ขุนเดช สถานที่ถ่ายทำหลักอยู่ที่ไหนในประเทศไทย

เราโตมากับภาพยนตร์และละครเวอร์ชันเก่าของ 'ขุนช้างขุนแผน' ที่ชอบพาไปเดินเล่นในซากเมืองเก่า ดูแล้วรู้สึกว่าโลเคชันคือพระเอกอีกคนหนึ่ง เรื่องราวส่วนใหญ่ที่เคยเห็นถูกวางฉากให้เข้ากับบรรยากาศอยุธยาโบราณ ดังนั้นสถานที่จริงที่มักจะถูกใช้คือพื้นที่โบราณสถานที่มีซากปรักหักพัง แบบพระอุโบสถและเจดีย์สูง ๆ ที่ให้ความรู้สึกว่านี่คือราชสำนักและเมืองเก่า ตัวอย่างที่คุ้นตาก็มักเป็นบริเวณวัดใหญ่และลานกว้างริมแม่น้ำซึ่งสร้างความเป็นฉากยุคอยุธยาได้ดี การถ่ายทำฉากเรือและฉากตลาดช่วงนั้นมักย้ายไปตามแม่น้ำสายหลักหรือบริเวณท้องทุ่งที่ยังมีวิถีชาวบ้านใกล้เคียงกับอดีต ทำให้ภาพรวมดูสมจริงมากกว่าการสร้างฉากทั้งหมดในสตูดิโอ อีกอย่างที่มักเห็นคือการใช้พระราชวังเก่า ๆ หรือพระราชวังจำลองสำหรับฉากที่ต้องการความโอ่อ่า เช่นลานพิธีกรรมหรือห้องบรรทมของเจ้านาย ซึ่งมอบโทนสีและแสงธรรมชาติที่ต่างจากการถ่ายในร่ม เมื่อย้อนไปมองงานหลายเวอร์ชัน จะรู้สึกเลยว่าการเลือกโลเคชันเป็นกุญแจสำคัญที่ทำให้ 'ขุนช้างขุนแผน' ยืนหยัดในความทรงจำของคนดู บางฉากที่ถ่ายในซากโบราณให้ความรู้สึกคร่ำครวญเหมือนเรื่องราวยังคงคุกรุ่นอยู่ในก้อนอิฐเก่า ๆ นี่แหละคือเสน่ห์ของการตามรอยละครโบราณที่ยังทำให้หัวใจเต้นผิดจังหวะได้เสมอ

มีความรู้สึกคละเคล้าเวลานึกถึงฉากป่าที่โหมกระหน่ำในหนัง 'ขุนพันธ์' — ฉากเหล่านั้นถ่ายทำกันในพื้นที่ป่าเขาทางตอนเหนือของประเทศเป็นหลัก ผมจำได้ชัดว่าทีมงานเลือกใช้ภูมิประเทศจริงแทนสตูดิโอสำหรับฉากยิงและไล่ล่า ทำให้บรรยากาศหนาทึบ ร้อนอบอ้าวและโคลนเยิ้มมีชีวิตขึ้นมา สถานที่สำคัญที่ใช้ถ่ายทำได้แก่บริเวณป่าอุทยานแห่งชาติบนเทือกเขาทางเหนือซึ่งมีทั้งทางชันและทุ่งหญ้าป่าไผ่ นอกจากนี้ยังมีการย้ายมาถ่ายฉากในเมืองเก่าเพื่อให้เข้ากับยุคสมัย เช่น บริเวณชุมชนเก่าในตัวเมืองซึ่งให้บรรยากาศถนนลูกรังและบ้านไม้เก่าๆ ฉากสตูดิโอบางส่วนถูกถ่ายในกรุงเทพฯ เพื่อควบคุมแสงและทำฉากภายในที่ละเอียดมาก ส่วนฉากสะพานและน้ำใช้โลเคชันริมแม่น้ำที่มีสะพานไม้โบราณเป็นฉากหลัง การผสมกันระหว่างป่าในพื้นที่จริง เมืองเก่า และสตูดิโอทำให้ฉากของ 'ขุนพันธ์' มีความสมจริงและดิบอย่างที่รู้สึกได้เมื่อดูจบ

