การเดินทางของคิโนะ มีฉบับนิยายแปลไทยหรือไม่?

คนที่สะสมหนังสือเล่มโปรดแบบฉันมักนับเล่มก่อนแล้วค่อยจัดแยกสภาพหนังสือให้เป็นระเบียบ ในแง่ของนิยายฉบับต้นฉบับ 'การเดินทางของคิโนะ' (นิยายไลท์โนเวล) มีเล่มหลักที่เรียงเป็นซีรีส์จำนวน 23 เล่ม ซึ่งนับเป็นชุดหลักของเรื่อง หลังจากเล่มหลักจะมีรวมเล่มเรื่องสั้นและฉบับพิเศษที่แยกออกมาเป็นเล่มย่อยๆ อีกหลายชุด ซึ่งบางฉบับรวมตอนสั้นที่ไม่อยู่ในเล่มหลักและบางฉบับเป็นฉบับรวมบทความหรือตอนพิเศษที่ตีพิมพ์ในนิตยสาร ฉันมองว่าถ้าต้องเก็บสะสมจริงๆ ให้เริ่มจากเก็บเล่ม 1–23 ก่อน แล้วตามด้วยรวมเรื่องสั้นที่ชอบเป็นรายบุคลิกของผู้อ่าน เพราะรวมเรื่องสั้นมักมีตอนที่แฟนชอบแต่ไม่ได้อยู่ในตัวเล่มหลัก การเรียงลำดับพื้นฐานจึงคืออ่านตามลำดับเล่มหลัก 1 → 2 → … → 23 แล้วตามด้วยรวมเล่มพิเศษตามลำดับการตีพิมพ์หรือความชอบส่วนตัว ช่วยให้เข้าใจการพัฒนาภาษาของผู้แต่งและโทนเรื่องที่เปลี่ยนไปตามกาลเวลา

ตั้งแต่ครั้งแรกที่ผมได้ดู 'การเดินทางของคิโนะ' ผมรู้สึกได้เลยว่านี่ไม่ใช่ซีรีส์ที่ต้องดูทีละตอนโดยคาดหวังการต่อเนื่องเหมือนซีรีส์ผจญภัยทั่วไป เรื่องนี้เป็นชุดเรื่องสั้นที่ถูกดัดแปลงเป็นอนิเมะสองครั้งหลัก ๆ — ฉบับปี 2003 ที่มี 13 ตอน และฉบับปี 2017 ที่มี 12 ตอน รวมกันแล้วถ้านับแค่ซีรีส์ทีวีทั้งสองเวอร์ชัน จะได้ 25 ตอนตรง ๆ ในมุมของคนที่ติดตามทั้งสองเวอร์ชัน ผมชอบความเป็นอิสระของแต่ละตอนในเวอร์ชัน 2003 ซึ่งมักจะเล่าเรื่องสั้นจบในตอนเดียว ส่วนเวอร์ชัน 2017 ก็จับประเด็นใหม่ ๆ และบางตอนจัดโทนบรรยากาศได้ต่างออกไป ทั้งสองเวอร์ชันเลยให้ความรู้สึกครบ แต่ถาคนถามว่า "ทั้งหมดกี่ตอน" แบบรวมทุกรูปแบบอนิเมะ ยังมีตอนพิเศษและ OVA บ้าง ซึ่งถ้านับรวมส่วนนั้นเข้ามา ตัวเลขจะเพิ่มขึ้นจาก 25 ไปอีกนิดหน่อย แต่ถ้าต้องการตัวเลขชัด ๆ สำหรับซีรีส์ทีวีหลัก ก็ยืนยันว่ามี 25 ตอนโดยรวมของสองซีซันหลัก ผมมักจะบอกเพื่อนแบบนี้เมื่อแนะนำให้เริ่มดูครับ

