Sino Ang May-Akda Ng Ang Alamat Ng Araw At Gabi?

Uy, ang tanong mo ay parang pang-istorya sa akin habang naglalakad sa palengke ng mga libro—masaya pero medyo kumplikado. Ang totoo, ‘Ang Alamat ng Araw at Gabi’ ay isang kuwentong-bayan na maraming salin at bersyon, kaya wala talagang iisang ilustrador na pwedeng ituro bilang ang tanging gumawa ng larawan para dito. Maraming publishers at independent artists ang nag-interpret ng alamat na ito sa kani-kanilang estilo: may mga tradisyunal na linya at watercolor, may mga modernong flat-color digital, at may mga editions na minimal lang ang ilustrasyon. Kung may partikular na edisyong tinitingnan ka, kadalasan makikita ang pangalan ng illustrator sa title page o sa colophon sa likod ng libro. Bilang mambabasa, mas enjoy ako kapag nakita ko kung paano nagkakaiba-iba ang visual na pagpapakahulugan ng parehong kwento—tila bawat ilustrador nagbibigay-buhay sa ibang mood ng alamat. Kaya sa tanong mo, ang pinakamalinaw na sagot: iba-iba ang nag-illustrate, depende sa edisyon at publisher.

Teka, napaka-interesting ng tanong na ito tungkol sa komiks na 'Gabi at Araw' — mukhang may ilan-ilan talagang gawa na gumagamit ng ganitong pamagat kaya medyo kailangan linawin ang konteksto para makuha ang tamang may-akda. Sa pangkalahatan, kapag may komiks na may parehong pamagat, ang pinakamabilis at pinakatiyak na paraan para malaman ang may-akda ay tingnan ang mismong kopya nito: ang cover o ang credits page sa loob ay madalas naglalaman ng pangalan ng manunulat, illustrator, at publisher. Kapag wala kang pisikal na kopya, kadalasan may impormasyon sa likod ng mga online listings (tulad ng page ng seller, opisyal na social media ng publisher, o mga katalogo tulad ng Goodreads) na nagsasabi kung sino ang gumawa at kailan inilathala.

Sa alamat ng araw at gabi, may mga tauhang nagbibigay ng kakaibang kulay at kwento na tumatalakay sa mga pwersa ng kalikasan. Isa sa mga pangunahing tauhan ay si Bathala, ang Makapangyarihang Diyos kung saan lahat ng bagay ay nagmumula. Nagsisilbing tagapaglikha siya, na nagtakda ng mga batas sa kalikasan. Kasama niya si Liwayway, ang personipikasyon ng umaga, na nagdadala ng liwanag at pag-asa tuwing umaga at sumasalamin sa mga pagkakataon na ang lahat ay may posibilidad. Sa kabilang dako, nandiyan si Ulan, na kumakatawan sa mga ulap at nagdadala ng ulan sa mundo, at si Hatinggabi, ang nagpapakita ng dilim at nagpapahina sa mga tao, kundi ito rin ay nagdadala ng kapayapaan. Isang masining na pagsasalaysay ng pakikipagsapalaran at labanan sa pagitan ng liwanag at dilim, na nagpapakita ng kanilang ugnayan at epekto sa ating mga buhay. Marami ring kwento tungkol sa pagsasama at paghihiwalay nina Liwayway at Hatinggabi, na nag-uugat sa kung paano nila naiiba ang kanilang mga tungkulin. Ang kagandahan ng alamat na ito ay hindi lamang nakatuon sa mga tauhan kundi pati na rin sa simbolismong dala ng mga ito. Pinapakita nito na sa kabila ng pag-iral ng dilim ay may liwanag na sumusunod, kaya’t laging nagkakaroon ng pagkakataon sa buhay. Sa ganitong paraan, ang kwentong ito ay nagtuturo ng isang mahalagang aral tungkol sa balanse at pagkakasalungat sa ating mundo. Minsan iniisip ko, paano ba tayo nakaka-relate sa mga tauhang ito? Marahil ito ay dahil pinapakita nila ang araw-araw na laban ng mga tao na patuloy na nagtatrabaho para sa liwanag sa gitna ng mga hamon. Siya nga pala, napaka-espesyal din nito para sa akin hindi lamang dahil sa kabatiran sa likod ng mga tauhan kundi pati na rin sa mga alaala ng pagtuklas ng mga kwentong ito noong ako'y bata. Ang mga tauhang ito ay nagbigay inspirasyon sa akin na hangarin ang pagiging liwanag sa buhay ng iba. Sa kabuuan, ang mga tauhan sa alamat na ito ay hindi basta mga karakter lamang; sila’y simbolo ng pag-asa, laban, at pagbabago. Dumaan man ang mga pagsubok sa atin, tandaan na may Hatinggabi man, darating pa rin ang Liwayway. Ang kwento nila ay nagpapakita na ang bawat isa sa atin ay may bahaging ginagampanan sa malawak na tapestry ng buhay.

