pagtingin ko sa isang kumadori, natatanim sa isip ko ang sining ng pagbabalik-loob at muling pagsilang. Isipin mo, isang simpleng makalikas na nilalang na puno ng optimismo sa gitna ng mga hamon ng buhay. Ang imahinasyon ng mga artista ay hindi nagtatapos sa mga mundo ng kanilang nilikha, kundi pumapasok din sa mga aral na hatid ng kumadori. Kung susuriin ang kanilang pagiging simbolo ng resilience, parang sinasabi nila sa atin na kahit anong putahe ng buhay, sa likod ng mga pagkatalo at pagsusumikap, may pag-asa pa rin na muling bumangon. Maraming artist na ang napukaw ang interes sa paglikha ng art na nagkukwento tungkol sa kakayahang lumaban sa hirap na hatid ng modernong mundo. Madalas ko ring naiisip na ang mga artist na nahuhumaling sa kumadori ay bumuo ng sariling mga kwento o tema tungkol sa kanila. Sa kanilang mga gawa, makikita ang kwentong bumabalot sa mga pagkakaakit ng mga tao sa ilang piraso ng kahoy, na tila ito’y aliado na pinapanday ang kwento ng kanilang mga buhay. Nakikita kong isang napakagandang pagkakataon ito upang ipahayag ang sariling karanasan at emosyon, na maaaring bahagyang naiimpluwensyahan ng mga pinagmulan ng kumadori. Sa huli, ang bawat artist ay tumutokso sa maging inspirasyon na revolusyonaryo sa kanilang mga obra, na puno ng damdamin at palaisipan. Sumasabay ako sa damdaming ito habang nag-eehersisyo akong maging mas makulay sa paglikha. Wala tayong natutunang aral kung hindi natin ito isasagawa sa ating mga tasa, na parang ang kumadori ay isang kwentong naglalakbay mula sa simpleng anyo patungo sa mas malalim na mensahe. Kaya naman ang mga taong katulad kong mahilig sa sining ay patuloy na humuhubog at bumabalik sa simula—na puno pa rin ng liwanag at kulay. Hanggang sa nalilimbag ang mga talong at pagkukuwentuhan ng kumadori, naiintindihan ko ang halaga ng sining at ang pagkakaugnay-ugnay ng bawat isa sa kanila. Minsan, naiisip ko na paano kung ang bawat kumadori ay may kanya-kanyang sining na ipinapahayag, at dito ako naiinspired na makatuklas ng mga iba’t ibang bersyon ng pagkakaibigang pinapanday sa ating mga kwentong pinagtutulungan. Ang kumadori ay tila isang madilim na daan papunta sa mas maliwanag na kinabukasan, at nakikita kong may tono ng pag-asa ang sining ng bawat artista na bumabalot sa kanya.