ยืนยันเลยว่าฉากยุคเก่าของ 'ขุน-พันธ์ 1' ทำให้ผมนั่งดูแล้วนึกถึงบรรยากาศชนบทไทยอย่างไม่หยุด ภาพรวมการถ่ายทำไม่ได้จำกัดอยู่ที่สตูดิโอเพียงอย่างเดียว ทีมงานผสมการถ่ายในสตูดิโอกรุงเทพฯ เข้ากับโลเคชันจริงเพื่อให้ได้ความสมจริง เช่น หมู่บ้านเก่า ทุ่งหญ้า และป่าเขาที่ให้ความรู้สึกโบราณ หลายซีนที่เรียกร้องมุมมองกว้างหรือฉากแอ็กชันหนัก ๆ ถูกยกกองออกไปถ่ายนอกเมืองเพื่อใช้ธรรมชาติจริง ๆ สร้างอารมณ์ของยุคสมัยได้อย่างน่าเชื่อถือ ผมชอบตรงที่การสลับระหว่างสตูดิโอกับโลเคชันภาคสนามทำให้หนังดูมีมิติ บางครั้งเห็นฉากตลาดหรือบ้านไม้ก็รู้เลยว่าเป็นการถ่ายทำในพื้นที่ชนบทของไทย ไม่ได้เป็นแค่ฉากที่แต่งขึ้นในสตูดิโอทั้งหมด เรื่องนี้เลยให้ความรู้สึกทั้งใกล้ตัวและยิ่งใหญ่ไปพร้อมกัน

พอพูดถึงซีรีส์ที่ลงบนเน็ตฟลิกซ์แล้วถ่ายทำในประเทศไทย ฉันมักนึกถึงความหลากหลายของโลเคชันที่ผู้สร้างเลือกใช้มากกว่าแค่เมืองเดียว บ่อยครั้งมันไม่ใช่แค่ถ่ายในกรุงเทพฯ แล้วจบ แต่คือการผสมผสานระหว่างสตูดิโอในเมืองกับโลเกชันจริงนอกเมือง เช่น ซีรีส์ที่ต้องการบรรยากาศโรงเรียนหรือเมืองเล็กอาจถ่ายในสถาบันการศึกษาและย่านชานเมืองของกรุงเทพฯ ขณะที่เรื่องที่มีฉากเกาะจะย้ายไปถ่ายที่ชายฝั่งหรือเกาะต่างๆ ในภาคใต้ ฉันเคยชอบการเลือกใช้สถานที่แบบผสมนี้เพราะให้ทั้งความสะดวกสบายของงานเทคนิคและความสมจริงของฉากกลางแจ้ง ตัวอย่างที่ชัดเจนคือซีรีส์ไทยที่ลงบนแพลตฟอร์มต่าง ๆ อย่าง 'Girl from Nowhere' ซึ่งมีฉากในโรงเรียนและซอยในกรุงเทพฯ และอีกเรื่องที่วางพล็อตบนเกาะจึงต้องย้ายทีมไปถ่ายกันถึงชายหาดและชุมชนเล็กๆ การดูเครดิตท้ายตอนหรือฟีเจอร์เบื้องหลังมักทำให้เห็นว่าผลิตในหลายจังหวัด ไม่แปลกใจที่งานถ่ายหนังสมัยนี้กลายเป็นทัวร์รอบประเทศสำหรับทีมงานทั้งเล็กและใหญ่