May hawig siyang lihim na hindi mo agad malalaman: para sa akin, ang 'Alamat ng Araw at Gabi' ay hindi isang librong may malinaw na petsa ng unang paglalathala dahil ito ay isang kwentong-bayan na umusbong sa bibig ng maraming henerasyon. Bilang mahilig sa lumang kuwento, napansin ko na ang mga ganitong alamat ay karaniwang ipinapasa nang pasalita bago pa man ito dumikit sa papel. Maraming bersyon ang umiiral depende sa rehiyon at nagsimulang lumabas sa mga koleksyon ng mga kuwentong-bayan at school readers mula huling bahagi ng ika-19 na siglo hanggang sa ika-20 siglo. Ibig sabihin, wala talagang iisang orihinal na taon o may-akda na pwedeng ituro — iba-iba ang naitala sa iba't ibang akda at anthology habang unti-unting naitala ng mga tagapagtipon ng alamat. Kung naghahanap ka ng partikular na naka-print na bersyon, madalas makikita iyon sa mga aklat pambata o sa mga koleksyon ng mitolohiya na inilathala noong 1900s, at marami ring modernong adaptasyon hanggang ngayon. Personal, gusto ko ang ideya na ang kwento ay nabubuhay dahil patuloy itong nire-relate ng tao, hindi lamang dahil sa isang petsa ng paglalathala.

Sa baryo namin, tuwing gabi ay may nagkukwento tungkol sa dalawang magkapatid na palaging nag-aaway—ang Araw at ang Gabi. Minsan sinasabi ng mga matatanda na noon ay magkasabay silang naglalakad sa langit, hanggang sa nag-init nang husto ang mundo dahil sa sobrang ningas ng kapatid na Araw. Napilitan ang Gabi na humarap at itaboy ang Araw palayo, kaya nagkahiwalay sila at nagsimulang magbago-bago ang panahon. Bilang bata, naiintriga ako sa ganitong paliwanag: simple pero puno ng emosyon—selos, habag, at sakripisyo. May ibang bersyon namang sinasabi na may malaki at mabangis na hayop o diyos na humabol sa Araw, kaya tumatatakbo ito at umiiwan ng puwang para sa Gabi. Ang mga kwentong ito ang nagbigay hugis sa aming pananaw sa takbo ng oras: may dahilan ang dilim at liwanag, hindi lang basta pangyayaring pisikal. Ngayon, kapag tinitingnan ko ang pagbulusok ng araw tuwing dapithapon, naiisip ko pa rin ang mga boses ng lolo at lola—hindi perpekto bilang paliwanag sa agham, pero napaka-epektibo sa pagtuturo ng respeto sa ritwal, oras, at pagkukuwento sa komunidad.

