กระสือสยาม ต่างจากตำนานกระสือทั่วไปอย่างไร?

สัปดาห์นี้ที่ Major สยามมีหนังหลายแนวที่ชวนให้ตัดสินใจยากมาก ฉันรู้สึกตื่นเต้นกับบรรยากาศรวม ๆ ของโปรแกรม เพราะมีทั้งบล็อกบัสเตอร์ แอนิเมชันสำหรับครอบครัว และหนังท้องถิ่นที่กำลังมาแรง เริ่มจากงานภาพยิ่งใหญ่แบบไซไฟอย่าง 'Dune: Part Two' ที่เหมาะกับคนอยากหลุดเข้าไปในโลกใหญ่ ๆ และถ้าอยากนั่งหัวเราะแต่ยังได้แง่คิด เลือก 'Inside Out 2' ก็เป็นตัวเลือกที่อบอุ่นและเข้าถึงง่าย นอกจากนี้ยังมีความสดใหม่ของภาพยนตร์ที่ถูกพูดถึงอย่าง 'Barbie' สำหรับคนชอบความสนุกและสไตล์จัดจ้าน ส่วนถ้าต้องการความมันส์เต็มพิกัด มี 'Mission: Impossible – Dead Reckoning Part One' ให้ฉากแอ็กชันสะใจ และอย่าลืมสำรวจฉากหนังไทยที่กำลังฉายควบคู่ เช่น 'Fast & Feel Love' ซึ่งให้โทนต่างจากหนังฟอร์มใหญ่โดยสิ้นเชิง — สรุปคือโปรแกรมสัปดาห์นี้หลากหลายพอที่จะพาเพื่อนไปคนละแบบกัน แล้วมักมีรอบพิเศษหรือรอบซับ/พากย์ให้เลือก ทำให้เที่ยงคืนหรือเย็นวันหยุดกลายเป็นวันที่เต็มไปด้วยตัวเลือกดี ๆ เสมอ

ร้านเมเจอร์สยามมักจะมีชั้นวางฟิกเกอร์เต็มไปด้วยตัวละครจากมังงะที่คนไทยคุ้นเคยจนแทบจะเป็นของสะสมพื้นบ้านไปแล้ว ผมชอบสังเกตว่าร้านนี้นำเข้าทั้งฟิกเกอร์แบบสเกล รายละเอียดสูง และฟิกเกอร์แนวชิ้นเล็กน่ารัก เช่น นาโนฟิกซ์หรือเน็นโดรอยด์ จากเรื่องที่ได้รับความนิยมยาวนานอย่าง 'One Piece' กับชุดคอลเลคชันของกัปตันลูฟี่หรือช็อปปิ้งสำหรับเหล่าแฟน 'Naruto' ที่มักมีชุดนารูโตะและซาสึเกะรุ่นพิเศษ นอกจากนั้นยังมีฟิกเกอร์จากมังงะแนวต่อสู้คลาสสิกอย่าง 'Dragon Ball' ที่มักมีเซ็ตพิเศษ และช่วงหลังเห็นของจาก 'Demon Slayer' เข้ามาเยอะ ทั้งฟิกเกอร์ท่าต่อสู้และของสะสมเซ็ตลิมิเต็ด ถ้าชอบอะไรแบบริช ๆ ในชั้นมักมีเวอร์ชันพรีเมียมหรือบ็อกซ์เซ็ตทั้งสตาเดินารีและรุ่นสั่งจองล่วงหน้า บางทีก็เจอแผงขายอุปกรณ์เสริม เช่น สแตนด์แสดงฟิกเกอร์ กล่องโชว์ หรือการ์ดสะสมที่เข้าชุดกับตัวฟิกเกอร์ เหมาะกับคนที่อยากให้คอลเลคชันดูมีเอกลักษณ์และโชว์ในตู้กระจก สถานการณ์สต็อกอาจเปลี่ยนตามเทศกาลเปิดตัวสินค้าใหม่หรืออนิเมะฮิต แต่ถ้าเดินไปเช็คของที่ชอบบ่อย ๆ จะเจอชิ้นที่ถูกใจแน่นอน

จดหมายเหตุลาลูแบร์ถือเป็นหลักฐานทางประวัติศาสตร์ชิ้นสำคัญที่บันทึกภาพสังคมสยามในสมัยสมเด็จพระนารายณ์มหาราช โดยเอกสารนี้เขียนโดยซีมง เดอ ลาลูแบร์ ราชทูตฝรั่งเศสที่เดินทางมาเจริญสัมพันธไมตรีกับสยามปี 2230 เนื้อหาส่วนใหญ่สะท้อนมุมมองของชาวยุโรปที่พบเห็นวัฒนธรรมไทยซึ่งแตกต่างอย่างสิ้นเชิง ตั้งแต่ระบบศักดินา การปกครองแบบสมบูรณาญาสิทธิราชย์ ไปจนถึงประเพณีการแต่งกายและวิถีชีวิตของสามัญชน ที่น่าสนใจคือเขาบันทึกสถาปัตยกรรมอยุธยาอย่างละเอียด รวมทั้งวัดพระศรีสรรเพชญ์ซึ่งถูกเปรียบว่า 'งดงามไม่แพ้มหาวิหารในยุโรป' ประเด็นที่มักถูกอ้างถึงคือการวิพากษ์ระบบไพร่ที่ลาลูแบร์มองว่าเป็น 'การกดขี่โดยรัฐ' แต่ในแง่กลับกัน เขาก็ชื่นชมความเจริญทางการค้าของสยาม โดยเฉพาะตลาดน้ำที่มีสินค้าจากทั่วโลกมาสนนราคากันอย่างคึกคัก ความขัดแย้งในมุมมองนี้เองที่ทำให้จดหมายเหตุฉบับเต็มมีความลุ่มลึกกว่าหนังสือท่องเที่ยวทั่วไป