ทางที่ผมมักแนะนำเมื่อใครถามว่าจะดู 'การเดินทางของคิโนะ' แบบถูกลิขสิทธิ์ได้ที่ไหน คือเริ่มจากเช็กบริการสตรีมมิ่งใหญ่ๆ ที่นำเข้าอนิเมะอย่างเป็นทางการก่อนเสมอ สตรีมมิ่งเหล่านี้มักมีทั้งแบบมีซับภาษาอังกฤษและในบางครั้งมีซับภาษาไทยหรือพากย์ไทยให้เลือก แต่การที่รายการจะขึ้นให้ดูได้หรือไม่ขึ้นอยู่กับสิทธิ์การออกอากาศในแต่ละภูมิภาค ดังนั้นชื่อแพลตฟอร์มที่ผมเห็นบ่อยๆ ได้แก่ Crunchyroll, Netflix, Amazon Prime Video และแพลตฟอร์มอื่นๆ ที่เน้นอนิเมะ เป็นจุดเริ่มต้นที่ดีถ้าอยากได้เวอร์ชั่นถูกลิขสิทธิ์ อีกทางที่ผมชอบคือซื้อบลูเรย์หรือดีวีดีนำเข้าจากร้านค้าต่างประเทศเมื่อต้องการคุณภาพภาพ-เสียงเต็มรูปแบบ ร้านอย่าง Amazon Japan หรือร้านขายของนำเข้ามักมีแผ่นรุ่นญี่ปุ่นซับอังกฤษให้เลือก ส่วนถ้าอยากอ่านต้นฉบับต้นฉบับหรือไลท์โนเวลก็ลองค้นตามร้านหนังสือที่นำเข้า แถมการซื้อแบบถูกลิขสิทธิ์ช่วยให้สตูดิโอมีรายได้และงานแบบคล้ายๆ กันอย่าง 'Mushishi' จะได้มีโอกาสถูกนำกลับมาฉายใหม่อีกด้วย

ข่าวนี้เป็นเรื่องที่หลายคนถามกันบ่อย ๆ และผมมีมุมมองจากฐานะคนอ่านที่ติดตามวงการแปลงานวรรณกรรมอย่างใกล้ชิด ในมุมมองของคนที่ชอบสะสมเล่มภาษาไทย เราอยากให้มีฉบับแปลเป็นการ์ตูนหรือเล่มแข็งที่ออกแบบสวย ๆ ของ 'คิรินทร์' มาก แต่ตามที่เห็น ณเวลานี้ยังไม่มีการประกาศจากสำนักพิมพ์ใหญ่เรื่องการแปลฉบับภาษาไทยอย่างเป็นทางการ มีเพียงกระทู้คุยในบอร์ดและกลุ่มแฟนคลับที่แชร์ฉบับแปลไม่เป็นทางการบ้าง ซึ่งคุณภาพและความต่อเนื่องอาจจะไม่เท่ากับงานที่ออกโดยสำนักพิมพ์ มุมที่เก็บไว้เป็นความหวังคือ ถ้างานได้รับความนิยมมากพอ สำนักพิมพ์ในไทยมักพิจารณาสิทธิ์แปลเหมือนที่เคยเกิดกับงานดังอื่น ๆ เช่นตอนที่ 'นารูโตะ' ได้รับการตีพิมพ์อย่างเป็นทางการในไทย ฉะนั้นถ้ารสนิยมคนอ่านยังคงพุ่งขึ้น โอกาสจะมีฉบับภาษาไทยก็ไม่ใช่เรื่องเป็นไปไม่ได้

ฉันชอบคิดว่า Hermes เป็นตัวละครรองที่โดดเด่นที่สุดใน 'การเดินทางของคิโนะ' เพราะความเป็นเพื่อนที่ไม่ธรรมดาของมันทำให้เรื่องราวมีมิติทั้งความขำและความเศร้าในเวลาเดียวกัน Hermes ไม่ใช่แค่รถมอเตอร์ไซค์ที่พูดได้ แต่เป็นกระจกสะท้อนความคิดของคิโนะ—มักจะตั้งคำถามชวนให้คิด ตำหนิหรือปลอบใจในจังหวะที่เหมาะสม ด้วยโทนเสียงที่เย็น ๆ และคำพูดที่ตรงไปตรงมา มันกลายเป็นพาร์ตเนอร์ที่ผู้ชมอ่านอารมณ์ได้ง่ายกว่าใคร การมี Hermes อยู่ข้าง ๆ ทำให้การเดินทางของคิโนะไม่เหงาและมีบทสนทนาที่ลึกซึ้งแม้จะสั้นกระชับ ส่วนตัวแล้วฉันชอบช่วงเวลาที่ Hermes แสดงออกถึงความห่วงใยเล็ก ๆ น้อย ๆ—ไม่เคยโอ้อวด แต่แสดงความเห็นใจผ่านมุมมองที่แปลกแต่จริงจัง มันเติมอารมณ์ให้ฉากที่จริงจังไม่ตกลงไปเป็นเพียงบทสรุปเชิงปรัชญาเพียงอย่างเดียว และนั่นทำให้ Hermes สำหรับฉันโดดเด่นกว่าใครในฐานะตัวละครรอง

