หลายคนคงเคยเจอประโยคสั้น ๆ ที่มักถูกโยงชื่อเพลโตอยู่บ่อยครั้ง เช่น 'Only the dead have seen the end of war' — ประโยคนี้ปรากฏในเครดิตหรือฉากเปิดของหนังสงครามหลายเรื่อง หนึ่งในตัวอย่างที่คนนึกถึงคือภาพยนตร์สงครามยุคปลายศตวรรษที่ใช้ประโยคนี้เป็นข้ออ้างอิงเพื่อเพิ่มน้ำหนักให้กับธีมความรุนแรงและความสิ้นหวัง
คำพูดของเพลโตที่ชวนให้คิดมากที่สุดสำหรับผมคือ 'The unexamined life is not worth living' — ประโยคนี้มักถูกหยิบไปอ้างถึงในหนังที่เน้นการเตือนสติหรือการค้นหาตัวตน เรื่องเล่าในภาพยนตร์หลายเรื่องไม่ได้เอาคำพูดนี้ขึ้นเป็นวลีตรง ๆ แต่จะนำแนวคิดไปปะติดปะต่อให้ตัวละครต้องเผชิญกับการตัดสินใจที่ชี้ชะตาชีวิต เช่น หนังที่ตัวละครหลักถูกบีบให้เลือกทางเดินชีวิตแบบเดิมหรือก้าวออกมาท้าทายความเชื่อเดิม ๆ
ฉากหนึ่งที่ผมคิดถึงเสมอคือตอนที่ 'The Matrix' สอนเราเรื่องความจริงกับความหลอกลวง—หนังเรื่องนี้ไม่ได้ยกคำพูดจากเพลโตขึ้นมาเป็นวลีตรง ๆ แต่โครงเรื่องทั้งเรื่องยกเอา 'Allegory of the Cave' มาเป็นแกนกลางอย่างชัดเจน ในฉากที่เนโอถูกดึงออกจากโลกจำลองและต้องเผชิญความเจ็บปวดของการรู้ความจริง นั่นคือการแปลความแบบภาพยนตร์ของเพลโต: คนส่วนใหญ่พอใจอยู่กับเงาและภาพลวงตา