ที่ฉากหลักของ '32 ธันวา' ส่วนใหญ่ถ่ายกันในกรุงเทพฯ โดยเฉพาะย่านเก่าๆ ที่ให้บรรยากาศของเมืองในคืนยืนนานแบบย้อนยุค ฉากในตัวเมืองที่เห็นถนนแคบ ๆ ตลาดเก่า และตรอกซอกซอยมักเป็นถ่ายทำจริงบนถนนเก่าโซนพระนครและบางส่วนของฝั่งธนบุรี ซึ่งให้ความรู้สึกใกล้ชิดและดิบสมบทบาทมากกว่าการใช้ฉากจำลองในสตูดิโอ ผมชอบมองว่าการเลือกใช้พื้นที่เมืองเก่าเหล่านี้ทำให้หนังมีพื้นผิวทางวัฒนธรรมที่จับต้องได้ ไม่ว่าจะเป็นเสาไฟเก่า ร้านขายของแผงลอย หรือบ้านไม้ริมคลอง ทุกอย่างช่วยเสริมอารมณ์ของเรื่อง และฉากบางตอนก็ย้ายออกไปถ่ายนอกเมือง เช่น บริเวณอำเภอใกล้กรุงเทพฯ ที่มีซากวัดเก่าและทุ่งนาเล็ก ๆ เอาเข้าจริง การเดินตามรอยโลเคชันตรงนี้ให้ความสุขแบบคนชอบค้นหา เพราะได้เห็นมุมที่หนังฉายแล้วสายตามองข้ามไป แต่เวลายืนจริง ๆ กลับรู้สึกถึงรายละเอียดเล็ก ๆ ที่กล้องรับไว้ได้

ในความทรงจำของแฟนหนังสไตล์บู๊ย้อนยุค ผมยังนึกภาพฉากไล่ล่าบนแม่น้ำกับสะพานไม้ได้ชัดเจน — นั่นคือหนึ่งในมุมที่ถ่ายทำจริงในจังหวัดกาญจนบุรีใน 'ขุนพันธ์ 3' ฉากป่าและริมแม่น้ำที่เห็นเป็นฉากตั้งต้นของการปะทะหลายครั้งถูกถ่ายทำในบริเวณชนบทของจังหวัดนี้ ขณะที่ฉากหมู่บ้านที่มีถนนดินและบ้านไม้ถูกสร้างขึ้นหรือนำไปถ่ายทำที่ราชบุรี เพราะภูมิประเทศและบ้านเรือนแบบดั้งเดิมที่ยังคงเอกลักษณ์เหมาะกับการเล่าเรื่องยุคเก่า ฉากในเมืองใหญ่บางฉากและสตูดิโอสำหรับภายในบ้านต่างๆ ถูกทำในกรุงเทพฯ ทำให้ทีมงานสามารถควบคุมแสงและคิวการถ่ายได้ง่าย ส่วนฉากริมทะเลหรือวัดที่ให้บรรยากาศโบราณบางจุดก็ย้ายไปถ่ายที่เพชรบุรีเพื่อความหลากหลายของฉากหลัง เรื่องนี้ทำให้ผมรู้สึกว่าผู้กำกับตั้งใจผสมผสานโลเคชันจริงกับงานสตูดิโอได้อย่างลงตัว และถ้าคิดถึงฉากสะพานไม้กับหมอกเช้าในเรื่อง มันยังคงเป็นภาพที่ติดตาอยู่เสมอ