Isang kaakit-akit na kwento ang bumabalot sa alamat ng araw at gabi. Sa pinakapayak na paliwanag, ito ay tungkol sa mga diyos na araw at gabi na naglalaban para sa puso ng isang magandang diyosa. Ang kwento ay nagsimula nang ang araw, isang makapangyarihang diyos na may napakagandang liwanag, ay nahulog sa pag-ibig sa diyosa ng gabi. Nakita ng gabi ang kanyang mga pagsisikap at nagbigay ng pag-asa na kahima-himala. Subalit, hindi nagtagal, naisip ng gabi na siya ay mas angkop upang magbigay ng pahinga at kapayapaan sa mga tao sa mundo. Ang saloobin na ito ay nagdulot ng matinding pag-aaway sa pagitan ng araw at gabi, sa kabila ng kanilang pagmamahal sa diyosa. Sa bawat pag-ikot ng mundo, ang kanilang kwentuhan ay patuloy na lumalabas habang ang liwanag ng araw ay sumisikat at ang dilim ng gabi ay bumabalot sa mundo. Sa bawat umaga, ang araw ay nagiging simbolo ng bagong simula, samantalang ang gabi ay nagbibigay ng pahinga at kapanatagan. Isang araw, nagkaayos ang dalawa, at naisip nila na mas maganda ang kanilang relasyon kung magtutulungan sila sa kanilang mga pag-usap. Kaya naman, ang pagkakaroon ng sikat ng araw at ng gabi ay naging simbolo ng balanse sa kalikasan. Hanggang sa ngayon, bawat pagsikat at paglubog ng araw ay alaala ng kanilang kwento na hangang-hanga ang mga tao. Ang kwentong ito ay nagdadala ng mga mensahe ng pag-ibig at sakripisyo, nagpapakita ng kagandahan ng pagkakaibang ito ng dalawa. Ang mga tao ay minsang nadarama ang mga pag-adjust sa kanilang pang-araw-araw na buhay na tila isang laban sa pagitan ng liwanag at dilim, ngunit sa likod nito ay naroon ang pagtanggap sa kanilang pagkakaiba. Ito ang mahalagang aral na maaaring dalhin natin mula sa kwento: ang pag-unawa at pagtanggap sa bawat isa, kahit gaano pa man ito kahirap. Sobrang ganda ng kwento na ito, talaga namang nagbibigay ng inspirasyon para sa mga tao na ipaglaban ang kanilang mga pinapangarap na pagmamahal!

Tumalon ako agad sa kuwento ng alamat na ito nung unang beses kong narinig—sobrang simple pero puno ng imahinasyon. Sa pinakasentro, may dalawang magkapatid o minsan dalawang magkaibigang pinangalanang Araw at Gabi, at dahil sa selos o sigalot, naglalaban sila tungkol sa liwanag. Sa isang bersyon, nagnakaw ng apoy ang isa at dahil dito nag-init ang galit; sa iba naman, nag-away sila dahil sa inggit kung sino ang mas may hawak ng liwanag. Dahil sa hidwaan, nag-layo at naglayag ang dalawa sa langit: ang isa ay nagliwanag nang maalinsangan (Araw) at ang isa ay nagdala ng malamlam at payapang liwanag (Gabi). May mga eksena na ipinapakita kung bakit palaging naghahanap-hanap ang isa sa isa—may katagang "habang tanglaw, may paghabol"—na nagpapaliwanag sa palagian nilang pag-iikot at ang dahilan kung bakit nagbabago ang kalangitan. Karaniwan ding nilalagay sa dulo ang aral tungkol sa pagtitimpi, pag-unawa, at kung bakit maganda ang balanse ng magkaibang liwanag. Kung tatanungin mo ako, gustung-gusto ko ang alamat na 'Ang Alamat ng Araw at Gabi' dahil madaling maunawaan pero puno ng simbolismo; parang isang magandang likhang-sining na simpleng tumuturo kung bakit may araw at gabi, at paano nagtatagpo ang init at payapa sa ating mundo.