เป็นบันทึกการเดินทางของราชทูตฝรั่งเศสที่เข้ามาในสมัยสมเด็จพระนารายณ์มหาราชนะ แค่เปิดอ่านก็สัมผัสได้ถึงความพิศวงของชาวยุโรปที่พบเห็นวัฒนธรรมสยามครั้งแรก รายละเอียดในเล่มนี่น่าสนใจมากๆ เขาเขียนถึงทั้งสถาปัตยกรรมไทยที่งดงาม อย่างวัดพระศรีรัตนศาสดารามที่ทำให้เขาตื่นตะลึง ไปจนถึงเรื่องชีวิตประจำวันของคนสมัยนั้น อย่างการแต่งตัว อาหารการกิน หรือแม้แต่ระบบศักดินาที่ซับซ้อน บางตอนก็มีอารมณ์ขันนิดๆ เวลาเขาพยายามอธิบายสิ่งที่ตัวเองไม่เข้าใจเกี่ยวกับสังคมไทย

ความตื่นเต้นวิ่งผ่านเมื่อได้เห็นสำเนาพิมพ์เก่าของ 'Du Royaume de Siam' เป็นครั้งแรก — เล่มที่ลาลูแบร์บันทึกภาพรวมของราชอาณาจักรสยามในศตวรรษที่ 17 นั้นโดยหลักจะถูกเก็บรักษาไว้ในหอสมุดของฝรั่งเศสที่มีคอลเล็กชันหนังสือเก่าอย่างเข้มข้น ผมมักจะบอกคนรอบตัวว่าแหล่งหลักที่เก็บต้นฉบับและพิมพ์ครั้งแรกคือหอสมุดแห่งชาติฝรั่งเศส (Bibliothèque nationale de France) ซึ่งมีทั้งฉบับพิมพ์ดั้งเดิมและสำเนาที่ผ่านการบำรุงรักษาอย่างดี ทั้งยังมีสำเนาดิจิทัลในคลังออนไลน์ของพวกเขาที่เปิดให้คนทั่วไปเข้าดูได้ นอกจากนั้น หากมองในประเทศไทย จะพบว่าหอสมุดแห่งชาติและบรรณารักษ์ของมหาวิทยาลัยใหญ่ ๆ เก็บสำเนาแปลหรือฉบับพิมพ์ซ้ำไว้ให้ศึกษากันได้ ฉันเองรู้สึกชอบบรรยากาศห้องอ่านซึ่งทำให้เอกสารเก่าดูมีชีวิตขึ้นมา และการได้เห็นตัวอักษร ฝีมือพิมพ์ หรือแผนที่จากเล่มนั้นเป็นประสบการณ์ที่คุ้มค่าแล้ว

ฉากเปิดตัวของ 'ฉันนี่แหละท่านขุนที่สวยสุดในสยาม' ทำให้ฉันยิ้มไม่หุบทุกครั้งที่นึกถึง ในความทรงจำของคนที่โตมากับนิยายรัก-คอมเมดี้แบบนี้ ฉากเปิดที่แสดงบุคลิกของท่านขุนนั้นเต็มไปด้วยการจัดองค์ประกอบที่ชวนให้สะดุดตา ไม่ได้เป็นแค่การโชว์ความหล่อ แต่มันคือการประกอบกันของแววตา แสงไฟ และบทพูดที่คมจนตลกร้าย ในฉากนี้ฉันชอบจังหวะที่กล้องจับใบหน้าแบบใกล้ ๆ แล้วคัทไปที่การกระทำเล็ก ๆ น้อย ๆ ที่บ่งบอกนิสัย เช่น การปรับเครื่องประดับหรือยิ้มมุมปาก ซึ่งทำให้ฉันรู้สึกว่าเห็นซ้อนกันสองมิติของตัวละคร: หน้ากากสังคมและความเป็นคนจริง ๆ ข้างใต้ การกลับมาดูฉากนี้อีกมันเหมือนปลดล็อกความเข้าใจบางอย่างเกี่ยวกับความสัมพันธ์ระหว่างพระ-นาย ความตลกที่เกิดจากอัตตา และความไหลลื่นของบทที่ไม่ยัดเยียด ฉากเปิดแบบนี้ทำหน้าที่ได้มากกว่าการแนะนำตัวละคร มันตั้งโทนเรื่อง สร้างความคาดหวัง และยังเป็นฉากที่แฟนคลับใช้เป็นมาตรวัดว่าต่อจากนี้จะพาเราไปทางไหน ยังคงชอบมุมกล้องและการตัดต่อที่ช่วยขับเอาเสน่ห์ของท่านขุนออกมาได้ชัดจนฉันอยากบันทึกไว้เป็นหนึ่งในฉากโปรดตลอดกาล