บรรยากาศโลเคชันที่เห็นใน 'รังแตน' ทำให้รู้สึกเหมือนกำลังหลุดเข้าไปในชนบทที่กว้างใหญ่ — ฉันชอบรายละเอียดเล็กๆ น้อยๆ ที่ทีมงานเก็บมาใช้จริง ๆ. พื้นที่หลักของการถ่ายทำน่าจะอยู่ที่อำเภอปากช่อง จังหวัดนครราชสีมา ใกล้กับเขตอุทยานแห่งชาติเขาใหญ่ ซึ่งเป็นจุดที่ให้ทั้งทิวทัศน์ทุ่งหญ้า ป่าเขา และถนนชนบทที่ปรากฏบ่อยในซีนนอกบ้าน งานภายนอกเกือบทั้งหมดดูเป็นโลเคชันจริง แทนที่จะใช้ฉากจำลอง ทำให้ภาพออกมาอบอุ่นและใกล้ตัวมากขึ้น การถ่ายทำภายในบางฉากน่าจะย้ายกลับมาที่สตูดิโอในกรุงเทพฯ สำหรับฉากอินดอร์ที่ต้องการการควบคุมแสงหรือเสียงอย่างเข้มงวด ฉันชอบความบาลานซ์ระหว่างโลเคชันธรรมชาติที่ปากช่องกับการจัดแสงในสตูดิโอ เพราะทำให้ทั้งความสมจริงและการเล่าเรื่องเดินไปด้วยกันได้อย่างราบรื่น. เรื่องเล็กๆ อย่างป้ายร้านกาแฟหรือบ้านไม้หลังเล็กในซีนต่าง ๆ ก็มีเสน่ห์จนอยากไปเดินตามรอยดูแบบช้าๆ

ตั้งแต่เห็นโปสเตอร์ของ 'ขุนพันธ์ 2' ผมก็ชอบคิดว่าเบื้องหลังภาพยับยู่ยี่ของหมู่บ้านและป่ารกนั้นต้องมีเรื่องเล่าเยอะกว่าที่เห็นบนจอ บรรยากาศหลักของภาพยนตร์ชิ้นนี้ถูกสร้างขึ้นโดยผสมระหว่างการถ่ายในสตูดิโอกรุงเทพฯ กับโลเคชันจริงในพื้นที่ชนบทหลายแห่ง ภายในสตูดิโอจะเป็นฉากภายในบ้านไม้ ห้องทำงาน และห้องทรมานที่ต้องการการจัดไฟและเสียงอย่างละเอียด ส่วนโลเคชันภายนอกมักเป็นถนนเล็ก ๆ รอบหมู่บ้าน วัดเก่าที่มีซุ้มประตูและอุโบสถไม้ รวมถึงป่ารกซึ่งใช้ทำฉากไล่ล่าหรือการสู้แบบซุ่มโจมตี ฉากตลาดย้อนยุคที่เห็นในหนังเป็นการจัดเซ็ตขนาดใหญ่ ที่มีร้านแผงลอยและคนจำนวนมากเพื่อเพิ่มความหนาแน่นให้โลกในหนัง ฉากเด่นที่แฟน ๆ มักพูดถึงคือการปะทะในวัด ซึ่งใช้พื้นที่จริงของวัดหรือสตูดิโอที่ออกแบบให้เหมือนวัดโบราณ ทำให้เสียงกระทบของอาวุธและเงาเทียนชวนขนลุก อีกฉากที่ติดตาคือฉากไล่ล่ากลางสายฝนบนถนนดิน ที่กล้องเน้นการเคลื่อนไหวใกล้ตัวละครจนรู้สึกหายใจร่วมกัน และฉากจบที่เล่นกับแสงไฟจากคบเพลิงรอบหมู่บ้าน ซึ่งให้ความรู้สึกทั้งโหดและงามในเวลาเดียวกัน เหมือนงานแอ็กชันยุคเก่าอย่าง 'องค์บาก' ที่ใส่รายละเอียดโลเคชันเพื่อยกระดับความสมจริงโดยไม่ต้องพึ่ง CGI มากเกินไป มันเป็นการทำงานของทีมโลเคชันและทีมสร้างฉากที่ทำให้หนังดูมีชีวิต และผมยังนึกถึงเสียงไม้แตกกับกลิ่นควันไฟจากกองถ่ายอยู่อย่างชัดเจนเมื่อคิดถึงฉากเหล่านั้น