Kung titingnan mo ang mga lumang koleksyon ng kuwentong-bayan, makikita mo agad na maraming bersyon ang alamat ng araw at gabi — depende sa rehiyon, iba-iba ang detalye pero pareho ang tema: isang pwersa o karakter na naghahati sa liwanag at dilim. Sa totoo lang, wala akong nalalamang malaking pelikulang commercial na eksklusibong pinamagatang ‘Alamat ng Araw at Gabi’, pero madalas siyang mabuhay sa mas maliliit na adaptasyon. Naranasan kong mapanood ang ilang maikling animated na bersyon sa mga local film fests at sa YouTube, at may mga picture book adaptations din na dinisenyo para sa mga bata. May mga teatro at school productions na ginagawang puppet show o dula ang alamat, at minsan ay naisasama ito sa anthology TV episodes tulad ng mga compilation ng mga kuwentong-bayan at ‘Mga Kwento ni Lola Basyang’. Kung ang hanap mo ay grand cinematic treatment, mukhang mas karaniwan pa rin ang mga indie at edukasyonal na bersyon kaysa sa mainstream blockbuster, pero maraming creative na nag-eeksperimento sa alamat na ito — kaya buhay pa rin ang kuwento sa iba't ibang anyo.

Ang akdang 'sa araw ay bungbong sa gabi ay dahon' ay isinulat ni Macario Pineda. Isa siya sa mga kilalang manunulat ng mga kwentong nakaugat sa kultura at tradisyon ng mga Pilipino. Sa kanyang mga akda, madalas na isinasalaysay ni Pineda ang mga karanasan ng mga tao sa kanilang pang-araw-araw na buhay, pati na rin ang kanilang mga pagnanasa at pangarap. Ang pamagat mismo ng akda ay tila bumabalot sa likas na kamalit at kahulugan sa mga magkakasalungat na elemento ng buhay. Maraming beses akong nakatagpo ng mga sipi mula sa akdang ito, at ang bawat isa ay tila may dalang damdamin at makabagbag-damdaming mensahe. Ang kakayahan niyang ipakita ang mga simpleng bagay sa buhay sa pamamagitan ng masining na paggamit ng wika ay tunay na kahanga-hanga. Ang kanyang mga kwento ay tila nagagawa tayong magmuni-muni tungkol sa ating sariling mga karanasan at relasyon. Habang sinusuri ko ang kanyang mga akda, parang nakakahanap ako ng mga piraso ng aking sarili sa mga tauhan. Ang mga temang umiikot sa pag-ibig, pagkakaibigan, at pakikibaka na ipinakita sa kanyang kwento ay tunay na nagbibigay buhay at nagbibigay inspirasyon sa mga mambabasa. Isa siya sa mga manunulat na talaga namang nag-iwan ng marka sa akin, at patuloy kong ipinapasa ang kanyang mga kwento sa aking mga kaibigan at kapamilya.

Minsan, kapag binubuklat ko ang lumang picture book na may pumutok-pula at gintong takip, tahimik akong natatawa sa kung paano naging paborito ko ang bersyong laging binabanggit sa mga klase namin — ang tradisyunal na Tagalog na kuwento na karaniwang tinatawag na 'Alamat ng Araw at Gabi'. Para sa akin, ito ang pinaka-tanyag dahil ito ang madalas ituro sa elementarya at kadalasan ang unang bersyon na nakikita ng mga bata sa mga aklat-aralin, librarya, at mga simpleng puppet shows. May malinaw na balangkas: may tunggalian sa pagitan ng Araw at ng Gabi, dahilan kung bakit hindi sila sabay sa langit. Madaling tandaan, puno ng imahen, at madaling i-illustrate, kaya mabilis na kumalat sa iba't ibang rehiyon at inilimbag ng maraming publisher. Dahil sa pagiging classroom staple, nagkaroon ito ng maraming adaptasyon—mula sa mga nakakatawang picture books hanggang sa mga dramatikong pagtatanghal sa entablado. Kahit maraming lokal na baryasyon ang umiiral (may magmamahalan, may magkakapatid), ang bersyong iyon ang siyang lumago bilang cultural touchstone sa maraming henerasyon.