มีความเป็นไปได้ว่านี่คือชื่อที่คนใช้พูดถึงงานหลายประเภท ทั้งนิยายแปลสำนักพิมพ์ งานเว็บโนเวลที่แฟนแปลเอง หรือแม้แต่ชื่อไทยที่คนตั้งกันเองเวลาแปลไม่เป็นทางการ ในมุมของคนเสพผลงาน ผมมองว่าอันดับแรกต้องนิยามให้ชัดก่อนว่าหมายถึงเล่มไหน — ถ้าเป็นนิยายที่ตีพิมพ์เป็นเล่มโดยสำนักพิมพ์ไทย จะมีข้อมูลชัดเจน เช่น ISBN ชื่อสำนักพิมพ์ และหน้าปกที่แสดงโลโก้ผู้แปลหรือสิทธิ์จัดพิมพ์ แต่ถ้าเป็นงานเว็บโนเวลที่อัพบนแพลตฟอร์มต่างประเทศ มักจะเห็นเฉพาะฉบับแปลแฟนเมดที่ปล่อยในบล็อกหรือฟอรัมเท่านั้น จากประสบการณ์ส่วนตัว ผมมักเจอกรณีที่ชื่อต้นฉบับถูกแปลให้สั้นลงหรือปรับให้เข้ากับตลาดไทย ทำให้คนหาชื่อภาษาอังกฤษหรือญี่ปุ่นไม่เจอ วิธีง่าย ๆ คือหาชื่อผู้แต่งหรือค้นหาตามคำสำคัญของเนื้อหา เช่น แนวการเดินทางต่างโลก แนวการผจญภัย แล้วตามด้วยคำว่า ‘แปลไทย’ ถ้าพบแหล่งที่มีหน้าปกพร้อมข้อมูลสำนักพิมพ์ก็เป็นสัญญาณว่าเป็นฉบับแปลอย่างเป็นทางการ แต่ถ้าเจอเฉพาะไฟล์ PDF หรือบทแปลในบล็อก ส่วนใหญ่มักเป็นงานที่แฟนแปลกันเอง ซึ่งแม้อ่านได้สนุก แต่การสนับสนุนฉบับทางการช่วยให้ผู้สร้างผลงานได้รับรายได้และมีโอกาสถูกแปลเพิ่มมากขึ้น สุดท้ายแล้วถ้าอยากให้ผลงานที่ชอบมีฉบับแปลไทยจริง ๆ การติดตามประกาศจากเพจสำนักพิมพ์หรือกลุ่มคนอ่านก็ช่วยได้เยอะ เสียงจากผู้อ่านคนหนึ่งก็เป็นส่วนเล็ก ๆ ที่ผลักดันวงการได้นะ

เพลงเปิดที่หลายคนคุ้นจากเวอร์ชันปี 2017 คือ 'Here and There' ซึ่งให้ความรู้สึกเหงาแต่สง่างาม เหมาะกับการเดินทางที่ไม่มีปลายทางชัดเจน มองในฐานะคนที่ชอบฟังเพลงประกอบเป็นประจำ ผมชอบวิธีที่เมโลดี้ของเพลงนี้วางตัวอยู่ตรงกลางระหว่างความเรียบง่ายและความลึกซึ้ง ทำให้ภาพของคิโนะขี่มอเตอร์ไซค์ผ่านเมืองต่าง ๆ กลายเป็นภาพที่คงอยู่ในหัว ทั้งเสียงร้องและแทร็กดนตรีทำหน้าที่เป็นคนพยากรณ์อารมณ์ให้ทุกตอน ไม่ต้องมีดนตรีหวือหวาก็สร้างบรรยากาศได้เยอะ ถ้ามองแบบเปรียบเทียบกับเวอร์ชันก่อน ๆ จะเห็นว่าแต่ละเวอร์ชันเลือกโทนเพลงต่างกันไป แต่ 'Here and There' กลายเป็นตัวแทนที่หลายคนหยิบยกมานึกถึงเมื่อพูดถึงการเดินทางของคิโนะ — มันให้ทั้งความเหงา ความหวัง และความสงบนิ่งที่ลงตัว