ลองนึกภาพฉากพระราชวังที่จัดสร้างขึ้นเหมือนจริงจนแยกไม่ออกว่าของจริงหรือสตูดิโอ—นั่นแหละความรู้สึกตอนแรกที่ไปดูโลเคชันของ 'วังนกแก้ว' ด้วยตาเปล่า ผมไปเดินถ่ายรูปบริเวณสตูดิโอที่ใช้ถ่ายทำหลักซึ่งตั้งอยู่ใกล้กรุงเทพฯ พื้นที่นั้นเขาจัดฉากเป็นวังเก่าอย่างประณีต ทั้งฮวงจุ้ยและองค์ประกอบสถาปัตยกรรมถูกทำขึ้นเพื่อการถ่ายทำโดยเฉพาะ ทำให้บรรยากาศในกองถ่ายคล้ายกับไปเยือนสถานที่จริงมากกว่าจะเป็นฉากจำลอง นอกจากสตูดิโอแล้ว ทีมงานยังยืมโลเคชันภายนอกจริงมาถ่ายฉากบางตอน ตัวอย่างที่ชัดเจนคือตอนที่ถ่ายกลางแจ้งซึ่งใช้โบราณสถานในจังหวัดอยุธยาเป็นฉากหลัง การจัดแสงและการแต่งกายทำให้ภาพรวมดูกลมกลืนกับสถาปัตยกรรมเก่าอย่างไม่น่าเชื่อ ใครชอบถ่ายรูปหรืออยากดูเบื้องหลัง แนะนำให้ไปช่วงที่มีทัวร์เปิดกองหรือกิจกรรมพิเศษ เพราะบรรยากาศจริง ๆ มันให้ความรู้สึกอลังการกว่าที่เห็นในหน้าจอ

ชอบบรรยากาศถนนกับร้านค้าริมทางที่ปรากฏใน 'ขมิ้นกับปูน' มาก — มันให้ความรู้สึกว่าโลเคชันที่ใช้ถ่ายทำเป็นการผสมผสานระหว่างเมืองกับชนบทของไทยได้อย่างลงตัว เรื่องนี้ส่วนใหญ่ถ่ายในกรุงเทพฯ สำหรับฉากในบ้านและซีนภายในจะใช้สตูดิโอของทีวีในกรุงเทพฯ ซ่อมเซ็ตและจัดไฟเพื่อให้เข้ากับโทนเรื่อง ขณะที่ฉากข้างนอกที่เห็นชุมชนริมน้ำกับตลาดสดมักจะถ่ายทำตามย่านเก่าในตัวเมืองและชานเมือง ซึ่งช่วยให้รายละเอียดเล็กๆ น้อยๆ เช่นหน้าตาร้านค้า ป้ายโฆษณาเก่า ๆ และชีวิตผู้คนในฉากกลมกลืนกับความเป็นจริง นอกจากกรุงเทพฯ แล้วทีมงานยังย้ายไปถ่ายนอกสถานที่ในจังหวัดใกล้เคียงอย่างนครปฐมและราชบุรี เพื่อเก็บฉากชนบทและพื้นที่ที่มีทุ่งนากับกำแพงปูนเก่าๆ ฉากเทศกาลท้องถิ่นหรือบ้านสวนที่จำเป็นต้องใช้พื้นที่กว้าง ๆ จึงมักเลือกจังหวัดเหล่านี้เพราะยังคงบรรยากาศดั้งเดิมไว้ได้ดี แสงธรรมชาติและพื้นที่เปิดโล่งทำให้การถ่ายฉากครอบครัวดูอบอุ่นและเข้าถึงคนดูได้ง่าย ในมุมมองของคนดูอย่างผม การผสมกันระหว่างสตูดิโอในกรุงเทพฯ กับโลเคชันชนบทแถวปริมณฑลทำให้ 'ขมิ้นกับปูน' มีความสมจริงและหลากมิติ ไม่ว่าจะเป็นซีนดราม่าหนัก ๆ หรือฉากเรียบง่ายในชุมชน รายละเอียดของสถานที่ช่วยเพิ่มอรรถรสให้เรื่องราวได้มากทีเดียว