ในหมู่บ้านเล็กๆ ที่ฉันเติบโตมา กระสือเป็นสิ่งที่คนคุยกันด้วยความระมัดระวังและมักจะมาพร้อมกับเครื่องรางง่ายๆ ที่ทุกคนรู้จักกันดี คนเฒ่าคนแก่จะพาไปไหว้พระ เอา 'พระเครื่อง' ใส่ไว้ใกล้ประตูบ้านหรือแขวนให้คนในครอบครัวใส่ติดตัว เชื่อกันว่าสภาพศักดิ์สิทธิ์ของพระจะทำให้วิญญาณไม่กล้าเข้าใกล้ อีกอย่างที่เห็นบ่อยคือการเอา 'ตะกรุด' เล็ก ๆ มาฝังไว้ใต้เสาบ้านหรือผูกไว้ตามคานเพื่อกันสิ่งไม่ดีไม่ให้ลงมาที่พื้นบ้าน กลยุทธ์อื่นๆ ที่ฉันพบคือการวางเกลือเป็นถ้วยเล็กๆ ตามมุมบ้าน จุดตะเกียงเช้าเย็น และเอาไม้หนามหรือกิ่งไม้ตั้งเป็นรั้วกระชับรอบคอกสัตว์ ด้านสัญลักษณ์สี คนที่เคร่งศาสนามักจะใช้ผ้าขาวคลุมมุมบ้านหรือผูกผ้าด้ายแดงเล็ก ๆ ไว้ เพราะคิดว่าสีขาวเป็นตัวแทนความบริสุทธิ์ที่จะขับไล่ความชั่วร้ายได้ ในความทรงจำของฉัน เครื่องรางพวกนี้ไม่ได้แค่กันผี แต่ยังเป็นสัญลักษณ์ของการอยู่ร่วมกันในชุมชนและความพยายามที่จะรักษาความปลอดภัยให้คนที่อ่อนแอกว่าในครอบครัว

วันนี้อยากเล่าในฐานะแฟนเพลงประกอบภาพยนตร์ที่ชอบจับจังหวะอารมณ์ของฉากมากกว่าพล็อต: เรื่อง 'กระสือวาเลนไทน์' เป็นชื่อที่คุ้นหูสำหรับคนชอบผสมแนวสยองกับโรแมนซ์ แต่ถ้าถามตรงๆ ว่าใครเป็นผู้แต่งเพลงประกอบกับมีเพลงอะไรบ้าง ผมต้องยอมรับว่าไม่มีชื่อผู้แต่งที่แน่นอนในความทรงจำ อย่างไรก็ดี เพลงประกอบของหนังแบบนี้มักถูกแบ่งเป็นสองแกนหลัก ๆ คือธีมรักที่อบอุ่นและธีมสยองที่ใช้กลิ่นเครื่องสายหรือเสียงเอฟเฟกต์ที่ทำให้ขนลุก ผมมักสังเกตว่าอัลบั้มเพลงประกอบสำหรับงานแนวนี้จะประกอบด้วย: เพลงธีมหลัก (มักเป็นบัลลาดหรือป็อปร้องเต็มเสียงที่ใช้โปรโมต), เพลงปิดเครดิต, ชุดสกอร์บรรเลงสั้น ๆ สำหรับฉากเรียบๆ และคิวดนตรีสยองสำหรับจังหวะตื่นเต้น ถ้าจะจินตนาการให้ชัดขึ้น เพลงธีมหลักของ 'กระสือวาเลนไทน์' น่าจะเป็นเพลงรักที่มีท่วงทำนองเศร้าแฝงความหวัง ขณะที่สกอร์ใช้เครื่องสายชั้นต่ำหรือซินธิไซเซอร์เพื่อสร้างความไม่ปกติ โดยรวมแล้ว ฉันคิดว่าเพลงประกอบหนังเรื่องนี้มีบทบาทสำคัญในการเดินเรื่อง เพราะมันช่วยดันทั้งความละมุนของความรักและความหวิวของตำนานผีให้ขัดกันอย่างลงตัว ถ้ามาเจอรายชื่อเพลงจริง ๆ มันคงสนุกที่จะฟังเทียบกับฉากในหนังและจับธีมซ้ำๆ ในแต่ละเพลง เพื่อความฟินของแฟนเพลง การหาอัลบั้มซาวด์แทร็กอย่างเป็นทางการหรือมิวสิกวิดีโอจะช่วยให้เห็นภาพชัดขึ้น—ฉันเองตั้งตารอฟังอีกครั้งเมื่อมีโอกาส