รายชื่อผลงานแปลไทยของโช นิชิโนะ ค่อนข้างน้อยและไม่เป็นที่แพร่หลายเท่าไหร่ในตลาดหนังสือทั่วไป ผมติดตามผลงานของเขามานานพอสมควร และจากที่สังเกตเห็น ณ ตอนนี้ยังไม่ค่อยมีนิยายเล่มยาวของโช นิชิโนะที่ได้รับการแปลเป็นภาษาไทยอย่างเป็นทางการ ยิ่งถ้ามองหาในชั้นหนังสือของร้านหนังสือใหญ่ ๆ ก็แทบจะหาไม่เจอ เหลือเพียงการแปลที่แฟน ๆ ทำขึ้นเป็นฉบับออนไลน์หรือการอ้างถึงงานสั้นบางชิ้นในบทความเท่านั้น ด้วยความเป็นแฟน ผมคิดว่าเป็นเรื่องน่าเสียดายเพราะสไตล์การเล่าเรื่องของเขามีเสน่ห์เฉพาะตัว หากใครสนใจจริง ๆ วิธีที่ได้ผลคือเฝ้าดูประกาศจากสำนักพิมพ์แปลไทย หรือติดตามกลุ่มอ่านนิยายญี่ปุ่นในเฟซบุ๊กและฟอรัมที่มักอัปเดตรายชื่อสิทธิ์แปลอยู่เป็นระยะ — เผื่อจะมีข่าวดีสักวันหนึ่ง

ลองจินตนาการถึงการเปิดเล่มนิยายแปลไทยที่อ่านสบายๆ ระหว่างชานชาลารถไฟกับบรรยากาศฝนพรำ — นั่นเป็นความรู้สึกที่ฉันคาดหวังถ้า 'บันทึกการเดินทางแสนเอื่อยในต่างโลก' มีฉบับแปลไทยแบบเป็นทางการ จากมุมมองของคนชอบสะสมฉบับพิมพ์ ฉันเห็นสัญญาณทั่วไปของงานที่มักจะถูกซื้อสิทธิ์มาพิมพ์ในไทย เช่น ฐานแฟนที่แน่นหนา การมีอนิเมะหรือมียอดวิวออนไลน์สูง และความสัมพันธ์ดีกับสำนักพิมพ์นำเข้า งานบางเรื่องที่มีองค์ประกอบการเล่าเรื่องชิลๆ แบบนี้มักถูกจับตามอง แต่ในกรณีของ 'บันทึกการเดินทางแสนเอื่อยในต่างโลก' ฉันยังไม่พบฉบับลิขสิทธิ์ภาษาไทยที่วางขายตามร้านหนังสือหลักๆ เท่าที่คาดไว้ ในแง่การเข้าถึง ถ้าคนรอบตัวฉันอยากอ่านจริงๆ จะมีทางเลือกทั้งอ่านต้นฉบับภาษาญี่ปุ่นหรือฉบับแปลภาษาอื่นที่มีวางจำหน่าย และบางครั้งก็มีชุมชนแฟนที่ช่วยกันแปลแบบไม่เป็นทางการซึ่งเหมาะสำหรับการติดตามรสเล็กๆ ระหว่างรอข่าวดีจากสำนักพิมพ์ แต่ความรู้สึกส่วนตัวคือ ถ้าจะสนับสนุนผู้แต่งในระยะยาว รอฉบับแปลที่มีการจัดพิมพ์อย่างเป็นทางการจะให้ความคุ้มค่าและงานแปลที่เรียบร้อยกว่ามาก